HNI 04-9

CHƯƠNG 44: XÂY DỰNG VĂN HÓA “GIA ĐÌNH KHỎE MẠNH”

 

Biến ăn uống, đi chợ, vận động, giao tiếp, nghỉ ngơi và chăm sóc môi trường thành hoạt động chung

 

Có một điều rất đẹp trong cuộc sống: khi một người thay đổi, gia đình có thể thay đổi theo.

 

Một người bắt đầu ăn uống lành mạnh hơn. Người khác bắt đầu đi bộ. Một người ngủ sớm hơn. Người khác biết đặt điện thoại xuống trong bữa cơm. Có người chủ động dọn dẹp nhà cửa. Có người bắt đầu hỏi han, lắng nghe và nói với nhau những lời nhẹ nhàng hơn.

 

Những thay đổi tưởng như rất nhỏ ấy, nếu được cả gia đình cùng thực hiện, sẽ tạo nên một điều lớn hơn: văn hóa gia đình khỏe mạnh.

 

Gia đình khỏe mạnh không có nghĩa là mọi thành viên đều phải có một thân hình đẹp, ăn cùng một thực đơn, tập cùng một bài tập hay lúc nào cũng vui vẻ.

 

Gia đình khỏe mạnh là nơi mọi người biết quan tâm đến sức khỏe của mình và tôn trọng sức khỏe của nhau.

 

Ở đó, việc sống khỏe không trở thành mệnh lệnh.

 

Không ai bị ép buộc.

 

Không ai bị so sánh.

 

Không ai bị chê trách vì một ngày chưa làm tốt.

 

Thay vào đó là sự đồng hành.

 

BẮT ĐẦU TỪ BỮA CƠM GIA ĐÌNH

 

Bữa cơm không chỉ để ăn.

 

Đó còn là thời gian để gia đình gặp nhau.

 

Trong cuộc sống hiện đại, mỗi người có thể có một lịch trình khác nhau. Người đi làm, người đi học, người kinh doanh, người chăm sóc gia đình. Vì thế, nếu có thể, hãy cố gắng duy trì những bữa ăn chung phù hợp với điều kiện của gia đình.

 

Không cần món ăn cầu kỳ.

 

Một bữa cơm giản dị nhưng cân đối, vừa túi tiền, đảm bảo vệ sinh và có thời gian trò chuyện với nhau đôi khi quý giá hơn một bàn ăn thật nhiều món nhưng mọi người đều cầm điện thoại.

 

Hãy thử tạo một nguyên tắc đơn giản:

 

Khi ăn, cùng ăn. Khi trò chuyện, cùng lắng nghe.

 

Cha mẹ có thể hỏi con:

 

“Hôm nay ở trường thế nào?”

 

Ông bà có thể kể một câu chuyện.

 

Vợ chồng có thể hỏi nhau về một ngày đã qua.

 

Những cuộc trò chuyện bình thường ấy giúp các thành viên hiểu nhau hơn.

 

ĐI CHỢ CŨNG LÀ HOẠT ĐỘNG CỦA GIA ĐÌNH

 

Một gia đình khỏe mạnh không nhất thiết phải có một người lo tất cả mọi việc.

 

Hãy biến việc đi chợ và chuẩn bị thực phẩm thành hoạt động chung khi có thể.

 

Cha mẹ có thể hướng dẫn con cách chọn rau.

 

Ông bà có thể chia sẻ kinh nghiệm bảo quản thực phẩm.

 

Trẻ lớn hơn có thể học cách đọc nhãn hàng hóa.

 

Mỗi thành viên có thể cùng lập danh sách những thứ cần mua.

 

Qua đó, trẻ không chỉ học cách ăn uống mà còn học được một kỹ năng quan trọng: quản lý cuộc sống.

 

Đi chợ có kế hoạch cũng giúp gia đình hạn chế mua theo cảm xúc, giảm lãng phí thực phẩm và kiểm soát chi tiêu tốt hơn.

 

Một gia đình biết mình ăn gì cũng là một gia đình đang chủ động chăm sóc sức khỏe.

 

CÙNG NHAU VẬN ĐỘNG

 

Vận động sẽ dễ duy trì hơn khi nó trở thành niềm vui.

 

Thay vì nói:

 

“Con phải tập thể dục!”

 

Hãy thử nói:

 

“Cả nhà mình đi bộ một vòng nhé!”

 

Một buổi chiều cùng nhau đi bộ.

 

Một sáng cuối tuần đạp xe.

 

Một trận cầu lông.

 

Một buổi tập nhẹ tại nhà.

 

Một chuyến đi dã ngoại.

 

Những hoạt động ấy vừa giúp cơ thể vận động, vừa tạo ra thời gian kết nối.

 

Tất nhiên, mỗi người có thể lực khác nhau. Người lớn tuổi, trẻ nhỏ hoặc người có vấn đề sức khỏe cần lựa chọn hoạt động phù hợp với khả năng của mình.

 

Không cần biến vận động thành cuộc thi.

 

Gia đình không cần cùng đạt một thành tích. Gia đình chỉ cần cùng nhau bắt đầu.

 

NGỦ VÀ NGHỈ CŨNG LÀ VIỆC CHUNG

 

Có những gia đình rất quan tâm đến ăn uống nhưng lại xem nhẹ giấc ngủ.

 

Cha mẹ thức khuya.

 

Con cái sử dụng điện thoại đến tận đêm.

 

Tivi vẫn bật.

 

Điện thoại liên tục có thông báo.

 

Cơ thể nằm trên giường nhưng tâm trí vẫn đang làm việc.

 

Gia đình khỏe mạnh cần xây dựng một văn hóa nghỉ ngơi.

 

Có thể thống nhất giờ giảm dần các hoạt động trên màn hình vào buổi tối.

 

Tạo không gian ngủ yên tĩnh.

 

Hạn chế những cuộc tranh luận căng thẳng ngay trước giờ ngủ.

 

Trẻ nhỏ cần có giờ đi ngủ phù hợp với độ tuổi.

 

Người lớn cũng cần tôn trọng nhu cầu nghỉ ngơi của chính mình.

 

Một gia đình biết nghỉ đúng lúc sẽ có nhiều năng lượng hơn để sống và làm việc vào ngày hôm sau.

 

GIAO TIẾP LÀ “DƯỠNG CHẤT” CỦA GIA ĐÌNH

 

Một ngôi nhà có đầy đủ thức ăn nhưng thường xuyên có tiếng quát mắng thì chưa chắc đã là một ngôi nhà khỏe mạnh.

 

Sức khỏe tinh thần cũng cần được chăm sóc.

 

Hãy tập nói với nhau bằng sự tôn trọng.

 

Thay vì:

 

“Con lúc nào cũng thế!”

 

Có thể nói:

 

“Việc này làm bố mẹ lo. Chúng ta cùng tìm cách giải quyết nhé.”

 

Thay vì:

 

“Anh chẳng bao giờ quan tâm đến gia đình.”

 

Có thể nói:

 

“Em mong anh dành thêm thời gian cho gia đình.”

 

Cách nói khác nhau có thể tạo ra những kết quả rất khác nhau.

 

Trong gia đình, không ai tránh được lúc nóng giận.

 

Điều quan trọng không phải là không bao giờ xảy ra xung đột.

 

Điều quan trọng là biết dừng lại trước khi làm tổn thương nhau và biết sửa chữa sau khi đã lỡ lời.

 

Một lời xin lỗi đúng lúc không làm chúng ta nhỏ bé.

 

Một lời cảm ơn không làm chúng ta yếu đi.

 

Ngược lại, đó là dấu hiệu của một gia đình trưởng thành.

 

DẠY TRẺ BẰNG VIỆC LÀM, KHÔNG CHỈ BẰNG LỜI NÓI

 

Cha mẹ thường nói với con:

 

“Con phải ăn rau.”

 

“Con phải tập thể dục.”

 

“Con đừng dùng điện thoại nhiều.”

 

“Con phải ngủ sớm.”

 

Nhưng nếu người lớn vừa nói vừa thức khuya, ăn uống thất thường và ngồi điện thoại hàng giờ, trẻ sẽ học theo điều gì?

 

Trẻ học rất nhiều từ những gì chúng nhìn thấy.

 

Muốn trẻ sống khỏe, người lớn cần trở thành tấm gương sống khỏe.

 

Không cần hoàn hảo.

 

Chỉ cần cha mẹ biết nói:

 

“Hôm nay bố mẹ cũng chưa làm tốt. Ngày mai mình cùng cố gắng nhé.”

 

Câu nói ấy có giá trị giáo dục rất lớn.

 

Nó dạy trẻ rằng sống khỏe không phải là hoàn hảo.

 

Đó là biết điều chỉnh và bắt đầu lại.

 

NGÔI NHÀ CŨNG CẦN ĐƯỢC “CHĂM SÓC SỨC KHỎE”

 

Mỗi thành viên có thể cùng tham gia giữ gìn môi trường sống.

 

Người lớn vệ sinh bếp.

 

Trẻ em cất đồ chơi.

 

Mỗi người giữ khu vực của mình gọn gàng.

 

Cùng kiểm tra những nơi có nguy cơ trơn trượt.

 

Cùng mở cửa thông thoáng khi phù hợp.

 

Cùng xử lý rác đúng cách.

 

Cùng giữ nhà sạch nhưng không biến việc dọn dẹp thành áp lực cho một người.

 

Một nguyên tắc đơn giản có thể áp dụng:

 

Đồ của ai, người đó có trách nhiệm. Việc chung, cả nhà cùng chia sẻ.

 

Khi mọi người cùng tham gia, việc chăm sóc ngôi nhà không còn là “việc của mẹ” hay “việc của một người”.

 

Nó trở thành văn hóa chung.

 

TẠO NHỮNG “NGHI THỨC SỨC KHỎE” CỦA GIA ĐÌNH

 

Mỗi gia đình có thể xây dựng những hoạt động riêng.

 

Chẳng hạn:

 

Sáng chủ nhật cùng đi bộ.

 

Một ngày trong tuần cùng chuẩn bị bữa ăn.

 

Buổi tối dành một khoảng thời gian không điện thoại.

 

Cuối tuần cùng dọn nhà.

 

Mỗi tháng cùng xem lại những thói quen sức khỏe.

 

Mỗi thành viên kể một điều mình cảm thấy biết ơn.

 

Những hoạt động này không cần tốn nhiều tiền.

 

Nhưng chúng tạo ra ký ức gia đình.

 

Và quan trọng hơn, chúng giúp những hành vi tốt trở thành điều tự nhiên.

 

ĐỪNG BIẾN “GIA ĐÌNH KHỎE MẠNH” THÀNH ÁP LỰC

 

Một gia đình khỏe mạnh không phải gia đình không bao giờ ăn món mình thích.

 

Không phải ngày nào cũng tập thể dục.

 

Không phải lúc nào cũng vui.

 

Không phải lúc nào mọi người cũng đồng ý với nhau.

 

Cuộc sống vẫn có những ngày bận rộn.

 

Có ngày ăn ngoài.

 

Có ngày ngủ muộn.

 

Có ngày không vận động.

 

Có ngày cả nhà mệt mỏi.

 

Điều quan trọng là sau những ngày như vậy, chúng ta biết trở lại với nhịp sống lành mạnh.

 

Một gia đình khỏe mạnh không cần hoàn hảo. Chỉ cần cùng nhau tiến bộ.

 

MỖI GIA ĐÌNH HÃY CÓ MỘT “BỘ QUY TẮC SỐNG KHỎE”

 

Không cần dài.

 

Có thể chỉ gồm 7 điều:

 

Một là: ăn uống có kế hoạch, ưu tiên thực phẩm phù hợp.

 

Hai là: cùng nhau vận động thường xuyên.

 

Ba là: tôn trọng giấc ngủ và thời gian nghỉ ngơi.

 

Bốn là: nói chuyện với nhau bằng sự tôn trọng.

 

Năm là: giữ nhà cửa sạch sẽ, thông thoáng và an toàn.

 

Sáu là: hạn chế những thói quen có hại và sử dụng công nghệ có trách nhiệm.

 

Bảy là: khi một thành viên gặp khó khăn về sức khỏe, cả gia đình cùng quan tâm và hỗ trợ.

 

Bảy nguyên tắc ấy không phải luật lệ cứng nhắc.

 

Nó là một lời nhắc:

 

Chúng ta sống cùng nhau và cùng có trách nhiệm với sức khỏe của nhau.

 

GIA ĐÌNH KHỎE MẠNH LÀ NỀN TẢNG CỦA CỘNG ĐỒNG KHỎE MẠNH

 

Một đứa trẻ lớn lên trong gia đình biết ăn uống hợp lý sẽ dễ hình thành thói quen tốt hơn.

 

Một người lớn được gia đình động viên vận động sẽ có thêm động lực.

 

Một người cao tuổi được con cháu quan tâm sẽ cảm thấy mình được kết nối.

 

Một gia đình biết giao tiếp tử tế sẽ tạo ra những con người mang sự tử tế ấy ra cộng đồng.

 

Từ một gia đình đến một khu phố.

 

Từ một khu phố đến một cộng đồng.

 

Từ một cộng đồng đến một xã hội.

 

Văn hóa sống khỏe có thể bắt đầu từ chính căn bếp, phòng khách và bàn ăn của mỗi gia đình.

 

Vì thế, đừng chờ đến khi gia đình có vấn đề về sức khỏe mới bắt đầu quan tâm.

 

Hãy bắt đầu ngay từ hôm nay.

 

Cùng nhau đi bộ.

 

Cùng nhau ăn một bữa cơm tử tế.

 

Cùng nhau dọn nhà.

 

Cùng nhau nghỉ ngơi.

 

Cùng nhau trò chuyện.

 

Cùng nhau chăm sóc sức khỏe.

 

Và quan trọng nhất, cùng nhau yêu thương.

 

Bởi cuối cùng, sức khỏe không chỉ là câu chuyện của một cá nhân.

 

Khỏe một người là điều đáng quý.

Khỏe cả gia đình là hạnh phúc.

Khỏe cả cộng đồng là một tương lai tốt đẹp.

 

Hãy để mỗi gia đình trở thành một “trường học sống khỏe”, nơi trẻ em học bằng cách nhìn thấy, người lớn học bằng cách thực hành và mọi thành viên đều được yêu thương, tôn trọng và đồng hành.

 

Gia đình khỏe mạnh không bắt đầu từ những điều lớn lao.

 

Nó bắt đầu từ một bữa cơm cùng nhau.

 

Một bước chân cùng nhau.

 

Một lời nói tử tế.

 

Một giấc ngủ đúng giờ.

 

Một căn nhà sạch sẽ.

 

Một cuộc trò chuyện chân thành.

 

Và một quyết định rất giản dị:

 

Từ hôm nay, cả nhà mình cùng sống khỏe.