03/09 CHƯƠNG 21. KIẾM TIỀN KHÓ, GIỮ TIỀN CÀNG KHÓ Tài sản cần được bảo vệ trước khi nghĩ đến việc mở rộng. Có một sự thật về tiền bạc mà rất nhiều người chỉ nhận ra sau khi đã trải qua một vài lần mất mát: kiếm được tiền và giữ được tiền là hai năng lực hoàn toàn khác nhau. Một người có thể rất giỏi kiếm tiền nhưng lại luôn trong tình trạng thiếu tiền. Họ có thể sở hữu một công việc lương cao, một doanh nghiệp có doanh thu lớn, hoặc từng kiếm được một khoản tiền đáng kể, nhưng chỉ cần một biến cố xảy ra, mọi thứ nhanh chóng trở về con số gần như bằng không. Ngược lại, có những người không kiếm được những khoản tiền khổng lồ nhưng tài sản của họ tăng lên đều đặn qua nhiều năm. Họ không giàu lên nhờ một cú đột phá ngoạn mục. Họ giàu lên nhờ không để những gì mình đã có bị thất thoát một cách vô nghĩa. Đó chính là nguyên tắc quan trọng của chương này: Trước khi học cách kiếm thêm tiền, hãy học cách bảo vệ số tiền mình đã kiếm được. Bởi nếu chiếc thùng đang bị thủng, việc liên tục đổ thêm nước vào sẽ không giải quyết được vấn đề. 1. Kiếm tiền là cuộc tấn công, giữ tiền là hệ thống phòng thủ Trong tài chính cá nhân, kiếm tiền thường được chú ý nhiều hơn. Người ta nói về tăng lương, kinh doanh, đầu tư, bất động sản, chứng khoán, khởi nghiệp, làm thêm, xây dựng thương hiệu cá nhân... Những câu chuyện về một người biến vài triệu thành vài tỷ luôn hấp dẫn hơn câu chuyện về một người âm thầm tiết kiệm và bảo vệ tài sản trong hai mươi năm. Nhưng tài chính bền vững không chỉ cần khả năng tấn công. Nó cần cả khả năng phòng thủ. Hãy tưởng tượng bạn có thể kiếm thêm 30% thu nhập mỗi năm nhưng đồng thời cũng để thất thoát 25% tài sản vì những quyết định thiếu kiểm soát. Bạn có thể vẫn cảm thấy mình đang tiến về phía trước, nhưng tốc độ tích lũy thực tế sẽ rất thấp. Nguy hiểm hơn, một sai lầm lớn đôi khi có thể xóa sạch thành quả của nhiều năm. Một khoản đầu tư quá rủi ro. Một khoản nợ không thể trả. Một vụ kinh doanh thất bại. Một lần bảo lãnh tài chính thiếu suy nghĩ. Một cuộc mua sắm vượt quá khả năng. Một cơ hội “làm giàu nhanh” tưởng như không thể bỏ qua. Vì vậy, người hiểu về tiền không chỉ hỏi: “Làm thế nào để tôi kiếm được nhiều hơn?”

Họ còn hỏi: “Làm thế nào để tôi không đánh mất những gì mình đã có?” 2. Đừng nhầm doanh thu với tài sản Một trong những sai lầm phổ biến nhất là đánh giá sự giàu có dựa trên số tiền đi qua tay mình. Một người kiếm được 100 triệu đồng mỗi tháng chưa chắc giàu hơn người kiếm 30 triệu đồng. Nếu người thứ nhất tiêu 95 triệu đồng mỗi tháng, còn người thứ hai chỉ tiêu 18 triệu đồng và đều đặn tích lũy phần còn lại, sau nhiều năm khoảng cách tài sản có thể đảo ngược hoàn toàn. Thu nhập là dòng tiền. Tài sản là thứ còn lại sau khi dòng tiền đã đi qua. Doanh thu của một doanh nghiệp cũng không đồng nghĩa với lợi nhuận. Lợi nhuận cũng chưa chắc đồng nghĩa với tiền mặt. Và tiền mặt cũng chưa chắc đồng nghĩa với tài sản ròng nếu phía sau là những khoản nợ lớn. Đây là lý do bạn cần phân biệt rõ: Mình kiếm được bao nhiêu? Mình giữ lại được bao nhiêu? Mình sở hữu bao nhiêu? Mình đang nợ bao nhiêu? Nếu ngày mai không có thu nhập, mình có thể sống được bao lâu? Câu hỏi cuối cùng đặc biệt quan trọng. Bởi sức mạnh tài chính không chỉ nằm ở mức thu nhập hiện tại, mà còn nằm ở khả năng tồn tại khi thu nhập bị gián đoạn. 3. Bảo vệ tài sản trước khi mở rộng tài sản Khi có một khoản tiền đầu tiên, nhiều người lập tức nghĩ đến việc đầu tư. Có 100 triệu, họ muốn biến thành 200 triệu. Có 500 triệu, họ muốn biến thành 1 tỷ. Có 1 tỷ, họ muốn tìm cơ hội để tăng lên 3 tỷ. Khát vọng tăng trưởng không sai. Nhưng thứ tự ưu tiên mới là điều đáng nói. Một người chưa có nền tảng tài chính vững chắc mà liên tục tăng mức độ rủi ro có thể biến một khoản tài sản nhỏ thành một khoản thua lỗ lớn. Tài sản càng lớn, trách nhiệm bảo vệ nó càng quan trọng. Trước khi tìm kiếm lợi nhuận cao hơn, hãy kiểm tra xem hệ thống tài chính của mình đã đủ chắc chắn chưa. Bạn có quỹ tiền mặt không? Bạn có những khoản nợ nguy hiểm không? Bạn có đang phụ thuộc hoàn toàn vào một nguồn thu nhập không? Bạn có đang đầu tư vào thứ mình không hiểu không? Bạn có kế hoạch nếu thị trường giảm mạnh không? Bạn có đang dùng tiền cần cho cuộc sống để đầu tư dài hạn không? Nếu câu trả lời cho những câu hỏi trên còn nhiều dấu hỏi, việc mở rộng đầu tư có thể chưa phải ưu tiên số một. 4. Một khoản lỗ lớn nguy hiểm hơn bạn tưởng

Nhiều người thường chỉ quan tâm đến tỷ lệ lợi nhuận mà quên mất tác động của thua lỗ. Giả sử bạn có 100 triệu đồng. Nếu tăng 50%, bạn có 150 triệu. Nhưng nếu sau đó mất 50%, bạn chỉ còn 75 triệu. Bạn không quay lại điểm xuất phát. Để từ 75 triệu trở lại 100 triệu, bạn cần mức tăng khoảng 33,3%. Đó là lý do bảo toàn vốn có ý nghĩa rất lớn. Một khoản lỗ nhỏ có thể phục hồi. Một khoản lỗ lớn có thể khiến bạn mất nhiều năm để quay trở lại vị trí ban đầu. Và nếu khoản lỗ đó kéo theo nợ nần, áp lực tâm lý hoặc buộc bạn phải bán tài sản vào thời điểm xấu, hậu quả còn nghiêm trọng hơn. Trong đầu tư và quản lý tài chính, đôi khi chiến thắng không phải là kiếm được nhiều nhất. Chiến thắng là vẫn còn đủ vốn để tiếp tục cuộc chơi. 5. Đừng để lòng tham phá hỏng thành quả Khi chưa có tiền, con người thường sợ thiếu. Khi bắt đầu có tiền, họ lại dễ sợ mình đang bỏ lỡ cơ hội. Đây là lúc một loại rủi ro khác xuất hiện: lòng tham. Bạn đã có một khoản đầu tư sinh lời 20%, nhưng bắt đầu nghĩ rằng tại sao không phải 50%? Bạn đã tích lũy được một khoản vốn đáng kể, nhưng nhìn thấy người khác kiếm tiền nhanh hơn và muốn tăng mức rủi ro. Bạn đã có một cuộc sống ổn định, nhưng bắt đầu tiêu dùng theo tiêu chuẩn của những người giàu hơn rất nhiều. Từ đó, một chiếc bẫy tâm lý xuất hiện: Thành quả càng lớn, kỳ vọng càng lớn. Kỳ vọng càng lớn, rủi ro càng dễ bị xem nhẹ. Có những người mất tiền không phải vì họ không biết kiếm tiền, mà vì sau khi kiếm được tiền, họ muốn kiếm nhanh hơn nữa. Họ không thua ở giai đoạn bắt đầu. Họ thua ngay sau khi đã thành công. 6. Hãy xây dựng “hàng rào an toàn” cho tài sản Bảo vệ tài sản không có nghĩa là cất toàn bộ tiền dưới gối. Bảo vệ tài sản là xây dựng một hệ thống khiến bạn không dễ dàng bị đánh gục bởi một biến cố đơn lẻ. Hệ thống đó có thể bao gồm: Một khoản tiền mặt dành cho nhu cầu thiết yếu. Quỹ dự phòng cho những tình huống bất ngờ. Kiểm soát các khoản nợ. Bảo hiểm phù hợp với những rủi ro lớn. Phân bổ tài sản hợp lý. Không đầu tư bằng toàn bộ số tiền mình có. Không phụ thuộc vào duy nhất một nguồn thu nhập. Không đặt tài sản vào những cơ hội mình không hiểu. Hãy coi đó như việc xây một căn nhà. Bạn không chỉ quan tâm đến việc căn nhà đẹp đến đâu.

Bạn còn phải quan tâm móng nhà có chắc không, hệ thống điện có an toàn không, tường có chịu được thời tiết không. Tài chính cũng vậy. Một danh mục đầu tư có thể trông rất đẹp trong thời kỳ thị trường thuận lợi, nhưng giá trị thực sự của hệ thống tài chính được thể hiện khi khó khăn xuất hiện. 7. Bảo vệ tiền cũng là bảo vệ sự tự do Một người có tiền nhưng luôn sống trong áp lực vẫn chưa thực sự giàu. Ngược lại, một người có một khoản dự phòng đủ lớn để không phải hoảng loạn khi mất việc, không phải vay nóng khi có việc khẩn cấp, không phải bán tài sản trong lúc thị trường suy giảm, đang sở hữu một thứ vô cùng quý giá: quyền lựa chọn. Tiền không chỉ mua được nhà, xe hay những món đồ vật chất. Tiền còn mua được thời gian. Mua được khả năng nói “không” với một công việc độc hại. Mua được khoảng thời gian để suy nghĩ trước một quyết định lớn. Mua được sự bình tĩnh khi một biến cố xảy ra. Mua được cơ hội bắt đầu lại. Vì thế, bảo vệ tài sản không đơn thuần là bảo vệ những con số trong tài khoản. Đó là bảo vệ sự tự do trong tương lai của chính mình. 8. Đừng để lối sống tăng nhanh hơn tài sản Một trong những nguyên nhân khiến nhiều người không thể tích lũy là “lạm phát lối sống”. Khi thu nhập tăng, họ lập tức nâng cấp mọi thứ. Lương tăng, đổi điện thoại. Thu nhập tăng nữa, đổi xe. Có tiền hơn, chuyển sang căn nhà đắt hơn. Kiếm nhiều hơn, những bữa ăn cũng trở nên xa xỉ hơn. Không có gì sai với việc tận hưởng thành quả lao động. Vấn đề nằm ở chỗ: Nếu mỗi lần thu nhập tăng, chi phí cũng tăng gần tương ứng, tài sản sẽ rất khó tăng. Người có tư duy tài chính tốt không nhất thiết phải sống khắc khổ. Họ chỉ cố gắng tạo ra một khoảng cách giữa thu nhập và mức sống. Khoảng cách đó chính là nơi tài sản được hình thành. Khi thu nhập tăng, hãy cho phép một phần tiền nâng cao chất lượng cuộc sống, nhưng cũng phải để một phần tiếp tục làm nhiệm vụ xây dựng tương lai. 9. Hãy biết mình đang bảo vệ điều gì Bảo vệ tài sản không có nghĩa là sợ hãi mọi rủi ro. Nếu quá sợ mất tiền, bạn có thể giữ tiền mãi trong trạng thái không sinh trưởng. Mục tiêu không phải là không bao giờ mất tiền. Mục tiêu là: Không để một sai lầm duy nhất phá hủy toàn bộ nền tảng tài chính.

Bạn vẫn có thể đầu tư. Vẫn có thể kinh doanh. Vẫn có thể chấp nhận rủi ro. Nhưng hãy phân biệt giữa rủi ro có thể kiểm soát và rủi ro có thể hủy diệt. Một khoản đầu tư có thể giảm 10% là một chuyện. Đặt toàn bộ tài sản vào một cơ hội mà nếu thất bại bạn mất sạch là chuyện hoàn toàn khác. Một doanh nhân giỏi không phải người không bao giờ thất bại. Đó là người thất bại nhưng vẫn còn nguồn lực để đứng dậy. Một nhà đầu tư giỏi không phải người không bao giờ có khoản đầu tư thua lỗ. Đó là người có thể sai một vài lần mà không bị loại khỏi cuộc chơi. 10. Càng giàu, càng phải coi trọng việc bảo vệ tài sản Khi tài sản còn nhỏ, một sai lầm có thể khiến bạn mất vài năm. Khi tài sản lớn, một sai lầm có thể khiến bạn mất cả một gia tài. Vì vậy, khi tài sản tăng lên, cách quản lý tiền cũng cần trưởng thành theo. Bạn không thể quản lý một tỷ đồng bằng tư duy của người đang có mười triệu. Bạn cũng không thể quản lý một doanh nghiệp lớn bằng những nguyên tắc tài chính tùy tiện của một cá nhân mới bắt đầu kiếm tiền. Tài sản lớn đòi hỏi: kỷ luật lớn hơn, hiểu biết lớn hơn và khả năng kiểm soát rủi ro tốt hơn. Đừng chỉ hỏi: “Khoản này có thể giúp tôi kiếm thêm bao nhiêu?” Hãy hỏi thêm: “Nếu tôi sai thì tôi mất bao nhiêu?” “Nếu điều tồi tệ nhất xảy ra, tôi còn lại gì?” “Khoản đầu tư này có thể ảnh hưởng đến toàn bộ cuộc sống của tôi không?” Chỉ một câu hỏi đúng đôi khi có thể cứu bạn khỏi một quyết định sai lầm trị giá nhiều năm lao động. 11. Người giàu bền vững hiểu sức mạnh của sự sống sót Có một nguyên tắc rất đơn giản nhưng mạnh mẽ: Còn vốn là còn cơ hội. Bạn có thể mất một cơ hội đầu tư hôm nay và chờ cơ hội khác ngày mai. Bạn có thể bỏ qua một thương vụ. Bạn có thể không mua một tài sản đang tăng giá. Bạn có thể chấp nhận rằng mình không kiếm được khoản lợi nhuận cao nhất. Nhưng nếu vì muốn kiếm thật nhanh mà bạn mất toàn bộ vốn, bạn sẽ mất cả khả năng tham gia vào những cơ hội tiếp theo. Đó là lý do sự giàu có bền vững thường không được xây dựng bằng những quyết định hào nhoáng. Nó được xây bằng rất nhiều quyết định tưởng như nhàm chán: Không vay quá sức. Không tiêu hết thu nhập. Không đầu tư mù quáng. Không chạy theo đám đông. Không đặt tất cả tài sản vào một chỗ.