HNI 04-9

CHƯƠNG 37. SỨC KHỎE GIA ĐÌNH

 

PHẦN VII — HỆ SINH THÁI SỐNG KHỎE

Xây dựng văn hóa sống khỏe cho cả gia đình thay vì chỉ tập trung vào một cá nhân

 

Có một điều rất dễ nhận ra trong cuộc sống: một người muốn sống khỏe sẽ khó duy trì lâu dài nếu cả gia đình vẫn giữ những thói quen không lành mạnh.

 

Một người muốn ăn uống cân bằng nhưng trong nhà ngày nào cũng có nhiều đồ ngọt. Một người muốn đi ngủ sớm nhưng mọi người thường xuyên thức khuya. Một người muốn tập thể dục nhưng không ai đồng hành. Một người muốn giảm thời gian sử dụng điện thoại nhưng cả gia đình lại quen với việc mỗi người ngồi một góc, mắt nhìn vào một chiếc màn hình.

 

Vì vậy, sức khỏe không chỉ là câu chuyện của từng cá nhân.

 

Sức khỏe gia đình là một hệ thống.

 

Khi cả gia đình cùng thay đổi, việc sống khỏe trở nên dễ dàng hơn, tự nhiên hơn và bền vững hơn.

 

GIA ĐÌNH LÀ “MÔI TRƯỜNG SỨC KHỎE” ĐẦU TIÊN

 

Con người dành một phần rất lớn cuộc đời trong gia đình. Đây là nơi chúng ta ăn uống, nghỉ ngơi, giao tiếp, nuôi dưỡng cảm xúc và hình thành rất nhiều thói quen.

 

Một đứa trẻ không chỉ học cách ăn uống từ những lời cha mẹ dạy, mà còn học bằng cách quan sát.

 

Nếu cha mẹ thường xuyên ăn rau, uống nước, vận động và ngủ đúng giờ, trẻ sẽ có cơ hội nhìn thấy những hành vi đó như một phần bình thường của cuộc sống.

Nếu người lớn thường xuyên bỏ bữa, thức khuya, sử dụng điện thoại quá nhiều và ít vận động, trẻ cũng dễ coi những điều ấy là bình thường.

 

Bởi vậy, giáo dục sức khỏe hiệu quả nhất đôi khi không bắt đầu bằng một bài giảng.

 

Nó bắt đầu bằng tấm gương của người lớn.

 

Cha mẹ khỏe mạnh không có nghĩa là cha mẹ không bao giờ mệt mỏi hay mắc bệnh. Điều quan trọng hơn là biết chăm sóc bản thân, biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần và biết xây dựng những thói quen tốt trong gia đình.

ĐỪNG BIẾN “SỐNG KHỎE” THÀNH MỘT ÁP LỰC

Một sai lầm dễ gặp là biến việc chăm sóc sức khỏe thành một danh sách những điều cấm đoán.

 

Không được ăn món này.

 

Không được uống món kia.

 

Không được thức khuya.

 

Phải tập thể dục.

 

Phải giảm cân.

 

Phải làm tất cả thật hoàn hảo.

 

Cách tiếp cận như vậy dễ khiến mọi người mệt mỏi và chống đối.

 

Thay vì nói: “Từ hôm nay cả nhà phải sống thật lành mạnh”, hãy bắt đầu bằng một thay đổi nhỏ.

Ví dụ, gia đình thống nhất mỗi ngày ăn thêm một phần rau.

 

Hoặc sau bữa tối cùng nhau đi bộ khoảng 15–20 phút nếu điều kiện sức khỏe cho phép.

 

Hoặc dành một khoảng thời gian trong buổi tối để cả nhà cùng trò chuyện mà không sử dụng điện thoại.

 

Những thay đổi nhỏ nhưng được duy trì đều đặn thường có giá trị hơn một kế hoạch rất lớn nhưng chỉ thực hiện được vài ngày.

 

BỮA CƠM GIA ĐÌNH LÀ MỘT “LIỀU THUỐC” TINH THẦN

 

Một bữa cơm gia đình không chỉ cung cấp năng lượng.

 

Đó còn là thời gian để mọi người gặp nhau.

 

Có thể chỉ là một bữa cơm giản dị với rau, cá, thịt, trứng, đậu và món canh quen thuộc. Không cần quá cầu kỳ.

 

Điều quan trọng là cách chúng ta ngồi bên nhau.

 

Hãy cố gắng hạn chế việc vừa ăn vừa chăm chú vào điện thoại hoặc tivi. Hãy hỏi nhau hôm nay thế nào, công việc ra sao, có điều gì vui, điều gì khiến mình lo lắng.

 

Một đứa trẻ có thể không nhớ chính xác bữa cơm hôm đó có món gì, nhưng có thể nhớ cảm giác được cha mẹ lắng nghe.

 

Một người lớn tuổi có thể không cần những món ăn đắt tiền bằng một cuộc trò chuyện ấm áp với con cháu.

 

Sức khỏe thể chất và sức khỏe tinh thần nhiều khi cùng bắt đầu từ một bàn ăn.

 

CÙNG NHAU VẬN ĐỘNG

 

Không phải gia đình nào cũng có điều kiện đến phòng tập hoặc chơi những môn thể thao chuyên nghiệp.

 

Nhưng hầu hết gia đình đều có thể tìm một hình thức vận động phù hợp.

 

Đi bộ quanh khu nhà.

 

Tập các động tác đơn giản.

 

Làm vườn.

 

Đạp xe.

 

Chơi cầu lông.

 

Vui chơi cùng trẻ.

 

Dọn dẹp nhà cửa.

 

Điều quan trọng là lựa chọn hoạt động phù hợp với tuổi tác và tình trạng sức khỏe của từng thành viên.

 

Không nên bắt một người lớn tuổi tập giống một người trẻ. Không nên ép một người đang có vấn đề sức khỏe vận động quá sức.

 

Mục tiêu không phải là biến cả gia đình thành vận động viên.

 

Mục tiêu là giúp mọi người bớt ngồi yên và tìm được niềm vui trong vận động.

 

NGỦ CŨNG LÀ VIỆC CỦA CẢ GIA ĐÌNH

 

Một người rất khó ngủ sớm nếu cả nhà vẫn bật tivi lớn tiếng đến khuya.

 

Một đứa trẻ khó hình thành thói quen ngủ đúng giờ nếu người lớn thường xuyên thức đêm.

 

Vì vậy, giấc ngủ cũng cần được xem là một phần của văn hóa gia đình.

Có thể thống nhất một khoảng thời gian buổi tối để giảm ánh sáng mạnh, hạn chế những hoạt động quá kích thích và giảm việc sử dụng thiết bị điện tử.

 

Phòng ngủ nên yên tĩnh, sạch sẽ, thông thoáng và phù hợp với nhu cầu của từng người.

 

Đặc biệt, cha mẹ không nên chỉ yêu cầu con ngủ sớm mà chính mình lại thường xuyên thức khuya.

 

Muốn con thay đổi, người lớn hãy bắt đầu bằng việc thay đổi chính mình.

 

SỨC KHỎE TINH THẦN CỦA GIA ĐÌNH

 

Có những gia đình đầy đủ vật chất nhưng mọi người ít nói chuyện với nhau.

 

Có những căn nhà rất đẹp nhưng bên trong thường xuyên có tiếng quát mắng.

 

Có những người sống cùng một mái nhà nhưng cảm giác như mỗi người đang sống trong một thế giới riêng.

 

Đó cũng là vấn đề sức khỏe.

 

Một gia đình khỏe mạnh không phải là gia đình không bao giờ tranh luận.

 

Mà là khi có bất đồng, mọi người biết cách nói chuyện mà không làm tổn thương nhau.

 

Biết xin lỗi.

 

Biết cảm ơn.

 

Biết lắng nghe.

 

Biết tôn trọng sự khác biệt.

 

Biết cho nhau một khoảng riêng khi cần thiết.

 

Và quan trọng nhất, biết rằng nhà phải là nơi con người có thể tìm thấy sự an toàn và yêu thương.

 

MỖI THÀNH VIÊN CÓ MỘT NHU CẦU KHÁC NHAU

 

Trong một gia đình có thể có ông bà, cha mẹ, con cái và nhiều thế hệ sống chung.

 

Mỗi người có độ tuổi, thể trạng, sở thích và nhu cầu khác nhau.

 

Ông bà có thể cần chú trọng vận động nhẹ nhàng, giấc ngủ, dinh dưỡng và phòng ngừa té ngã.

 

Người trưởng thành cần cân bằng giữa công việc, gia đình, vận động và nghỉ ngơi.

 

Trẻ em cần được vui chơi, vận động, ngủ đủ và hình thành thói quen ăn uống phù hợp.

 

Vì vậy, xây dựng sức khỏe gia đình không có nghĩa là bắt tất cả mọi người phải làm giống nhau.

 

Cùng một mục tiêu, nhưng mỗi người có thể có một con đường phù hợp với mình.

 

XÂY DỰNG “BỘ QUY TẮC SỐNG KHỎE” CỦA GIA ĐÌNH

 

Mỗi gia đình có thể tự xây dựng một bộ nguyên tắc rất đơn giản.

 

Chẳng hạn:

 

Cùng ưu tiên thực phẩm tươi và đa dạng.

 

Uống nước thay cho việc thường xuyên sử dụng đồ uống nhiều đường.

 

Cùng duy trì vận động phù hợp.

 

Hạn chế hút thuốc trong môi trường gia đình.

 

Giữ nhà cửa sạch sẽ, thông thoáng và an toàn.

 

Tôn trọng giờ nghỉ ngơi của nhau.

 

Dành thời gian trò chuyện mỗi ngày.

 

Không dùng lời nói xúc phạm khi tranh luận.

 

Khuyến khích mọi thành viên chăm sóc sức khỏe chủ động.

Khi có dấu hiệu bất thường, không chủ quan và tìm kiếm tư vấn y tế phù hợp.

 

Bộ quy tắc ấy không cần dài.

 

Càng đơn giản, càng dễ thực hiện.

 

TRẺ EM HỌC SỨC KHỎE TỪ CUỘC SỐNG HẰNG NGÀY

 

Nếu muốn trẻ yêu vận động, hãy cùng trẻ vận động.

 

Nếu muốn trẻ ăn rau, hãy cùng trẻ ăn rau.

 

Nếu muốn trẻ hạn chế điện thoại, người lớn cũng cần nhìn lại thời gian sử dụng điện thoại của mình.

 

Nếu muốn trẻ biết quan tâm người khác, hãy cho trẻ chứng kiến những hành động quan tâm trong gia đình.

 

Đừng chỉ nói:

 

“Con phải sống khỏe.”

 

Hãy để trẻ nhìn thấy:

 

“Gia đình mình đang sống khỏe.”

 

Đó là cách giáo dục tự nhiên và sâu sắc nhất.

 

GIA ĐÌNH KHỎE KHÔNG PHẢI LÀ GIA ĐÌNH HOÀN HẢO

 

Không có gia đình nào lúc nào cũng vui vẻ.

 

Sẽ có những ngày công việc bận rộn.

 

Có lúc một thành viên bị bệnh.

 

Có những giai đoạn tài chính khó khăn.

 

Có khi cha mẹ và con cái không hiểu nhau.

 

Có những ngày kế hoạch sống khỏe bị bỏ dở.

 

Không sao cả.

 

Điều quan trọng là cả gia đình biết quay trở lại.

 

Sau một ngày ăn uống chưa tốt, ngày mai ăn cân bằng hơn.

 

Sau một tuần ít vận động, tuần sau bắt đầu lại.

 

Sau một cuộc tranh luận, học cách nói chuyện bình tĩnh hơn.

 

Sau một giai đoạn căng thẳng, cùng nhau tìm cách phục hồi.

 

Sống khỏe không phải là không bao giờ đi chệch hướng. Sống khỏe là biết trở lại đúng hướng.

 

MỘT GIA ĐÌNH KHỎE SẼ TẠO RA MỘT CỘNG ĐỒNG KHỎE

 

Nếu mỗi gia đình đều biết chăm sóc sức khỏe, xã hội cũng được hưởng lợi.

 

Một đứa trẻ được giáo dục tốt về sức khỏe hôm nay có thể trở thành một người trưởng thành biết chăm sóc gia đình ngày mai.

 

Một người lớn tuổi duy trì lối sống phù hợp có thể tiếp tục đóng góp kinh nghiệm cho con cháu.

 

Một gia đình biết yêu thương, vận động, ăn uống hợp lý và giao tiếp tích cực sẽ tạo ra một môi trường tốt cho tất cả các thành viên.

 

Vì vậy, sức khỏe gia đình không chỉ là chuyện riêng của một mái nhà.

 

Nó là một phần của sức khỏe cộng đồng.

 

Hãy bắt đầu ngay từ căn bếp.

 

Từ bàn ăn.

 

Từ phòng ngủ.

 

Từ những cuộc trò chuyện.

 

Từ một vòng tay.

 

Từ một buổi đi bộ cùng nhau.

 

Từ việc mỗi người biết tự chăm sóc mình và đồng thời biết quan tâm đến người bên cạnh.

 

Bởi cuối cùng, điều quý giá nhất của một gia đình không chỉ là có một ngôi nhà để trở về.

Mà là có những con người khỏe mạnh, yêu thương và muốn trở về bên nhau.

 

Gia đình khỏe mạnh – không bắt đầu từ những điều lớn lao.

Nó bắt đầu từ những thói quen nhỏ được cả nhà cùng thực hiện mỗi ngày.

Và khi từng gia đình cùng khỏe, chúng ta sẽ có một cộng đồng khỏe, một xã hội khỏe và một cuộc sống đáng sống hơn.