03/09 CHƯƠNG 24. ĐA DẠNG HÓA RỦI RO Đừng đặt toàn bộ tương lai tài chính của mình vào một cơ hội duy nhất. Có một câu chuyện quen thuộc trong thế giới tiền bạc. Một người nhìn thấy một cơ hội đầu tư rất hấp dẫn. Người khác đã kiếm được tiền từ đó. Những con số lợi nhuận được kể lại khiến họ tin rằng đây chính là cơ hội không thể bỏ qua. Họ gom tiền tiết kiệm. Có người còn vay thêm. Sau đó, họ đặt gần như toàn bộ tài sản vào một nơi. Trong thời gian đầu, mọi thứ có thể diễn ra rất tốt. Giá tăng. Tài sản tăng. Họ bắt đầu tin rằng mình đã tìm ra con đường làm giàu. Nhưng rồi thị trường đảo chiều. Cơ hội tưởng như chắc chắn không còn chắc chắn nữa. Và khi một người đặt toàn bộ tài sản vào một lựa chọn duy nhất, một sai lầm cũng có thể trở thành thảm họa. Đây chính là lý do đa dạng hóa rủi ro có vai trò quan trọng trong quản lý tài chính. Đa dạng hóa không phải là cách để bạn luôn kiếm được lợi nhuận cao nhất. Nó là cách để một quyết định sai không thể phá hủy toàn bộ những gì bạn đã xây dựng. 1. Đừng bỏ tất cả trứng vào một giỏ Câu nói này đã quá quen thuộc nhưng vẫn còn nguyên giá trị: Đừng bỏ tất cả trứng vào một giỏ. Nếu bạn có mười quả trứng và đặt tất cả vào một chiếc giỏ, chỉ cần chiếc giỏ rơi xuống là bạn có thể mất tất cả. Nếu chia chúng vào nhiều giỏ, một chiếc bị rơi không đồng nghĩa với toàn bộ số trứng đều biến mất. Tài sản cũng vậy. Nếu toàn bộ tiền của bạn nằm trong một tài sản, một doanh nghiệp, một ngành nghề, một khách hàng hoặc một nguồn thu nhập, rủi ro tập trung sẽ rất lớn. Bạn có thể cảm thấy mình đang kiểm soát mọi thứ. Nhưng thực tế, tương lai tài chính của bạn đang phụ thuộc quá nhiều vào một biến số. Đa dạng hóa chính là cách giảm sự phụ thuộc đó. 2. Đa dạng hóa không có nghĩa là mua thật nhiều thứ Một hiểu lầm phổ biến là cứ sở hữu nhiều tài sản thì đã đa dạng hóa. Không hẳn. Bạn có thể sở hữu mười khoản đầu tư nhưng nếu tất cả đều phụ thuộc vào cùng một ngành, cùng một thị trường hoặc cùng một yếu tố kinh tế, rủi ro thực tế vẫn có thể rất tập trung. Ví dụ, bạn có nhiều tài sản khác nhau nhưng tất cả đều liên quan đến một lĩnh vực đang suy yếu. Khi lĩnh vực đó gặp vấn đề, rất nhiều khoản đầu tư có thể giảm cùng lúc.

Vì vậy, đa dạng hóa thực sự không nằm ở số lượng tài sản. Nó nằm ở mức độ khác nhau về rủi ro và nguồn tạo ra giá trị của các tài sản đó. Mục tiêu không phải là có thật nhiều thứ. Mục tiêu là không để một biến cố duy nhất ảnh hưởng quá lớn đến toàn bộ tài sản. 3. Đa dạng hóa bắt đầu từ nguồn thu nhập Khi nói đến đa dạng hóa, nhiều người nghĩ ngay đến danh mục đầu tư. Nhưng trước cả đầu tư, hãy nhìn vào nguồn thu nhập. Nếu toàn bộ cuộc sống của bạn phụ thuộc vào một công việc duy nhất, đó cũng là một dạng rủi ro tập trung. Nếu doanh nghiệp gặp khó khăn, bạn mất khách hàng lớn nhất hoặc ngành nghề thay đổi, thu nhập có thể giảm mạnh. Điều đó không có nghĩa là mọi người phải có năm hay mười nghề cùng lúc. Điều quan trọng hơn là xây dựng khả năng thích nghi. Bạn có thể phát triển thêm kỹ năng. Có thể tạo một nguồn thu nhập phụ khi phù hợp. Có thể xây dựng tài sản tạo dòng tiền. Có thể nâng cao năng lực để nếu công việc hiện tại thay đổi, bạn vẫn có khả năng tìm kiếm cơ hội mới. Một người có nhiều nguồn lực tạo thu nhập sẽ ít phụ thuộc vào một nguồn duy nhất. Và sự độc lập đó chính là một dạng tài sản. 4. Đừng để tài sản và thu nhập cùng phụ thuộc vào một nơi Đây là một rủi ro mà nhiều người không nhận ra. Hãy tưởng tượng một người: Làm việc trong ngành bất động sản. Phần lớn tài sản cũng là bất động sản. Doanh nghiệp gia đình cũng liên quan đến bất động sản. Khoản tiết kiệm lớn nhất lại dùng để mua thêm bất động sản. Nhìn bên ngoài, người đó có rất nhiều tài sản. Nhưng thực tế, tài chính của họ đang phụ thuộc mạnh vào một yếu tố duy nhất. Nếu lĩnh vực đó gặp khủng hoảng, thu nhập có thể giảm, giá trị tài sản có thể giảm và khả năng thanh khoản cũng có thể gặp vấn đề cùng lúc. Đây là rủi ro tập trung. Đa dạng hóa giúp tránh tình trạng: Một cơn bão đánh trúng tất cả những gì bạn đang sở hữu. 5. Đừng để một cơ hội khiến bạn đánh cược cả tương lai Một cơ hội có thể rất hấp dẫn. Nhưng hấp dẫn không có nghĩa là chắc chắn. Bạn có thể tin tưởng vào một doanh nghiệp. Có thể tin vào một loại tài sản. Có thể tin rằng một thị trường sẽ tiếp tục tăng. Nhưng bất kỳ dự đoán nào cũng có khả năng sai. Vấn đề không phải là bạn có niềm tin hay không. Vấn đề là: Bạn đặt bao nhiêu tiền vào niềm tin đó?

Nếu một quyết định đúng giúp bạn giàu hơn nhưng một quyết định sai khiến bạn mất gần như toàn bộ tài sản, tỷ lệ rủi ro có thể không phù hợp. Người quản lý tài sản tốt thường không chỉ quan tâm đến lợi nhuận kỳ vọng. Họ quan tâm đến mức thiệt hại nếu mình sai. Đây là một cách suy nghĩ rất quan trọng. 6. Đa dạng hóa là nghệ thuật quản lý sự không chắc chắn Không ai biết chắc tương lai. Không ai biết chính xác thị trường sẽ tăng hay giảm. Không ai biết doanh nghiệp nào sẽ thành công trong mười năm tới. Không ai biết ngành nghề nào sẽ chịu ảnh hưởng lớn bởi công nghệ, chính sách hoặc thay đổi hành vi người tiêu dùng. Chính vì tương lai không chắc chắn, chúng ta cần chuẩn bị cho nhiều kịch bản. Đa dạng hóa không dựa trên việc bạn biết tương lai. Nó dựa trên việc thừa nhận rằng bạn không biết. Đây là điểm khác biệt giữa sự tự tin và sự chủ quan. Bạn có thể tin vào phân tích của mình. Nhưng vẫn phải thừa nhận rằng phân tích có thể sai. Bạn có thể tin vào một cơ hội. Nhưng vẫn cần chuẩn bị nếu cơ hội đó không diễn ra như dự kiến. Khi bạn không thể dự đoán chính xác tương lai, hãy xây dựng một hệ thống có khả năng chịu được nhiều tương lai khác nhau. 7. Đa dạng hóa giúp bạn sống sót qua những chu kỳ xấu Thị trường có những giai đoạn thuận lợi và khó khăn. Có thời điểm một nhóm tài sản tăng rất mạnh. Khi đó, người sở hữu chúng dễ nghĩ rằng: “Đây chính là tài sản tốt nhất.” Nhưng không có tài sản nào đảm bảo sẽ luôn đứng đầu. Một thứ đang được yêu thích hôm nay có thể trở nên kém hấp dẫn trong tương lai. Nếu bạn đặt tất cả tài sản vào thứ đang tăng mạnh, bạn có thể kiếm được rất nhiều tiền trong một giai đoạn. Nhưng bạn cũng có thể chịu tổn thất lớn khi chu kỳ thay đổi. Đa dạng hóa giúp bạn không cần phải đoán chính xác tài sản nào sẽ thắng lớn nhất. Bạn chỉ cần đảm bảo rằng nếu một nhóm tài sản gặp khó khăn, toàn bộ tài chính của mình vẫn có khả năng tồn tại. 8. Đừng đa dạng hóa chỉ vì sợ hãi Đa dạng hóa rất quan trọng, nhưng nếu làm quá mức, nó cũng có thể trở thành vấn đề. Có người mua quá nhiều thứ mà không hiểu rõ bất kỳ thứ gì. Họ có vài khoản đầu tư ở nơi này. Một ít ở nơi khác. Thêm vài tài sản vì nghe người khác giới thiệu.

Cuối cùng, danh mục rất phức tạp nhưng chính chủ lại không biết mình đang sở hữu gì. Đó không phải là đa dạng hóa có chiến lược. Đó là phân tán sự chú ý. Một danh mục tốt không nhất thiết phải phức tạp. Bạn cần hiểu: Mỗi tài sản phục vụ mục tiêu gì. Rủi ro chính nằm ở đâu. Có thể mất bao nhiêu. Khả năng thanh khoản như thế nào. Nó có liên quan đến những tài sản khác hay không. Nếu không hiểu những điều này, thêm tài sản chưa chắc làm danh mục an toàn hơn. 9. Hãy phân chia tài sản theo mục tiêu Một cách tư duy đơn giản là không xem tất cả tiền của mình như một khối duy nhất. Mỗi phần tiền có thể có một nhiệm vụ khác nhau. Một phần dành cho nhu cầu ngắn hạn. Một phần dành cho quỹ dự phòng. Một phần dành cho các mục tiêu trung hạn. Một phần dành cho đầu tư dài hạn. Một phần có thể dành cho những cơ hội có rủi ro cao hơn, nếu bạn thực sự hiểu và chấp nhận được khả năng mất vốn. Khi tiền có nhiệm vụ rõ ràng, bạn sẽ ít có xu hướng lấy tiền của mục tiêu này để đánh cược vào mục tiêu khác. Ví dụ, tiền dành cho một kế hoạch quan trọng trong vài tháng tới không nên được đối xử giống tiền bạn không cần sử dụng trong nhiều năm. Thời gian khác nhau thì khả năng chịu rủi ro cũng khác nhau. 10. Đa dạng hóa cũng có nghĩa là đa dạng hóa thời gian Không chỉ tài sản cần được phân bổ. Thời điểm sử dụng tiền cũng cần được tính đến. Bạn có thể có những khoản tiền cần dùng trong vài tháng. Có những khoản cần dùng sau vài năm. Và có những khoản có thể để dành trong hàng chục năm. Nếu tất cả số tiền đều được đầu tư theo cùng một cách, bạn có thể gặp khó khăn khi cần tiền đúng lúc thị trường không thuận lợi. Vì vậy, hãy suy nghĩ theo thời gian: Tiền cần sớm phải ưu tiên sự ổn định. Tiền có thể chờ lâu hơn mới có thể chấp nhận nhiều biến động hơn. Đây là một trong những nguyên tắc giúp danh mục tài chính phù hợp với cuộc sống thực tế. 11. Đừng nhầm đa dạng hóa với việc tránh mọi rủi ro Một số người sau khi hiểu về đa dạng hóa bắt đầu nghĩ rằng chỉ cần phân bổ tài sản là không thể mất tiền. Điều đó không đúng. Đa dạng hóa giảm rủi ro, chứ không xóa bỏ rủi ro. Tài sản vẫn có thể giảm giá. Doanh nghiệp vẫn có thể thất bại. Thị trường vẫn có thể biến động. Thu nhập vẫn có thể thay đổi.

Nhưng nếu tài sản được phân bổ hợp lý, một biến cố đơn lẻ sẽ khó có khả năng phá hủy toàn bộ nền tảng tài chính. Đây mới là mục tiêu thực sự. Không phải: “Tôi sẽ không bao giờ mất tiền.” Mà là: “Nếu một phần tài sản gặp vấn đề, tôi vẫn có thể tiếp tục.” 12. Đừng chạy theo tài sản đang tăng mạnh bằng toàn bộ vốn Khi một tài sản tăng liên tục, tâm lý sợ bỏ lỡ rất dễ xuất hiện. Bạn nhìn người khác kiếm được tiền. Bạn nghe những câu chuyện về lợi nhuận. Bạn bắt đầu cảm thấy nếu không tham gia ngay, mình sẽ mất cơ hội. Rồi bạn tăng tỷ trọng đầu tư. Sau đó lại tăng thêm. Cuối cùng, danh mục không còn phản ánh khả năng chịu rủi ro của bạn mà phản ánh cảm xúc của bạn tại thời điểm hưng phấn nhất. Đây là lúc cần nhớ một nguyên tắc: Thứ đã tăng mạnh không có nghĩa là thứ sẽ tiếp tục tăng mạnh. Bạn không cần phải chứng minh rằng mình thông minh bằng cách đặt toàn bộ vốn vào một xu hướng. Đôi khi, việc giữ một phần tài sản bên ngoài xu hướng mới là quyết định khôn ngoan. 13. Đa dạng hóa quan trọng hơn khi tài sản ngày càng lớn Khi bạn mới có một khoản tiền nhỏ, việc mất một phần tài sản có thể gây đau nhưng vẫn có khả năng phục hồi. Nhưng khi tài sản đã tích lũy qua nhiều năm, một sai lầm lớn có thể xóa đi thành quả của cả một giai đoạn dài. Vì vậy, càng có nhiều tài sản, bạn càng cần quan tâm đến quản trị rủi ro. Đây cũng là lý do một người đang xây dựng tài sản và một người đã có tài sản lớn có thể cần những cách tiếp cận khác nhau. Ở giai đoạn đầu, tăng trưởng có thể là ưu tiên lớn. Ở giai đoạn sau, bảo toàn thành quả có thể trở nên quan trọng hơn. Không có gì đáng tiếc hơn việc một người mất nhiều năm để xây dựng tài sản nhưng chỉ mất vài tháng vì một quyết định quá tập trung. 14. Đa dạng hóa không thay thế cho hiểu biết Có một câu nói nguy hiểm: “Không sao, tôi chia nhỏ tiền nên sẽ an toàn.” Nếu bạn chia tiền vào mười khoản đầu tư mà không hiểu bất kỳ khoản nào, bạn không thực sự quản lý rủi ro. Bạn chỉ chia nhỏ sự thiếu hiểu biết. Đa dạng hóa cần đi cùng với kiến thức. Hãy hiểu thứ mình sở hữu. Hiểu cách nó tạo ra giá trị. Hiểu những yếu tố có thể khiến nó mất giá. Hiểu khả năng thanh khoản. Hiểu những khoản chi phí liên quan.

Hiểu điều gì có thể khiến toàn bộ giả định ban đầu của bạn sai. Đừng mua một tài sản chỉ vì nó làm danh mục trông đa dạng hơn. Hãy mua khi bạn hiểu vai trò của nó trong toàn bộ kế hoạch tài chính. 15. Một danh mục tốt phải giúp bạn ngủ ngon Đây là một phép thử đơn giản nhưng rất hữu ích. Hãy tự hỏi: “Nếu tài sản này giảm mạnh, tôi có mất ngủ không?” “Nếu nguồn thu nhập này biến mất, cuộc sống của tôi có bị đảo lộn không?” “Nếu cơ hội này thất bại, tôi còn đủ tiền để bắt đầu lại không?” Nếu câu trả lời là “không”, có thể mức độ tập trung của bạn đang quá cao. Đầu tư không chỉ là bài toán trên bảng tính. Nó còn là bài toán tâm lý. Một danh mục khiến bạn quá lo lắng có thể khiến bạn đưa ra quyết định sai vào thời điểm thị trường biến động. Bạn bán tháo. Bạn mua đuổi. Bạn thay đổi kế hoạch liên tục. Vì vậy, danh mục phù hợp không phải danh mục có lợi nhuận kỳ vọng cao nhất trên giấy. Đó là danh mục mà bạn có thể kiên trì với nó trong thực tế. 16. Đừng đa dạng hóa chỉ tài sản, hãy đa dạng hóa năng lực Một dạng tài sản rất đặc biệt thường bị bỏ quên: chính bản thân bạn. Nếu bạn chỉ có một kỹ năng và kỹ năng đó trở nên ít giá trị, thu nhập của bạn có thể bị ảnh hưởng. Nhưng nếu bạn liên tục học hỏi, nâng cao chuyên môn, xây dựng mạng lưới quan hệ và phát triển khả năng thích nghi, bạn đang tạo ra một dạng đa dạng hóa rất mạnh. Bạn không chỉ có tiền. Bạn có năng lực tạo ra tiền. Đó là tài sản có thể theo bạn suốt đời. Một người mất một khoản đầu tư có thể xây dựng lại. Một người mất một công việc vẫn có thể tìm công việc khác nếu năng lực của họ đủ mạnh. Vì vậy: Đừng chỉ đa dạng hóa danh mục tài sản. Hãy đa dạng hóa khả năng tạo ra tài sản. 17. Mục tiêu cuối cùng không phải là tối đa hóa lợi nhuận Nhiều người nghĩ đầu tư thành công nghĩa là kiếm được nhiều tiền nhất. Nhưng nếu mục tiêu là xây dựng tài sản bền vững, cách suy nghĩ đó chưa đầy đủ. Bạn cần tối ưu cả: Lợi nhuận. Rủi ro. Thanh khoản. Thời gian. Khả năng chịu đựng biến động. Một khoản đầu tư có thể mang lại lợi nhuận rất cao nhưng rủi ro mất vốn cũng rất lớn. Một khoản khác có lợi nhuận thấp hơn nhưng ổn định hơn. Không có lựa chọn nào tốt tuyệt đối.

Chỉ có lựa chọn phù hợp hoặc không phù hợp với mục tiêu của bạn. Đa dạng hóa giúp bạn không phải đặt cược toàn bộ tương lai vào việc một lựa chọn duy nhất sẽ đúng. Lời kết: Không cần biết chính xác tương lai để chuẩn bị cho tương lai Bạn không cần biết năm sau tài sản nào sẽ tăng mạnh nhất. Bạn không cần dự đoán chính xác thị trường sẽ đi về đâu. Bạn cũng không cần tìm ra “cơ hội vàng” duy nhất. Điều bạn cần là xây dựng một hệ thống đủ vững để nếu dự đoán của mình sai, cuộc đời vẫn không sụp đổ. Đó chính là tinh thần của đa dạng hóa. Hãy nhớ: Đừng để một công việc quyết định toàn bộ thu nhập của bạn. Đừng để một khoản đầu tư quyết định toàn bộ tài sản của bạn. Đừng để một khách hàng quyết định toàn bộ doanh thu của bạn. Đừng để một cơ hội quyết định toàn bộ tương lai của bạn. Bởi vì không ai đúng mãi. Không có thị trường nào tăng mãi. Không có doanh nghiệp nào chắc chắn mãi. Không có nguồn thu nhập nào bất biến mãi. Và không có kế hoạch nào miễn nhiễm với những điều bất ngờ. Người quản lý tài chính khôn ngoan không cố gắng loại bỏ hoàn toàn rủi ro. Họ hiểu rằng rủi ro là một phần của cuộc chơi, sau đó tìm cách kiểm soát nó để một sai lầm không biến thành thảm họa. Họ không cần phải luôn thắng lớn. Họ chỉ cần tránh những thất bại có thể khiến mình không còn cơ hội đứng dậy. Hãy kiếm tiền. Hãy đầu tư. Hãy chấp nhận những rủi ro hợp lý. Nhưng đừng bao giờ quên xây dựng những lớp bảo vệ xung quanh thành quả của mình. Bởi tài chính bền vững không được xây dựng bằng một cú đánh cược hoàn hảo. Nó được xây dựng bằng hàng trăm quyết định đủ tốt, được thực hiện trong nhiều năm, và quan trọng nhất là không để một quyết định sai xóa sạch tất cả những quyết định đúng trước đó. Đừng cố đoán chiếc giỏ nào sẽ không bao giờ rơi. Hãy chuẩn bị nhiều chiếc giỏ đủ chắc chắn để nếu một chiếc rơi xuống, bạn vẫn còn những chiếc khác để tiếp tục hành trình.