04/09 CHƯƠNG 39. TIỀN BẠC VÀ LÒNG NHÂN ÁI Tiền bạc thường được nhắc đến cùng những từ như thu nhập, lợi nhuận, tài sản, đầu tư và tự do tài chính. Nhưng có một câu hỏi sâu sắc hơn mà mỗi người cần tự hỏi khi đã bắt đầu có khả năng tài chính: “Tôi sẽ làm gì với những gì mình có ngoài việc phục vụ chính mình?” Nếu tiền chỉ được sử dụng để mua thêm những thứ chúng ta muốn, tích lũy thêm những tài sản chúng ta không thực sự cần và nâng cao mức sống của riêng mình, thì tiền có thể làm cuộc sống tiện nghi hơn nhưng chưa chắc làm cuộc đời có ý nghĩa hơn. Một nền tài chính trưởng thành không dừng lại ở việc có khả năng nhận. Nó tiến đến khả năng cho đi. Lòng nhân ái không đòi hỏi một người phải giàu mới có thể thực hiện. Một người có rất ít vẫn có thể chia sẻ thời gian, kiến thức, sự tử tế và một phần nhỏ nguồn lực của mình. Nhưng khi một người có năng lực tài chính lớn hơn, họ cũng có một cơ hội lớn hơn: Biến tiền thành sức mạnh để giúp đỡ con người, gia đình và cộng đồng. Đó không phải là sự hy sinh mù quáng. Đó là một cách sử dụng tài sản ở cấp độ cao hơn. 1. Tiền không chỉ để có thêm, mà còn để cho đi Khi còn thiếu thốn, con người thường tập trung vào câu hỏi: “Làm thế nào để tôi có đủ?” Khi đã ổn định, câu hỏi có thể chuyển thành: “Làm thế nào để tôi có nhiều hơn?” Nhưng đến một giai đoạn trưởng thành hơn, có thể xuất hiện một câu hỏi khác: “Tôi có thể làm gì với những gì mình đang có?” Đây là sự thay đổi rất lớn trong tư duy. Bởi vì tiền có hai chiều vận động. Nó có thể đi vào cuộc sống của chúng ta thông qua lao động, kinh doanh, đầu tư và sáng tạo giá trị. Nhưng nó cũng có thể đi ra để tạo ra giá trị cho người khác. Một khoản tiền giúp một đứa trẻ có cơ hội học tập. Một khoản tiền giúp một gia đình vượt qua thời điểm khó khăn. Một khoản đầu tư tạo ra việc làm. Một khoản đóng góp giúp một cộng đồng xây dựng trường học. Một doanh nghiệp tạo ra sản phẩm tốt với mức giá hợp lý. Tất cả đều là những cách tiền được chuyển hóa thành giá trị. Giàu có không chỉ là khả năng sở hữu. Giàu có còn là khả năng tạo ra và lan tỏa giá trị. 2. Lòng nhân ái không bắt đầu từ số tiền lớn Nhiều người nghĩ rằng: “Khi nào tôi giàu, tôi sẽ giúp đỡ người khác.”

Nhưng nếu hôm nay không có thói quen chia sẻ, ngày mai có nhiều tiền hơn chưa chắc con người sẽ trở nên hào phóng hơn. Tiền thường khuếch đại những gì đã tồn tại bên trong một con người. Một người biết chia sẻ khi có ít tiền thường có khả năng chia sẻ khi có nhiều tiền. Một người luôn cảm thấy “chưa đủ” có thể tiếp tục cảm thấy chưa đủ ngay cả khi tài sản tăng lên rất nhiều. Vì vậy, lòng nhân ái không phải là một hoạt động chỉ dành cho người giàu. Nó là một thói quen sống. Có thể bắt đầu bằng một khoản tiền nhỏ. Một bữa ăn dành cho người khó khăn. Một cuốn sách tặng cho trẻ em. Một khoản hỗ trợ đúng lúc. Một giờ dành để giúp đỡ ai đó. Một lời giới thiệu công việc cho người đang cần cơ hội. Không phải sự cho đi nào cũng được đo bằng tiền. Giá trị của lòng nhân ái nằm ở tác động tạo ra, không nằm ở kích thước của chiếc ví. 3. Hãy giúp đỡ người khác mà không làm tổn thương nền tài chính của chính mình Lòng tốt cũng cần có nguyên tắc. Một người không nên vay nợ để làm từ thiện rồi sau đó chính mình rơi vào khủng hoảng. Cha mẹ cũng không nên hy sinh toàn bộ tương lai của gia đình để giải quyết mọi khó khăn của người khác. Một người cần có quỹ dự phòng, trách nhiệm với gia đình và nghĩa vụ tài chính của mình trước khi cam kết những khoản hỗ trợ vượt quá khả năng. Điều này không làm cho lòng nhân ái trở nên lạnh lùng. Ngược lại, nó giúp sự giúp đỡ trở nên bền vững. Nếu hôm nay chúng ta có khả năng giúp một người bằng 1 triệu đồng nhưng phải vay 5 triệu để làm điều đó, có thể chúng ta đang giúp theo cảm xúc hơn là theo một kế hoạch có trách nhiệm. Lòng nhân ái tốt không nhất thiết phải khiến người cho đi kiệt sức. Muốn giúp được lâu dài, trước hết phải xây dựng một nền tài chính đủ vững để mình không trở thành người cần được cứu giúp. 4. Đừng chỉ cho tiền, hãy tạo cơ hội Có hai cách giúp một người. Một là giải quyết vấn đề hiện tại. Hai là giúp họ có khả năng giải quyết những vấn đề tương tự trong tương lai. Ví dụ, cho một người một khoản tiền để vượt qua một tháng khó khăn có thể rất cần thiết. Nhưng nếu có thể đồng thời giúp họ học một kỹ năng, tìm một công việc hoặc xây dựng một nguồn thu nhập, tác động có thể kéo dài hơn. Đây là khác biệt giữa hỗ trợ và trao quyền.

Hỗ trợ giúp một người đứng vững trong một thời điểm. Trao quyền giúp họ có khả năng tự đứng vững lâu dài. Vì vậy, những người có nguồn lực lớn có thể suy nghĩ rộng hơn: Thay vì chỉ hỏi: “Tôi có thể cho bao nhiêu?” hãy hỏi: “Khoản tiền này có thể tạo ra khả năng gì?” Một học bổng có thể thay đổi cuộc đời một học sinh. Một khoản vốn nhỏ có thể giúp một người bắt đầu kinh doanh. Một chương trình đào tạo có thể giúp hàng trăm người có nghề nghiệp. Một doanh nghiệp tốt có thể tạo việc làm cho hàng nghìn người. Sự cho đi có tác động lớn nhất thường không chỉ giải quyết một vấn đề, mà còn mở ra một con đường mới. 5. Doanh nghiệp cũng có thể là một hình thức của lòng nhân ái Nhiều người tách biệt kinh doanh và lòng nhân ái. Họ nghĩ kinh doanh là kiếm lợi nhuận, còn từ thiện là cho đi. Nhưng giữa hai điều đó tồn tại một vùng rất lớn. Một doanh nghiệp tạo ra sản phẩm hữu ích đang giải quyết nhu cầu của con người. Một doanh nghiệp trả lương công bằng đang giúp người lao động xây dựng cuộc sống. Một doanh nghiệp đào tạo nhân viên đang nâng cao năng lực của con người. Một doanh nghiệp đóng thuế đầy đủ đang góp phần vào nguồn lực chung của xã hội. Một doanh nghiệp đối xử tử tế với khách hàng và đối tác đang tạo ra niềm tin. Như vậy, tạo ra giá trị bền vững cũng là một hình thức đóng góp cho xã hội. Không phải mọi lòng nhân ái đều phải mang hình thức của một khoản quyên góp. Đôi khi, một công ty được điều hành tử tế và có trách nhiệm có thể tạo ra tác động lớn hơn rất nhiều so với một hoạt động từ thiện ngắn hạn. 6. Lòng nhân ái cần đi cùng sự tỉnh táo Cho đi không có nghĩa là tin tưởng mọi lời kêu gọi. Có những nơi thực sự cần giúp đỡ. Nhưng cũng có những hoạt động thiếu minh bạch, quản lý yếu kém hoặc thậm chí lợi dụng lòng tốt của người khác. Một người muốn giúp đỡ có trách nhiệm nên đặt câu hỏi: Tiền sẽ đi đâu? Ai quản lý? Có minh bạch không? Khoản đóng góp tạo ra tác động gì? Có cách nào hiệu quả hơn không? Đây không phải là sự tính toán ích kỷ. Đó là sự tôn trọng đối với đồng tiền và người nhận. Nếu một khoản tiền có thể giúp được 100 người thay vì 10 người nhờ cách sử dụng hiệu quả hơn, việc lựa chọn phương án tốt hơn chính là một phần của trách nhiệm.

Lòng tốt cần trái tim, nhưng để tạo ra tác động lớn, lòng tốt cũng cần cái đầu. 7. Đừng dùng tiền để mua cảm giác mình là người tốt Có một cái bẫy tinh tế trong lòng nhân ái. Đó là giúp đỡ người khác không phải vì muốn họ tốt hơn, mà vì muốn bản thân cảm thấy tốt hơn. Nếu một người cho tiền chỉ để được khen ngợi, được chụp ảnh, được công nhận hoặc để xây dựng hình ảnh cá nhân, hành động đó có thể vẫn tạo ra lợi ích cho người nhận. Nhưng động cơ cần được nhìn nhận một cách trung thực. Lòng nhân ái sâu sắc không cần quá nhiều tiếng vỗ tay. Có những điều tốt đẹp có thể làm âm thầm. Không phải mọi sự tử tế đều cần được đăng lên mạng xã hội. Không phải mọi khoản đóng góp đều cần được công khai. Không phải mọi hành động tốt đều cần được biến thành thương hiệu cá nhân. Khi sự cho đi không còn phụ thuộc vào sự công nhận, lòng nhân ái trở nên tự do hơn. 8. Hãy dạy trẻ rằng giàu có đi cùng chia sẻ Nếu cha mẹ chỉ dạy trẻ cách kiếm tiền và giữ tiền, trẻ có thể trở thành người rất giỏi tài chính nhưng thiếu sự đồng cảm. Một nền giáo dục tài chính đầy đủ cần có cả bài học về chia sẻ. Trẻ có thể dành một phần tiền nhỏ để giúp người khác. Có thể tặng sách cũ còn tốt. Có thể chia sẻ đồ chơi. Có thể tham gia những hoạt động cộng đồng. Quan trọng nhất là trẻ hiểu rằng: Có nhiều hơn người khác không có nghĩa là mình tốt hơn người khác. Và khi mình có khả năng, mình có thể giúp người đang có ít hơn. Đây là một tư duy rất quan trọng đối với thế hệ tương lai. Bởi một xã hội tốt không được xây dựng chỉ bởi những người thành công. Nó được xây dựng bởi những người thành công biết sử dụng thành quả của mình một cách có trách nhiệm. 9. Hãy biến lòng nhân ái thành một phần của kế hoạch tài chính Nhiều người chỉ cho đi khi có cảm xúc. Thấy một hoàn cảnh đáng thương thì đóng góp. Thấy một câu chuyện xúc động thì chuyển tiền. Điều đó không xấu. Nhưng nếu muốn tạo ra tác động lâu dài, có thể đưa lòng nhân ái vào ngân sách. Ví dụ, gia đình có thể dành một tỷ lệ nhất định trong thu nhập cho việc hỗ trợ cộng đồng. Không cần quá lớn. Điều quan trọng là đều đặn. Khi được đưa vào kế hoạch, sự cho đi không còn phụ thuộc hoàn toàn vào cảm xúc. Nó trở thành một phần của hệ thống tài chính.

Cũng giống như chúng ta dành tiền cho tiết kiệm, đầu tư và giáo dục, có thể dành một phần cho những giá trị mà chúng ta muốn đóng góp. Khi đó, tiền không chỉ phản ánh chúng ta muốn có gì. Nó phản ánh chúng ta muốn trở thành người như thế nào. 10. Hãy giúp đúng người, đúng lúc, đúng cách Không phải lúc nào cho tiền cũng là cách tốt nhất. Một người đang đói cần thức ăn. Một người đang thất nghiệp có thể cần một cơ hội việc làm. Một sinh viên có năng lực có thể cần học bổng. Một người khởi nghiệp có thể cần vốn và cố vấn. Một gia đình gặp thiên tai có thể cần hỗ trợ khẩn cấp. Mỗi hoàn cảnh cần một cách giúp đỡ khác nhau. Vì vậy, lòng nhân ái không chỉ là cho. Nó còn là hiểu. Hiểu người nhận thực sự cần gì. Hiểu điều gì giúp họ tốt hơn. Hiểu giới hạn của bản thân. Hiểu cách khoản hỗ trợ có thể tạo ra tác động tích cực nhất. Giúp đúng cách đôi khi quan trọng hơn giúp thật nhiều. 11. Sự giàu có lớn nhất là khả năng tạo ra ảnh hưởng tích cực Khi tài sản tăng lên, sức ảnh hưởng của một người cũng có thể tăng lên. Một người có một khoản tiết kiệm có thể giúp một gia đình. Một doanh nhân có thể tạo ra hàng trăm việc làm. Một nhà đầu tư có thể cung cấp vốn cho những doanh nghiệp tạo ra sản phẩm hữu ích. Một người có kiến thức có thể đào tạo hàng nghìn người thông qua sách, khóa học hoặc các nền tảng giáo dục. Đây là lúc tiền bắt đầu vượt ra khỏi phạm vi cá nhân. Nó trở thành đòn bẩy. Một đồng tiền được sử dụng đúng có thể tạo ra nhiều đồng giá trị. Một doanh nghiệp tốt có thể tạo ra nhiều việc làm. Một học bổng có thể thay đổi một cuộc đời. Một cuộc đời được thay đổi có thể tiếp tục thay đổi những cuộc đời khác. Đó là hiệu ứng lan tỏa. Vì vậy, càng có nhiều nguồn lực, chúng ta càng có khả năng tạo ra những vòng tròn tích cực lớn hơn. 12. Đừng đợi giàu mới bắt đầu sống có ích Có người nghĩ rằng: “Khi tôi có 10 tỷ, tôi sẽ làm từ thiện.” Nhưng lòng nhân ái không bắt đầu từ 10 tỷ. Nó bắt đầu từ cách chúng ta đối xử với người khác hôm nay. Một lời nói tử tế. Một lần giúp đỡ. Một cơ hội được trao. Một kiến thức được chia sẻ. Một người được giới thiệu việc làm. Một khoản tiền nhỏ được sử dụng đúng chỗ. Những hành động ấy có thể không thay đổi thế giới ngay lập tức.

Nhưng chúng thay đổi một phần thế giới của một người. Và đôi khi, thế là đủ. Không cần có thật nhiều mới có thể tạo ra điều tốt đẹp. 13. Hãy xây dựng tài sản để có nhiều khả năng cho đi hơn Đây là một tư duy rất đẹp về tài chính. Thay vì nghĩ: “Tôi phải giàu để người khác biết tôi thành công.” có thể nghĩ: “Tôi muốn xây dựng tài sản để mình có nhiều khả năng tạo ra giá trị hơn.” Khi có tài chính vững vàng, chúng ta có thể giúp cha mẹ. Có thể hỗ trợ con cái. Có thể tạo việc làm. Có thể đầu tư vào những ý tưởng tốt. Có thể hỗ trợ giáo dục. Có thể giúp một người đang ở thời điểm khó khăn. Có thể đóng góp cho cộng đồng mà không làm ảnh hưởng đến sự an toàn của gia đình. Như vậy, xây dựng tài sản không phải là mục tiêu ích kỷ nếu tài sản ấy được sử dụng để tạo ra giá trị rộng lớn hơn bản thân người sở hữu. 14. Hãy để tiền trở thành một phần di sản của mình Cuối đời, con người có thể để lại nhiều thứ. Một căn nhà. Một doanh nghiệp. Một khoản đầu tư. Một tài khoản ngân hàng. Nhưng những tài sản ấy không phải là toàn bộ di sản. Có người để lại cho con một số tiền lớn. Có người để lại một doanh nghiệp. Nhưng có người để lại một điều còn quý hơn: Một cách sống. Họ dạy con rằng tiền phải được kiếm bằng giá trị. Được quản lý bằng kỷ luật. Được sử dụng bằng trí tuệ. Và được chia sẻ bằng lòng nhân ái. Đó là một di sản vượt qua tiền bạc. Bởi nếu thế hệ sau chỉ thừa hưởng tài sản mà không thừa hưởng tư duy, tài sản có thể nhanh chóng biến mất. Nhưng nếu họ thừa hưởng cả năng lực tạo ra giá trị và tinh thần trách nhiệm, họ có thể tiếp tục xây dựng và lan tỏa điều tốt đẹp. KẾT LUẬN: Giàu có không chỉ là có nhiều hơn, mà là cho đi được nhiều hơn Tiền bạc tự nó không tốt cũng không xấu. Nó là một công cụ. Nó có thể xây dựng hoặc phá hủy. Có thể tạo ra cơ hội hoặc tạo ra sự phụ thuộc. Có thể được dùng để thỏa mãn cái tôi hoặc phục vụ cộng đồng. Điều quyết định không phải là tiền có bao nhiêu. Mà là con người sử dụng nó như thế nào. Một người chỉ biết tích lũy có thể trở nên giàu về tài sản nhưng nghèo về ý nghĩa. Một người chỉ biết cho đi mà không biết xây dựng nền tài chính có thể nhanh chóng kiệt sức và mất khả năng giúp đỡ người khác. Con đường cân bằng hơn là:

Xây dựng sự ổn định. Tạo ra tài sản. Bảo vệ gia đình. Phát triển bản thân. Và sau đó: Dùng một phần những gì mình có để tạo ra giá trị cho người khác. Đó không phải là từ bỏ sự giàu có. Đó là làm cho sự giàu có có ý nghĩa hơn. Bởi cuối cùng, có một nghịch lý rất đẹp của tiền bạc: Khi chỉ giữ tiền cho mình, giá trị của nó thường dừng lại ở chính mình. Nhưng khi sử dụng tiền để giúp một người có cơ hội, một gia đình có hy vọng, một đứa trẻ có tương lai hay một cộng đồng có thêm sức mạnh, giá trị của đồng tiền có thể tiếp tục lan tỏa rất lâu sau khi nó rời khỏi tài khoản của chúng ta. Vì vậy, hãy kiếm tiền bằng năng lực. Giữ tiền bằng kỷ luật. Đầu tư bằng trí tuệ. Và cho đi bằng lòng nhân ái. Đừng chỉ đặt mục tiêu một ngày nào đó có thật nhiều tiền. Hãy đặt một mục tiêu lớn hơn: Một ngày nào đó, khi nhìn lại hành trình tài chính của mình, chúng ta có thể nói rằng số tiền mình kiếm được không chỉ làm cuộc sống của mình tốt hơn, mà còn làm cuộc sống của một vài người khác tốt đẹp hơn. Đó mới là lúc tiền vượt qua giá trị vật chất. Đó là lúc tài sản trở thành trách nhiệm. Và đó cũng là lúc con người hiểu rằng: Giàu có thật sự không chỉ là có đủ để không cần người khác. Giàu có thật sự là có đủ năng lực để trở thành người mà người khác có thể trông cậy khi họ cần.