03/09 CHƯƠNG 22. QUỸ DỰ PHÒNG TÀI CHÍNH Một người không cần phải giàu mới có quỹ dự phòng. Nhưng một người muốn xây dựng sự giàu có bền vững thì nhất định phải hiểu giá trị của việc dự phòng. Cuộc sống không bao giờ diễn ra hoàn toàn theo kế hoạch. Bạn có thể đang có một công việc ổn định, thu nhập đều đặn và một kế hoạch tài chính rất rõ ràng. Nhưng rồi một ngày, công việc thay đổi. Thu nhập giảm. Một khoản chi phí lớn bất ngờ xuất hiện. Một kế hoạch kinh doanh không thuận lợi. Một tài sản cần sửa chữa. Một người trong gia đình cần hỗ trợ. Không phải tất cả những biến cố đó đều có thể ngăn chặn. Nhưng bạn có thể chuẩn bị để chúng không biến một khó khăn tạm thời thành một cuộc khủng hoảng tài chính dài hạn. Đó chính là vai trò của quỹ dự phòng. Quỹ dự phòng không làm bạn giàu lên nhanh chóng. Nó cũng không tạo ra những con số lợi nhuận hấp dẫn. Nhưng nó mang lại một thứ đôi khi còn quan trọng hơn lợi nhuận: sự bình tĩnh. Và khi có sự bình tĩnh, bạn có thể đưa ra quyết định tốt hơn. 1. Cuộc sống luôn có những khoản chi mà bạn không dự đoán được Khi lập ngân sách, chúng ta thường nghĩ đến những khoản quen thuộc: Tiền nhà. Tiền ăn. Tiền điện nước. Chi phí đi lại. Học phí. Các khoản thanh toán định kỳ. Nhưng cuộc sống không chỉ có những khoản chi nằm trong bảng kế hoạch. Điện thoại có thể hỏng. Xe có thể cần sửa. Nhà có thể phát sinh vấn đề. Một chuyến đi đột xuất có thể xuất hiện. Công việc có thể bị gián đoạn. Thu nhập có thể giảm. Một cơ hội mới có thể yêu cầu bạn tạm thời bỏ ra một khoản tiền. Những sự kiện này không nhất thiết xảy ra thường xuyên. Nhưng khi xảy ra, chúng có thể gây áp lực rất lớn nếu bạn không chuẩn bị. Một người không có quỹ dự phòng thường phải giải quyết vấn đề theo cách nhanh nhất có thể. Và “nhanh nhất” không phải lúc nào cũng là “tốt nhất”. Họ có thể phải vay tiền. Bán tài sản. Dùng thẻ tín dụng. Vay từ người thân. Rút tiền từ khoản đầu tư dài hạn vào đúng thời điểm không thuận lợi. Hoặc chấp nhận một công việc không phù hợp chỉ vì không còn tiền để duy trì cuộc sống. Quỹ dự phòng giúp bạn có thêm một lựa chọn: Chờ đợi. Và đôi khi, có đủ tiền để chờ chính là một lợi thế rất lớn. 2. Quỹ dự phòng không phải là tiền nhàn rỗi

Một số người nhìn thấy tiền nằm yên trong tài khoản và cảm thấy tiếc. Họ nghĩ: “Nếu số tiền này được đầu tư thì có thể sinh lời.” Suy nghĩ đó không hoàn toàn sai. Nhưng quỹ dự phòng có một nhiệm vụ khác với tiền đầu tư. Tiền đầu tư có nhiệm vụ tăng trưởng. Tiền dự phòng có nhiệm vụ bảo vệ. Nếu bạn dùng tiền dự phòng để theo đuổi lợi nhuận cao, bạn đang biến chiếc phao cứu sinh thành một chiếc thuyền đua. Nó có thể chạy nhanh hơn. Nhưng khi gặp sự cố, bạn có thể không còn gì để bám vào. Vì vậy, quỹ dự phòng nên được đặt ở nơi tương đối an toàn và dễ tiếp cận, thay vì chạy theo mức lợi nhuận tối đa. Bạn không cần bắt quỹ dự phòng phải “đánh bại thị trường”. Bạn chỉ cần nó thực hiện đúng nhiệm vụ: Khi cần, tiền phải có mặt. 3. Quỹ dự phòng là khoảng cách giữa bạn và nợ nần Hãy tưởng tượng một người có thu nhập 30 triệu đồng mỗi tháng. Mỗi tháng họ chi khoảng 22 triệu đồng. Nếu không có khoản dự phòng, chỉ một biến cố khiến họ cần thêm 30–50 triệu đồng cũng có thể khiến họ phải vay. Khoản vay ban đầu có thể không quá lớn. Nhưng nếu thu nhập đồng thời bị giảm, áp lực sẽ tăng rất nhanh. Một vấn đề tạo ra một khoản nợ. Khoản nợ tạo ra lãi suất. Lãi suất tạo thêm áp lực. Áp lực khiến người đó phải cắt giảm những khoản quan trọng hoặc tiếp tục vay. Từ một sự cố nhỏ, một vòng xoáy tài chính có thể hình thành. Quỹ dự phòng tạo ra một lớp đệm nằm giữa biến cố và khoản nợ. Thay vì ngay lập tức hỏi: “Vay ở đâu?” Bạn có thể hỏi: “Khoản dự phòng của mình có đủ để xử lý việc này không?” Sự khác biệt giữa hai câu hỏi đó có thể rất lớn. 4. Bao nhiêu tiền là đủ cho quỹ dự phòng? Không có một con số duy nhất phù hợp với tất cả mọi người. Một người có công việc ổn định, thu nhập đều và ít nghĩa vụ tài chính sẽ có nhu cầu dự phòng khác với một người làm nghề tự do, kinh doanh hoặc có thu nhập biến động. Điều quan trọng hơn con số tuyệt đối là phải xác định được: Nếu hôm nay thu nhập dừng lại, tôi cần bao nhiêu tiền để duy trì những nhu cầu thiết yếu? Bạn có thể bắt đầu bằng việc tính các chi phí cơ bản mỗi tháng: Nhà ở. Thực phẩm. Điện nước. Đi lại. Giáo dục. Các khoản nợ bắt buộc. Chi phí thiết yếu cho gia đình. Những khoản không thể trì hoãn.

Sau đó xác định quỹ dự phòng cần đủ cho bao nhiêu tháng. Có người phù hợp với mức dự phòng tương đương vài tháng chi phí thiết yếu. Có người cần nhiều hơn nếu thu nhập không ổn định hoặc thời gian tìm kiếm nguồn thu nhập mới thường kéo dài. Điểm quan trọng là: Đừng xây quỹ dự phòng dựa trên cảm giác. Hãy xây dựa trên hoàn cảnh thực tế của mình. 5. Hãy bắt đầu nhỏ thay vì chờ đến khi có nhiều tiền Một sai lầm phổ biến là nghĩ: “Khi nào kiếm được nhiều tiền hơn, tôi sẽ lập quỹ dự phòng.” Nhưng chính cách suy nghĩ này khiến quỹ dự phòng không bao giờ được hình thành. Bạn không cần đợi đến khi có hàng trăm triệu đồng. Hãy bắt đầu từ số tiền nhỏ. Một khoản cố định sau mỗi lần nhận thu nhập. Một phần tiền thưởng. Một phần khoản thu nhập ngoài dự kiến. Một khoản tiết kiệm tự động mỗi tháng. Điều quan trọng nhất ở giai đoạn đầu không phải là số tiền lớn hay nhỏ. Đó là thói quen. Khi thói quen được hình thành, quy mô của quỹ sẽ dần tăng lên. Một triệu đồng đầu tiên không làm bạn an toàn hoàn toàn. Nhưng nó tạo ra một điều rất quan trọng: Bạn bắt đầu có khả năng tự bảo vệ mình bằng tiền của chính mình. 6. Quỹ dự phòng nên được tách khỏi tài khoản chi tiêu Nếu tiền dự phòng nằm chung với tài khoản sử dụng hàng ngày, bạn rất dễ tiêu nhầm. Hôm nay thấy tài khoản còn nhiều tiền, bạn mua một món đồ. Ngày mai có một cuộc vui. Cuối tháng lại phát sinh thêm vài khoản. Đến lúc xảy ra sự cố, bạn mới nhận ra số tiền mình tưởng là “dự phòng” thực ra đã được sử dụng gần hết. Vì vậy, một nguyên tắc đơn giản là: Tiền dành cho tương lai nên được tách khỏi tiền dành cho hiện tại. Không nhất thiết phải quá phức tạp. Chỉ cần có một nơi riêng để giữ quỹ dự phòng và coi đó là khoản tiền chỉ được sử dụng trong những tình huống đúng mục đích. Sự tách biệt về mặt tài khoản cũng tạo ra sự tách biệt về mặt tâm lý. Khi không nhìn thấy nó như tiền để tiêu, bạn sẽ ít có xu hướng sử dụng nó cho những nhu cầu không thiết yếu. 7. Hãy định nghĩa rõ thế nào là “khẩn cấp” Đây là một trong những điều quan trọng nhất. Nếu mọi thứ đều được coi là khẩn cấp, thì chẳng có gì thực sự là khẩn cấp. Một chiếc điện thoại mới vì mẫu cũ không còn hợp thời không phải lúc nào cũng là tình huống khẩn cấp.

Một chuyến du lịch không nằm trong kế hoạch cũng không nhất thiết là trường hợp cần dùng quỹ dự phòng. Một món đồ giảm giá mạnh càng không phải lý do để phá vỡ khoản tiền bảo vệ mình. Quỹ dự phòng nên dành cho những vấn đề thực sự ảnh hưởng đến khả năng duy trì cuộc sống hoặc sự ổn định tài chính. Ví dụ: Mất nguồn thu nhập. Chi phí sửa chữa thiết yếu. Một khoản chi bất ngờ quan trọng. Những tình huống gia đình cần xử lý ngay. Những nghĩa vụ tài chính không thể trì hoãn. Khi tiêu chí sử dụng rõ ràng, bạn sẽ ít có khả năng biến quỹ dự phòng thành một “tài khoản mua sắm thứ hai”. 8. Quỹ dự phòng không chỉ bảo vệ tiền, nó bảo vệ tâm lý Tiền và tâm lý có mối quan hệ rất chặt chẽ. Khi không có tiền dự phòng, một hóa đơn bất ngờ cũng có thể khiến bạn lo lắng. Một tháng thu nhập giảm có thể khiến bạn mất ngủ. Một biến động trong công việc có thể khiến bạn hoảng sợ. Và khi sợ hãi, con người thường đưa ra quyết định vội vàng. Có thể bán tài sản quá sớm. Có thể vay với điều kiện bất lợi. Có thể chấp nhận một khoản đầu tư rủi ro chỉ vì muốn kiếm tiền nhanh. Có thể tiếp tục làm một công việc không phù hợp vì không có đủ tiền để nghỉ và tìm hướng đi khác. Quỹ dự phòng không loại bỏ khó khăn. Nó chỉ giúp bạn có thời gian để xử lý khó khăn một cách tỉnh táo hơn. Đó là giá trị rất lớn. 9. Đừng đầu tư tiền dự phòng vào những thứ có thể biến động mạnh Một trong những sai lầm nguy hiểm là dùng toàn bộ tiền dự phòng để đầu tư với suy nghĩ: “Để tiền nằm yên thì phí quá.” Nhưng bạn cần nhớ mục đích của quỹ này. Bạn không biết khi nào mình cần đến nó. Nếu thị trường đang tăng, mọi thứ có vẻ ổn. Nhưng điều gì xảy ra nếu đúng lúc bạn mất thu nhập, thị trường cũng giảm mạnh? Bạn có thể buộc phải bán khoản đầu tư đang thua lỗ để lấy tiền trang trải cuộc sống. Như vậy, một biến cố ban đầu lại tạo thêm một khoản lỗ đầu tư. Vì thế, hãy tách hai mục tiêu: Tiền cần an toàn và sẵn sàng sử dụng thì ưu tiên tính thanh khoản và an toàn. Tiền không cần dùng trong thời gian dài mới phù hợp với mục tiêu đầu tư và tăng trưởng. Đừng bắt một khoản tiền phải thực hiện hai nhiệm vụ trái ngược nhau. 10. Quỹ dự phòng cần được xây dựng lại sau mỗi lần sử dụng Giả sử bạn đã có một khoản dự phòng khá tốt.

Sau đó một biến cố xảy ra và bạn phải sử dụng một phần số tiền đó. Đừng nghĩ: “May quá, mình đã có quỹ dự phòng.” Hãy nghĩ tiếp: “Bây giờ mình cần xây lại nó.” Quỹ dự phòng giống như một bình nước. Bạn sử dụng nó trong lúc khát, sau đó cần tiếp tục đổ đầy. Đừng để một lần sử dụng khiến bạn bỏ luôn thói quen tiết kiệm. Ngay khi tình hình ổn định, hãy quay lại kế hoạch tích lũy. Điều này đặc biệt quan trọng vì sau một biến cố, nhiều người có xu hướng muốn “bù lại” số tiền đã mất bằng cách đầu tư mạo hiểm. Đó có thể là một sai lầm thứ hai. Đừng dùng rủi ro lớn để sửa chữa hậu quả của một biến cố trước đó. Hãy xây lại nền móng từ từ. 11. Quỹ dự phòng giúp bạn không phải bán tài sản vào thời điểm tồi tệ Một trong những lợi ích lớn nhất của quỹ dự phòng là giúp bạn tránh việc biến một vấn đề ngắn hạn thành tổn thất dài hạn. Ví dụ, bạn sở hữu một khoản đầu tư dành cho mục tiêu dài hạn. Nếu mọi thứ ổn định, bạn có thể kiên nhẫn chờ đợi. Nhưng nếu bất ngờ cần một khoản tiền lớn mà không có quỹ dự phòng, bạn có thể buộc phải bán khoản đầu tư đó. Nếu đúng lúc giá tài sản đang giảm, bạn vừa mất khả năng chờ đợi, vừa phải chấp nhận mức giá không thuận lợi. Có thể khoản đầu tư ban đầu không sai. Sai lầm nằm ở việc dùng tiền dài hạn để giải quyết một vấn đề ngắn hạn. Quỹ dự phòng tạo ra khoảng cách giữa hai việc đó. 12. Đừng chỉ dự phòng cho những ngày tồi tệ, hãy dự phòng để có những ngày tốt hơn Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng quỹ dự phòng không chỉ dành cho khủng hoảng. Nó còn tạo ra khả năng nắm bắt cơ hội. Một người không có tiền dự phòng thường bị mắc kẹt trong tình trạng phải bảo vệ hiện tại. Một người có khoản dự phòng hợp lý có thể suy nghĩ về tương lai. Họ có thể học thêm. Có thể thử một công việc mới. Có thể dành thời gian tìm kiếm một cơ hội phù hợp. Có thể từ chối một quyết định tài chính quá rủi ro. Có thể chờ một cơ hội tốt hơn thay vì chấp nhận cơ hội đầu tiên xuất hiện. Nói cách khác: Quỹ dự phòng không chỉ giúp bạn sống sót qua ngày khó khăn. Nó còn giúp bạn có quyền lựa chọn trong ngày mai. 13. Đừng biến quỹ dự phòng thành cái cớ để trì hoãn mọi kế hoạch Có một thái cực khác cũng cần tránh. Một số người quá sợ rủi ro nên luôn giữ toàn bộ tiền dưới dạng tiền mặt.

Họ liên tục nói: “Phải dự phòng thêm.” “Chưa đủ an toàn.” “Đợi có nhiều tiền hơn rồi mới đầu tư.” Nếu cứ như vậy mãi, họ có thể bỏ lỡ khả năng xây dựng tài sản dài hạn. Quỹ dự phòng chỉ là một lớp bảo vệ, không phải toàn bộ kế hoạch tài chính. Sau khi xây dựng được nền tảng hợp lý, phần tiền không cần sử dụng trong ngắn hạn có thể được phân bổ cho những mục tiêu dài hạn phù hợp với khả năng chịu rủi ro của mỗi người. Mục tiêu không phải là lựa chọn giữa an toàn và tăng trưởng. Mục tiêu là đặt đúng loại tiền vào đúng nhiệm vụ. 14. Hãy xây quỹ dự phòng trước khi nâng cấp lối sống Khi thu nhập tăng, con người thường nghĩ đến việc nâng cấp cuộc sống trước. Nhưng một cách trưởng thành hơn là chia phần thu nhập tăng thêm thành nhiều mục tiêu. Một phần để cải thiện chất lượng cuộc sống. Một phần để xây dựng quỹ dự phòng. Một phần để giảm nợ nếu cần. Một phần dành cho các mục tiêu dài hạn. Một phần có thể dùng cho đầu tư. Không có công thức duy nhất cho tất cả mọi người. Nhưng nguyên tắc rất rõ: Đừng để toàn bộ mức tăng thu nhập biến thành mức tăng chi tiêu. Nếu thu nhập tăng mà tài sản không tăng, bạn chỉ đang sống đắt hơn chứ chưa chắc đang giàu hơn. 15. Người có quỹ dự phòng không phải người bi quan, mà là người thực tế Nhiều người cho rằng dự phòng là suy nghĩ tiêu cực. Họ nói: “Nếu cứ nghĩ chuyện xấu xảy ra thì làm sao sống thoải mái?” Nhưng chuẩn bị cho rủi ro không có nghĩa là mong muốn rủi ro xảy ra. Bạn mua ô, không phải vì muốn trời mưa. Bạn thắt dây an toàn, không phải vì muốn xảy ra tai nạn. Bạn có quỹ dự phòng, không phải vì muốn mất việc hay gặp biến cố. Bạn chuẩn bị bởi vì không thể kiểm soát mọi thứ trong cuộc sống. Người trưởng thành về tài chính hiểu rằng có những thứ mình kiểm soát được và có những thứ mình không kiểm soát được. Bạn không kiểm soát được tất cả biến cố. Nhưng bạn có thể kiểm soát mức độ chuẩn bị của mình. LỜI KẾT: Một chiếc phao không làm con thuyền đi nhanh hơn, nhưng có thể giữ bạn nổi Quỹ dự phòng không phải khoản tiền hào nhoáng. Nó không khiến bạn cảm thấy mình giàu hơn ngay lập tức. Nó không tạo ra những câu chuyện hấp dẫn để kể với người khác. Nhưng khi cuộc sống bất ngờ đổi hướng, bạn sẽ hiểu tại sao mình đã dành thời gian để xây dựng nó.

Một khoản dự phòng đủ tốt có thể giúp bạn không phải vay tiền trong lúc khó khăn. Không phải bán tài sản trong lúc bất lợi. Không phải chấp nhận một quyết định vội vàng. Không phải hoảng loạn khi thu nhập bị gián đoạn. Và quan trọng nhất, nó cho bạn thời gian để suy nghĩ. Trong tài chính, thời gian là một tài sản cực kỳ quý giá. Người không có dự phòng thường bị buộc phải quyết định ngay. Người có dự phòng có thể chờ thêm một chút. Và đôi khi, chỉ cần có thêm một chút thời gian, một quyết định rất khác sẽ xuất hiện. Hãy nhớ: Kiếm tiền giúp bạn tiến lên. Đầu tư giúp tài sản tăng trưởng. Nhưng quỹ dự phòng giúp bạn không bị kéo ngược lại khi cuộc sống xuất hiện những điều bất ngờ. Đừng chờ đến khi có nhiều tiền mới bắt đầu dự phòng. Hãy bắt đầu từ khả năng hiện tại. Một khoản nhỏ được tích lũy đều đặn vẫn tốt hơn một kế hoạch lớn nhưng không bao giờ được thực hiện. Bởi mục tiêu cuối cùng của quản lý tiền không phải là lúc nào cũng kiếm được nhiều nhất. Mà là xây dựng một nền tảng đủ vững để khi cuộc đời có những ngày không thuận lợi, bạn vẫn có thể đứng vững. Có tiền để đầu tư là tốt. Có tiền để dành cho tương lai còn tốt hơn. Nhưng có một khoản tiền sẵn sàng bảo vệ bạn khi mọi thứ bất ngờ thay đổi — đó mới là một trong những biểu hiện đầu tiên của sự trưởng thành tài chính.