01/09 CHƯƠNG 9. SỨC MẠNH CỦA THỜI GIAN VÀ LÃI KÉP Người giàu không chỉ biết cách kiếm tiền. Họ hiểu rằng thời gian có thể làm việc cùng tiền. Có một điều rất công bằng trong cuộc sống: Ai cũng có 24 giờ mỗi ngày. Người giàu có 24 giờ. Người nghèo có 24 giờ. Người mới bắt đầu đi làm có 24 giờ. Người đã có hàng tỷ đồng tài sản cũng chỉ có 24 giờ. Nhưng tiền lại có một đặc điểm khác. Nếu được sử dụng đúng cách và có đủ thời gian, tiền có thể làm việc thay cho bạn. Đó là một trong những ý tưởng quan trọng nhất của quản lý tài chính cá nhân: Đừng chỉ hỏi mình kiếm được bao nhiêu tiền. Hãy hỏi số tiền mình đang có sẽ làm việc như thế nào trong 5 năm, 10 năm hoặc 20 năm tới. Đây chính là nơi sức mạnh của thời gian và lãi kép xuất hiện. Lãi kép không phải phép màu. Nó không biến một khoản tiền nhỏ thành tài sản khổng lồ chỉ sau một đêm. Lãi kép cần ba thứ: Tiền vốn. Thời gian. Và sự kiên trì. Trong ba thứ đó, thời gian thường là thứ con người đánh giá thấp nhất. 1. Lãi đơn và lãi kép khác nhau như thế nào? Hãy tưởng tượng bạn có 100 triệu đồng. Nếu khoản tiền này tạo ra lợi nhuận và bạn lấy phần lợi nhuận đó ra sử dụng, số tiền gốc vẫn gần như không thay đổi. Đó là cách vận hành tương đối giống với lãi đơn: Tiền sinh ra lợi nhuận, nhưng lợi nhuận không tiếp tục tham gia vào quá trình tạo ra lợi nhuận mới. Còn với lãi kép, phần lợi nhuận được giữ lại và tiếp tục được đầu tư. Nói đơn giản: Tiền sinh ra tiền. Sau đó: Tiền mới lại sinh ra tiền. Rồi phần tiền mới đó tiếp tục tham gia vào quá trình tăng trưởng. Cứ như vậy, một vòng lặp được hình thành. Ví dụ đơn giản: Bạn có 100 triệu đồng. Nếu khoản tiền tăng trưởng 10% trong một năm, bạn có 110 triệu đồng. Năm tiếp theo, 10% không còn được tính trên 100 triệu nữa, mà trên 110 triệu. Bạn có 121 triệu đồng. Năm tiếp theo nữa, tiền tiếp tục tăng trên nền 121 triệu. Đó chính là điểm khác biệt. Lãi kép khiến tiền của hôm nay trở thành nền tảng cho mức tăng trưởng của ngày mai. 2. Điều kỳ diệu không nằm ở năm đầu tiên Một trong những lý do con người dễ bỏ cuộc khi đầu tư là họ mong muốn nhìn thấy kết quả quá sớm. Họ đầu tư hôm nay. Một tháng sau kiểm tra tài khoản. Ba tháng sau kiểm tra tiếp. Sáu tháng sau bắt đầu sốt ruột.

Một năm sau nếu kết quả chưa như mong muốn, họ kết luận: “Đầu tư chẳng đáng bao nhiêu.” Nhưng lãi kép không hoạt động như vậy. Trong những năm đầu, sự tăng trưởng có thể rất bình thường. Bạn bỏ tiền vào. Tiền sinh ra một khoản lợi nhuận. Khoản lợi nhuận đó chưa đủ lớn để tạo ra cảm giác thay đổi cuộc đời. Nhưng nếu bạn tiếp tục, quy mô của nền tảng ngày càng lớn. Đến một thời điểm, chính phần lợi nhuận bắt đầu tạo ra lợi nhuận đáng kể. Đây là lúc tốc độ tăng trưởng có thể trở nên rõ ràng hơn. Hãy hình dung một quả cầu tuyết nhỏ lăn trên sườn núi. Ban đầu, nó gần như không có gì đặc biệt. Nhưng khi lăn đủ lâu, nó có thể lớn lên rất nhanh. Thời gian không chỉ làm tiền tăng lên. Thời gian làm cho tiền có thêm cơ hội để tạo ra tiền. 3. Người bắt đầu sớm có một lợi thế rất lớn Hãy tưởng tượng hai người cùng muốn xây dựng tài sản. Người A bắt đầu ở tuổi 25. Người B bắt đầu ở tuổi 35. Cả hai có thể có cùng một mức thu nhập. Cùng tiết kiệm. Cùng đầu tư. Cùng đạt mức lợi nhuận trung bình tương tự nhau. Nhưng người A có một thứ người B không thể mua lại: 10 năm thời gian. Đây là lý do “bắt đầu sớm” quan trọng đến vậy. Không phải vì người trẻ luôn kiếm được nhiều tiền hơn. Mà vì họ có nhiều thời gian hơn để tiền của mình phát huy sức mạnh. Nếu bạn đang ở tuổi 20, đừng nghĩ: “Tôi còn trẻ, sau này kiếm nhiều rồi đầu tư cũng chưa muộn.” Nếu bạn đang ở tuổi 30, cũng đừng nghĩ: “Bây giờ mới bắt đầu thì quá muộn.” Và nếu bạn đã 40, 50 hoặc lớn hơn, càng không nên dùng tuổi tác làm lý do để không bắt đầu. Bởi vì: Thời điểm tốt nhất để bắt đầu có thể đã qua. Nhưng thời điểm tốt thứ hai là hôm nay. 4. Bạn không thể quay lại mua thêm thời gian Tiền mất có thể kiếm lại. Một khoản đầu tư thất bại có thể được xây dựng lại. Một công việc mất đi có thể tìm công việc mới. Nhưng thời gian đã trôi qua thì không thể mua lại. Đó là lý do thời gian có giá trị đặc biệt trong tài chính. Nếu bạn bỏ lỡ một năm tiết kiệm, bạn không chỉ mất số tiền đáng lẽ đã tiết kiệm trong năm đó. Bạn còn mất đi thời gian để khoản tiền ấy tăng trưởng. Nếu bạn bỏ lỡ 10 năm, chi phí cơ hội có thể lớn hơn rất nhiều. Đây là lý do trì hoãn tài chính thường nguy hiểm hơn chúng ta tưởng.

Một người nói: “Tháng sau tôi sẽ bắt đầu.” Tháng sau lại nói: “Đợi khi lương tăng.” Lương tăng: “Đợi khi hết khoản nợ này.” Nợ giảm: “Đợi khi kinh tế ổn định.” Cứ như vậy, nhiều năm trôi qua. Vấn đề không phải họ không muốn thay đổi. Vấn đề là họ luôn chờ một thời điểm hoàn hảo. Nhưng trong tài chính cá nhân, thời điểm hoàn hảo gần như không tồn tại. 5. Một khoản tiền nhỏ cũng có thể trở thành một tài sản lớn Có người nghĩ rằng: “Với vài trăm nghìn hay một triệu đồng mỗi tháng thì làm được gì?” Câu hỏi đó nhìn vào số tiền hiện tại. Người có tư duy dài hạn sẽ nhìn vào hệ thống được tạo ra. Giả sử bạn đều đặn dành một khoản tiền mỗi tháng cho tương lai. Tháng đầu tiên, số tiền rất nhỏ. Một năm sau, nó trở thành một khoản đáng kể hơn. Vài năm sau, nó có thể trở thành một nền tảng tài chính. Nếu khoản tiền đó được sử dụng vào những tài sản có khả năng tăng trưởng phù hợp với mục tiêu và mức độ rủi ro của bạn, phần lợi nhuận có thể tiếp tục được tái đầu tư. Đó là lúc một khoản đóng góp nhỏ bắt đầu tham gia vào một quá trình lớn hơn. Điều quan trọng không phải: “Tôi có bao nhiêu tiền hôm nay?” Mà là: “Tôi đang xây dựng một cỗ máy tài chính nào cho 10 năm tới?” 6. Lãi kép không chỉ áp dụng cho tiền Đây là một điều rất ít người nói đến: Lãi kép cũng tồn tại trong năng lực của con người. Bạn học một kỹ năng hôm nay. Kỹ năng đó giúp bạn làm việc tốt hơn. Làm việc tốt hơn giúp thu nhập tăng. Thu nhập tăng cho phép bạn đầu tư nhiều hơn. Đầu tư nhiều hơn giúp tài sản tăng. Tài sản tăng tạo thêm sự tự do. Sự tự do đó cho phép bạn dành thời gian học thêm. Bạn lại giỏi hơn. Đây cũng là một dạng lãi kép. Một người đọc 10 trang sách mỗi ngày có thể không trở nên khác biệt sau một tuần. Một người tập thể dục một ngày cũng không thể thay đổi cơ thể ngay lập tức. Một người tiết kiệm một triệu đồng cũng chưa thể tự do tài chính. Nhưng nếu một hành động tốt được lặp lại đủ lâu, kết quả bắt đầu tích lũy. Những điều nhỏ được làm đều đặn có thể tạo ra những thay đổi rất lớn. 7. Lãi kép cũng có mặt tối Nếu lãi kép có thể làm tài sản tăng lên, nó cũng có thể làm nợ tăng lên. Đây là điều bạn nhất định phải hiểu. Giả sử bạn vay tiền và phải trả lãi.

Nếu khoản nợ được duy trì lâu dài, tiền lãi có thể tiếp tục phát sinh trên số dư nợ. Khi đó, lãi kép không còn là người bạn. Nó trở thành đối thủ. Một người dùng tiền để mua tài sản có khả năng tạo ra giá trị có thể hưởng lợi từ sự tăng trưởng theo thời gian. Một người liên tục vay để tiêu dùng lại có thể phải trả giá ngày càng lớn theo thời gian. Vì vậy, hãy nhớ: Lãi kép không đứng về phía người giàu hay người nghèo. Nó đứng về phía người hiểu cách vận hành của nó. Nếu bạn sở hữu tài sản tốt và tái đầu tư hợp lý, thời gian có thể trở thành đồng minh. Nếu bạn mang nợ tiêu dùng đắt đỏ và kéo dài, thời gian có thể trở thành kẻ thù. 8. Đừng nhầm lãi kép với lời hứa lợi nhuận cao Có một cạm bẫy rất nguy hiểm: Nghe ai đó nói rằng một khoản đầu tư có thể tăng rất nhanh, rồi nghĩ: “Đó chính là lãi kép.” Không. Lãi kép không đồng nghĩa với lợi nhuận cao. Lãi kép là cơ chế tái đầu tư lợi nhuận để lợi nhuận tiếp tục tạo ra lợi nhuận. Một khoản đầu tư có lợi nhuận rất cao thường đi kèm rủi ro cao. Không có công thức nào đảm bảo rằng tiền sẽ tăng đều đặn ở một mức cố định trong thực tế. Giá tài sản có thể tăng. Có thể giảm. Có những giai đoạn thị trường rất thuận lợi. Cũng có những giai đoạn kéo dài nhiều năm đầy biến động. Vì vậy, đừng dùng khái niệm “lãi kép” để tự thuyết phục mình rằng bất kỳ khoản đầu tư nào cũng sẽ tăng trưởng mãi mãi. Người quản lý tiền tốt phải hiểu cả cơ hội lẫn rủi ro. 9. Điều quan trọng không phải dự đoán tương lai, mà là chuẩn bị cho nó Không ai biết chính xác thị trường sẽ thế nào trong 10 năm tới. Không ai biết nền kinh tế sẽ tăng trưởng bao nhiêu. Không ai biết một tài sản cụ thể sẽ tăng hay giảm. Bạn cũng không cần biết tất cả. Điều bạn có thể kiểm soát là: Bạn tiết kiệm bao nhiêu. Bạn đầu tư bao nhiêu. Bạn hiểu tài sản mình sở hữu đến đâu. Bạn có giữ được kỷ luật hay không. Bạn có tránh được những quyết định quá rủi ro hay không. Bạn có tiếp tục đầu tư trong những giai đoạn khó khăn hay không. Và quan trọng nhất: Bạn có đủ kiên nhẫn để cho thời gian làm việc hay không. Tài chính cá nhân không phải cuộc thi xem ai đoán đúng thị trường nhiều nhất. Đó là cuộc chơi của sự chuẩn bị, kỷ luật và thời gian. 10. Hãy để tiền của bạn có một tương lai

Hãy thử nhìn một đồng tiền theo ba giai đoạn. Đồng tiền thứ nhất được tiêu ngay hôm nay. Nó tạo ra một trải nghiệm hoặc một món đồ. Sau đó, giá trị của nó có thể kết thúc. Đồng tiền thứ hai được tiết kiệm. Nó tạo ra sự an toàn. Bạn biết rằng mình có một khoản dự phòng khi cần. Đồng tiền thứ ba được đầu tư một cách có hiểu biết. Nó có cơ hội tạo ra thêm tiền trong tương lai. Không có lựa chọn nào luôn đúng trong mọi hoàn cảnh. Bạn vẫn cần tiền cho cuộc sống hiện tại. Bạn vẫn cần quỹ dự phòng. Bạn vẫn cần những niềm vui chính đáng. Nhưng nếu toàn bộ thu nhập đều biến thành tiêu dùng, tương lai sẽ không có tài sản để dựa vào. Vì vậy, hãy tạo ra sự cân bằng: Một phần cho hôm nay. Một phần cho sự an toàn. Một phần cho tương lai. Đó là cách một người vừa sống được ở hiện tại, vừa xây dựng được ngày mai. 11. Quy tắc của người đi đường dài Nếu muốn tận dụng sức mạnh của thời gian và lãi kép, hãy ghi nhớ năm điều. Một: bắt đầu sớm. : Đừng chờ có thật nhiều tiền. Hai: đầu tư đều đặn. : Đừng phụ thuộc hoàn toàn vào cảm xúc. Ba: tái đầu tư khi phù hợp. : Để tiền có cơ hội tiếp tục tạo ra giá trị. Bốn: hiểu rủi ro. : Đừng đánh đổi tương lai chỉ vì mong muốn giàu nhanh. Năm: kiên nhẫn. : Đừng phá hỏng một kế hoạch dài hạn chỉ vì vài tháng hoặc vài năm chưa nhìn thấy kết quả như mong muốn. Người mới thường hỏi: “Làm thế nào để kiếm được 100 triệu đồng thật nhanh?” Người có tư duy dài hạn sẽ hỏi: “Làm thế nào để xây dựng một tài sản có thể tăng trưởng trong 10 hoặc 20 năm?” Hai câu hỏi đó thể hiện hai cách nhìn hoàn toàn khác nhau về tiền. Một bên tìm kiếm kết quả nhanh. Một bên xây dựng hệ thống lâu dài. 12. Hãy bắt đầu với chính ngày hôm nay Nếu bạn chưa từng đầu tư, hãy bắt đầu bằng việc học. Nếu bạn chưa có khoản tích lũy, hãy bắt đầu bằng việc dành lại một phần thu nhập. Nếu bạn đang có nợ, hãy hiểu rõ chi phí của khoản nợ đó. Nếu bạn đã có tiền nhàn rỗi, hãy tìm hiểu những lựa chọn phù hợp với mục tiêu và khả năng chịu rủi ro của mình. Đừng đầu tư chỉ vì người khác đang đầu tư. Đừng mua một tài sản chỉ vì nó đang tăng giá. Đừng vay tiền chỉ vì nghĩ rằng giá tài sản sẽ tiếp tục tăng. Hãy xây dựng nền móng trước.

Tiền → tiết kiệm → quỹ an toàn → kiến thức → tài sản → tái đầu tư → thời gian. Đó mới là con đường mà lãi kép có thể phát huy sức mạnh. LỜI KẾT CỦA CHƯƠNG Có một câu hỏi rất đáng để bạn tự hỏi: “Nếu tôi bắt đầu từ hôm nay, 10 năm nữa tôi sẽ có gì?” Bạn có thể chưa có câu trả lời. Nhưng hãy tưởng tượng hai phiên bản của chính mình. Một người 10 năm nữa vẫn đang nói: “Giá như tôi bắt đầu sớm hơn.” Một người khác nói: “May mà ngày đó tôi đã bắt đầu.” Cả hai đều từng có cùng một ngày hôm nay. Khác biệt chỉ nằm ở quyết định họ đưa ra khi đứng trước ngày hôm đó. Thời gian sẽ trôi dù bạn có đầu tư hay không. Tiền sẽ được sử dụng dù bạn có lập kế hoạch hay không. Thu nhập sẽ đến rồi đi. Nhưng nếu bạn biết dành một phần tiền cho tương lai, biết đưa nó vào những tài sản phù hợp và đủ kiên nhẫn để cho thời gian làm việc, bạn đang tạo ra một lợi thế mà không khoản lương nào có thể thay thế: lợi thế của sự tích lũy. Đừng xem thường 100.000 đồng đầu tiên. Đừng xem thường khoản tiết kiệm đầu tiên. Đừng xem thường một năm đầu tiên. Đừng nghĩ rằng mình chưa đủ giàu để bắt đầu. Bởi vì mọi tài sản lớn đều từng bắt đầu từ một điểm rất nhỏ. Và mọi hành trình dài đều bắt đầu bằng một bước đầu tiên. Lãi kép không thưởng cho người nóng vội. Nó thưởng cho người bắt đầu, kiên trì và để thời gian làm phần việc của mình. Hôm nay bạn gieo một hạt giống. Ngày mai nó chưa thành cây. Một năm sau có thể vẫn chưa cho bạn bóng mát. Nhưng nếu bạn tiếp tục chăm sóc, một ngày nào đó bạn sẽ đứng dưới chính cái cây mà mình đã trồng. Và lúc ấy, bạn sẽ hiểu một sự thật rất đơn giản: Thứ quý giá nhất bạn có thể đầu tư không chỉ là tiền. Đó là thời gian. Hãy bắt đầu sớm. Hãy đầu tư có hiểu biết. Hãy kiên nhẫn. Và hãy để tương lai làm phần còn lại.