02/09 CHƯƠNG 15. NGHỆ THUẬT SỐNG DƯỚI KHẢ NĂNG CỦA MÌNH Không phải sống kham khổ, mà là tạo khoảng cách giữa thu nhập và chi tiêu để xây dựng tương lai. Có một nghịch lý rất đáng suy nghĩ trong cuộc sống hiện đại: Càng kiếm được nhiều tiền, đôi khi con người càng cảm thấy mình thiếu tiền. Khi thu nhập còn thấp, chúng ta nghĩ: “Chỉ cần kiếm được 20 triệu mỗi tháng, cuộc sống sẽ dễ dàng.” Khi đạt 20 triệu, chúng ta lại nghĩ: “Nếu kiếm được 30 triệu thì sẽ thoải mái hơn.” Rồi 30 triệu trở thành 50 triệu. 50 triệu trở thành 100 triệu. Nhưng nếu mỗi lần thu nhập tăng, mức chi tiêu cũng tăng theo, cảm giác “đủ” sẽ liên tục chạy về phía trước. Đó là lý do một người có thu nhập cao vẫn có thể sống trong áp lực tài chính. Họ không nhất thiết tiêu tiền vào những thứ vô lý. Họ chỉ đang sống ở một mức mà gần như toàn bộ thu nhập đều đã được cam kết. Một căn nhà đắt hơn. Một chiếc xe tốt hơn. Những khoản vay lớn hơn. Những kỳ nghỉ đắt hơn. Những tiêu chuẩn sống cao hơn. Và rồi một ngày, họ nhận ra: Mình kiếm rất nhiều tiền, nhưng nếu không làm việc trong vài tháng thì mọi thứ sẽ trở nên khó khăn. Đó chính là lúc chúng ta cần hiểu một nguyên tắc quan trọng: Sống dưới khả năng của mình. Nhưng sống dưới khả năng không có nghĩa là sống kham khổ. Đó là nghệ thuật tạo ra một khoảng cách giữa những gì bạn có thể tiêu và những gì bạn thực sự tiêu, rồi dùng khoảng cách ấy để xây dựng tài sản, sự an toàn và tự do. 1. Sống dưới khả năng không có nghĩa là sống nghèo Có người nghe cụm từ “sống dưới khả năng của mình” và lập tức nghĩ đến việc phải cắt giảm mọi thứ. Không ăn ngon. Không đi du lịch. Không mua quần áo đẹp. Không sử dụng những dịch vụ tốt. Không tận hưởng cuộc sống. Nếu phải sống như vậy trong nhiều năm, rất ít người có thể duy trì. Thực tế, sống dưới khả năng không yêu cầu bạn từ bỏ những điều khiến cuộc sống đáng sống. Nó chỉ yêu cầu một điều: Đừng tiêu toàn bộ những gì bạn có khả năng kiếm được. Nếu bạn kiếm 20 triệu và tiêu 18 triệu, bạn đang sống dưới khả năng. Nếu kiếm 50 triệu và tiêu 35 triệu, bạn cũng đang sống dưới khả năng. Nếu kiếm 100 triệu nhưng tiêu hết 100 triệu, dù mức sống rất cao, bạn vẫn không tạo được khoảng cách tài chính. Điều quan trọng không phải bạn sống ở mức nào so với người khác.

Mà là: Bạn còn giữ lại được bao nhiêu sau khi đã sống cuộc sống mình mong muốn? 2. Khoảng cách giữa thu nhập và chi tiêu chính là sức mạnh tài chính Hãy hình dung thu nhập của bạn giống như một dòng nước chảy vào bể. Chi tiêu là dòng nước chảy ra. Nếu nước vào bao nhiêu chảy ra bấy nhiêu, mực nước không tăng. Nếu nước vào nhiều hơn nước ra, bể bắt đầu đầy. Trong tài chính cá nhân cũng vậy. Thu nhập – Chi tiêu = Khoản tiền có thể tích lũy. Khoản chênh lệch ấy có thể được dùng để: Xây dựng quỹ dự phòng. Trả nợ. Mua tài sản. Đầu tư. Học tập. Chuẩn bị cho những mục tiêu lớn. Tạo ra sự tự do trong tương lai. Vì vậy, một người giàu không chỉ là người kiếm được nhiều. Đó là người tạo ra khoảng cách đủ lớn giữa thu nhập và mức tiêu dùng và biết sử dụng khoảng cách ấy một cách hiệu quả. 3. Đừng biến mọi khoản tăng thu nhập thành mức sống mới Giả sử hiện tại bạn kiếm 25 triệu đồng mỗi tháng và tiêu 18 triệu. Bạn có khoảng 7 triệu để tích lũy hoặc xây dựng tài sản. Sau một thời gian, thu nhập tăng lên 35 triệu. Đây là một cơ hội rất lớn. Nhưng nếu bạn lập tức nâng chi tiêu từ 18 triệu lên 28 triệu, phần lớn lợi ích của việc tăng thu nhập đã biến mất. Bạn vẫn chỉ có khoảng 7 triệu để tích lũy. Trong khi nếu giữ mức sống tương đối ổn định và chỉ nâng chi tiêu lên 21 triệu, bạn có thể dành 14 triệu cho tương lai. Thu nhập tăng là cơ hội để khoảng cách tài chính lớn lên. Đừng vội biến nó thành lý do để tăng mọi khoản chi. Bạn hoàn toàn có thể nâng cấp cuộc sống. Nhưng hãy nâng cấp chậm hơn tốc độ tăng thu nhập. 4. Cạm bẫy lớn nhất là “tôi có thể trả được” Một trong những câu nguy hiểm nhất khi mua sắm là: “Tôi đủ khả năng trả.” Bạn có thể trả góp chiếc xe đó. Bạn có thể trả khoản vay căn nhà đó. Bạn có thể thanh toán chiếc điện thoại đó bằng thẻ tín dụng. Bạn có thể trả tiền cho kỳ nghỉ đó trong vài tháng tới. Nhưng câu hỏi quan trọng hơn là: “Tôi có thực sự muốn biến khoản chi này thành nghĩa vụ tài chính trong những năm tới không?” Khả năng thanh toán không đồng nghĩa với khả năng chi trả một cách lành mạnh. Một khoản vay có thể khiến một món đồ trở nên “vừa túi tiền” trên giấy, nhưng đồng thời làm giảm sự tự do của bạn trong tương lai. Sống dưới khả năng nghĩa là không chỉ hỏi: “Tôi có mua được không?”

Mà còn hỏi: “Sau khi mua, tôi còn đủ dư địa tài chính không?” 5. Sống dưới khả năng giúp bạn có quyền nói “không” Khi toàn bộ thu nhập đã được sử dụng cho cuộc sống hiện tại, bạn rất khó từ chối những điều không phù hợp. Bạn không thích công việc nhưng không dám nghỉ. Môi trường làm việc không tốt nhưng không dám thay đổi. Cơ hội kinh doanh tốt xuất hiện nhưng không có vốn. Gia đình gặp biến cố nhưng phải vay tiền. Bạn muốn dành thời gian nghỉ ngơi nhưng không thể vì còn quá nhiều nghĩa vụ tài chính. Đây là điều mà nhiều người không nhận ra: Chi tiêu quá cao không chỉ làm tài khoản ngân hàng mỏng đi. Nó làm giảm quyền lựa chọn. Ngược lại, khi bạn có khoản dự phòng và tài sản, bạn có thêm khả năng nói: “Không.” Không với công việc không phù hợp. Không với khoản vay không cần thiết. Không với những áp lực xã hội. Không với việc phải chạy theo mức sống của người khác. Đó là một dạng giàu có rất đáng giá. 6. Đừng nhầm giữa “đủ tốt” và “tốt nhất” Thị trường luôn có một phiên bản tốt hơn. Một chiếc điện thoại tốt hơn. Một chiếc xe tốt hơn. Một căn nhà đẹp hơn. Một nhà hàng sang hơn. Một kỳ nghỉ đắt hơn. Nếu mục tiêu của bạn là luôn sở hữu thứ tốt nhất mà tiền có thể mua, thì không có điểm kết thúc. Bởi vì “tốt nhất” luôn thay đổi. Một cách sống bền vững hơn là tìm kiếm: “Đủ tốt đối với mình.” Một chiếc điện thoại đáp ứng công việc là đủ tốt. Một căn nhà phù hợp với gia đình là đủ tốt. Một chiếc xe an toàn và đáng tin cậy là đủ tốt. Một kỳ nghỉ vừa túi tiền nhưng đem lại thời gian chất lượng với người thân là đủ tốt. Khi bạn không còn cần mọi thứ phải tốt nhất, bạn sẽ nhận ra có rất nhiều tiền được giải phóng. 7. Đừng dùng mức sống của người khác làm tiêu chuẩn Một trong những nguyên nhân khiến chúng ta tiêu vượt khả năng là so sánh. Bạn thấy bạn bè mua xe mới. Bạn thấy đồng nghiệp chuyển sang căn hộ cao cấp. Bạn thấy người khác đi du lịch nước ngoài thường xuyên. Bạn bắt đầu tự hỏi: “Tại sao mình chưa có?” Nhưng bạn không biết toàn bộ tình hình tài chính của họ. Bạn không biết họ có bao nhiêu tài sản. Không biết họ đang vay bao nhiêu. Không biết họ có được gia đình hỗ trợ hay không. Không biết họ phải làm việc bao nhiêu để duy trì cuộc sống ấy.

Một hình ảnh đẹp không thể cho bạn biết bảng cân đối tài chính của một con người. Vì vậy, hãy ngừng hỏi: “Mình có bằng người khác không?” Hãy hỏi: “Cuộc sống hiện tại có phù hợp với mục tiêu của mình không?” Đó mới là cuộc so sánh đáng thực hiện. 8. Hãy thiết kế mức sống dựa trên giá trị của chính mình Không phải ai cũng cần một cuộc sống giống nhau. Có người coi trọng nhà ở. Có người coi trọng du lịch. Có người muốn dành nhiều tiền cho giáo dục con cái. Có người thích đầu tư vào sức khỏe. Có người thích một cuộc sống đơn giản và nhiều thời gian. Có người muốn xây dựng doanh nghiệp. Không có một mức sống lý tưởng cho tất cả mọi người. Điều quan trọng là xác định: “Tôi muốn tiền giúp mình có cuộc sống như thế nào?” Sau đó, hãy xây dựng ngân sách xoay quanh những điều thực sự quan trọng. Nếu một khoản chi phù hợp với giá trị của bạn, hãy ưu tiên. Nếu một khoản chi chỉ tồn tại vì áp lực xã hội, hãy cân nhắc loại bỏ. Sống dưới khả năng không phải sống theo tiêu chuẩn của người khác. Đó là sống theo tiêu chuẩn mình tự lựa chọn. 9. Hãy tạo ra “khoảng an toàn” trong cuộc sống Một cuộc sống mà thu nhập vừa đủ chi phí không có khoảng đệm. Chỉ cần một sự cố: Mất việc. Giảm thu nhập. Chi phí y tế. Sửa chữa lớn. Gia đình cần hỗ trợ. Một cơ hội bất ngờ. Là toàn bộ kế hoạch tài chính có thể bị đảo lộn. Ngược lại, nếu bạn có khoảng cách giữa thu nhập và chi tiêu, bạn có một vùng đệm. Thu nhập giảm một chút vẫn có thể xoay xở. Chi phí tăng một thời gian vẫn không quá nguy hiểm. Bạn có thời gian để tìm giải pháp thay vì phản ứng trong hoảng loạn. Khoảng cách tài chính chính là khoảng an toàn của cuộc sống. Và càng lớn tuổi, giá trị của khoảng an toàn ấy càng rõ ràng. 10. Hãy nâng cấp tài sản trước khi nâng cấp lối sống Khi có thêm tiền, hãy thử đảo ngược thứ tự. Thay vì: Thu nhập tăng → mua sắm → nâng mức sống → rồi mới nghĩ đến tiết kiệm. Hãy thử: Thu nhập tăng → tăng tích lũy → tăng tài sản → sau đó nâng mức sống. Điều này không có nghĩa là trì hoãn mọi niềm vui. Chỉ là bạn cho tương lai một phần tiền trước. Ví dụ, khi có thêm thu nhập, bạn có thể: Tăng quỹ dự phòng. Trả bớt khoản nợ có chi phí cao. Tăng khoản tiết kiệm. Đầu tư phù hợp với hiểu biết và khả năng chịu rủi ro. Đầu tư cho năng lực bản thân.

Sau đó, dùng một phần còn lại để cải thiện chất lượng cuộc sống. Đây là cách tài sản đi trước mức sống. 11. Hãy cẩn thận với những chi phí “không thể quay lại” Một khoản chi nguy hiểm không nhất thiết là khoản chi lớn. Nó có thể là khoản chi tạo ra một cam kết dài hạn. Ví dụ, bạn chuyển sang một căn nhà có chi phí cao hơn. Sau đó bạn quen với mức sống ấy. Chi phí nhà ở tăng. Chi phí nội thất tăng. Chi phí đi lại tăng. Các khoản chi liên quan cũng tăng. Từ một quyết định ban đầu, hàng loạt khoản chi mới xuất hiện. Đó là lý do trước những quyết định làm tăng chi phí cố định, cần đặc biệt thận trọng. Một món đồ bạn mua một lần có thể dễ dàng bán hoặc ngừng mua. Nhưng một mức sống mới thường khó quay lại. Đừng chỉ nhìn vào giá mua. Hãy nhìn vào chi phí để duy trì cuộc sống đó. 12. Sống dưới khả năng là một lợi thế, không phải sự hy sinh Khi mọi người xung quanh nâng cấp cuộc sống, bạn có thể cảm thấy mình đang bỏ lỡ. Nhưng hãy nhìn theo một cách khác. Nếu người khác dùng phần lớn thu nhập để mua tiện nghi hiện tại, còn bạn dùng một phần để xây dựng tài sản, bạn đang tạo ra một lợi thế âm thầm. Ban đầu, nó không dễ nhìn thấy. Người khác có xe đẹp hơn. Nhà đẹp hơn. Đi du lịch nhiều hơn. Còn bạn có một tài khoản tiết kiệm lớn hơn, ít nợ hơn và tài sản ngày càng tăng. Nhưng thời gian sẽ làm lộ ra sự khác biệt. Khi một người phải tiếp tục làm việc chỉ để duy trì mức sống, còn người kia có tài sản đủ lớn để tạo ra dòng tiền và sự lựa chọn, cán cân bắt đầu thay đổi. Kiên trì sống dưới khả năng hôm nay có thể tạo ra khả năng sống theo ý mình ngày mai. 13. Hãy thưởng cho bản thân, nhưng đừng thưởng bằng tương lai Bạn hoàn toàn xứng đáng tận hưởng thành quả. Sau một năm làm việc chăm chỉ, hãy đi du lịch nếu bạn muốn. Sau khi đạt mục tiêu, hãy mua món đồ bạn yêu thích nếu có khả năng. Sau một cột mốc quan trọng, hãy dành thời gian cho những người thân yêu. Nhưng hãy tránh một kiểu phần thưởng: Dùng tương lai để trả cho niềm vui hiện tại. Nếu một món đồ khiến bạn phải mang nợ nhiều tháng hoặc nhiều năm, hãy tự hỏi liệu phần thưởng ấy có thực sự đáng giá không. Phần thưởng tốt nhất là phần thưởng bạn có thể tận hưởng mà không làm suy yếu nền tảng tài chính.

Bạn không cần phải lựa chọn giữa: sống hôm nay và sống cho tương lai. Bạn có thể làm cả hai. Chỉ cần tiêu tiền trong giới hạn mà tương lai của bạn vẫn được bảo vệ. 14. Hãy định kỳ kiểm tra xem mức sống có đang chạy quá nhanh không Mỗi năm, hãy ngồi xuống và xem lại: Thu nhập đã tăng bao nhiêu? Chi phí cố định đã tăng bao nhiêu? Tài sản đã tăng bao nhiêu? Nợ đã tăng hay giảm? Khoản tiết kiệm mỗi tháng hiện tại là bao nhiêu? Nếu thu nhập tăng 20% nhưng chi phí cố định tăng 25%, đó là tín hiệu đáng chú ý. Nếu thu nhập tăng 20%, chi phí tăng 8% và tài sản tăng mạnh, bạn đang đi đúng hướng. Đừng chỉ nhìn vào số dư tài khoản. Hãy nhìn vào xu hướng. Tài chính tốt không chỉ là một tháng đẹp. Đó là một hệ thống ngày càng khỏe hơn theo thời gian. KẾT CHƯƠNG Sống dưới khả năng của mình là một trong những nguyên tắc tài chính đơn giản nhất nhưng mạnh mẽ nhất. Nó không yêu cầu bạn phải sống nghèo. Không yêu cầu bạn từ bỏ những điều mình yêu thích. Không yêu cầu bạn luôn chọn phương án rẻ nhất. Nó chỉ yêu cầu bạn tạo ra một khoảng cách: Thu nhập cao hơn chi tiêu. Và quan trọng hơn: Khoảng cách ấy phải được chuyển hóa thành tài sản. Bởi nếu bạn kiếm 50 triệu và tiêu 49 triệu, bạn chỉ có thêm 1 triệu cho tương lai. Nhưng nếu bạn kiếm 50 triệu và sống với 35 triệu, 15 triệu còn lại có thể trở thành nền móng cho sự tự do. Đó là lý do người giàu không nhất thiết là người tiêu được nhiều nhất. Đôi khi, họ là người không cần tiêu hết số tiền mình có khả năng tiêu. Họ hiểu rằng mỗi khoản tiền giữ lại hôm nay có thể trở thành: Một tháng chi phí dự phòng. Một khoản vốn. Một tài sản. Một cơ hội. Một sự lựa chọn. Một ngày được nghỉ ngơi. Một lần có thể nói “không”. Và cuối cùng, một cuộc sống ít bị tiền bạc chi phối hơn. Hãy nhớ: Không phải cứ kiếm được nhiều tiền thì bạn sẽ giàu. Bạn giàu lên khi khoảng cách giữa thu nhập và chi tiêu được duy trì đủ lâu và được biến thành tài sản. Vì vậy, khi thu nhập tăng, đừng vội hỏi: “Mình có thể nâng cấp cuộc sống đến mức nào?” Hãy hỏi: “Mình có thể xây dựng được bao nhiêu tài sản trước khi nâng cấp cuộc sống?” Đó không phải là tư duy của một người keo kiệt. Đó là tư duy của một người hiểu giá trị của tương lai. Bởi một ngày nào đó, bạn sẽ nhận ra:

Điều tuyệt vời nhất mà tiền có thể mua không phải là một mức sống đắt đỏ hơn. Đó là khả năng sống cuộc đời mình lựa chọn mà không phải lúc nào cũng lo lắng về tiền.