SÁCH TRẮNG: 30 CHUYÊN ĐỀ CẢI TẠO VÀ SỬA CHỮA NHÀ Ở

PHẦN II. DỰ TOÁN, HỢP ĐỒNG VÀ TỔ CHỨC THI CÔNG

CHUYÊN ĐỀ 09. QUY TRÌNH THÁO DỠ VÀ PHÁ DỠ BỘ PHẬN CÔNG TRÌNH

1. Nguyên tắc và tầm quan trọng của công tác tháo dỡ

Tháo dỡ và phá dỡ là một trong những công đoạn tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất trong hoạt động cải tạo, sửa chữa nhà ở. Đây không đơn thuần là việc loại bỏ những bộ phận cũ hoặc hư hỏng mà còn là quá trình can thiệp trực tiếp vào kết cấu, hệ thống kỹ thuật và không gian đang tồn tại của công trình.

Nếu thực hiện thiếu khảo sát, không xác định đúng trình tự hoặc sử dụng biện pháp phá dỡ không phù hợp, công trình có thể xuất hiện vết nứt, biến dạng, mất ổn định hoặc sập đổ ngoài dự kiến.

Nguyên tắc quan trọng nhất là: Phải hiểu rõ kết cấu trước khi phá dỡ, bảo đảm an toàn trước khi triển khai và kiểm soát từng bước trong suốt quá trình thi công.

2. Khảo sát và xác định phạm vi tháo dỡ

Trước khi thực hiện, nhà thầu cần khảo sát toàn bộ khu vực dự kiến tháo dỡ để xác định chính xác những bộ phận cần loại bỏ và những bộ phận phải giữ lại.

Các nội dung khảo sát bao gồm:

• Kết cấu móng, cột, dầm, sàn và tường chịu lực.
• Tường ngăn, trần, mái, cửa và các hạng mục hoàn thiện.
• Hệ thống điện, cấp thoát nước, điều hòa và thông gió.
• Những vị trí tiếp giáp với công trình liền kề.
• Tình trạng nứt, lún, nghiêng hoặc xuống cấp của công trình hiện hữu.

Đặc biệt, cần phân biệt rõ tường chịu lực và tường ngăn thông thường. Không được mặc định rằng mọi bức tường đều có thể tháo bỏ chỉ vì chúng không phải là cột hoặc dầm.

Đối với những hạng mục có khả năng ảnh hưởng đến kết cấu chịu lực, phải có đánh giá và phương án kỹ thuật của người có chuyên môn. Nếu phát hiện kết cấu yếu, vật liệu nguy hiểm hoặc dấu hiệu mất ổn định, cần dừng công việc để kiểm tra và xử lý.

3. Xây dựng trình tự tháo dỡ hợp lý

Một quy trình tháo dỡ khoa học phải được xây dựng theo nguyên tắc từ trên xuống dưới, từ những bộ phận nhẹ, không chịu lực đến những bộ phận có liên quan đến kết cấu, nhưng trình tự cụ thể phải căn cứ vào thiết kế và phương án kỹ thuật được phê duyệt.

Thông thường, quá trình có thể được tổ chức theo các bước:

Bước 1: Tháo thiết bị và nội thất. Di chuyển tủ, bàn ghế, thiết bị vệ sinh, thiết bị điện và các vật dụng có thể tái sử dụng.

Bước 2: Tháo hệ thống kỹ thuật. Ngắt và cô lập nguồn điện, nước, điều hòa, đường ống và các thiết bị liên quan trước khi tháo lắp.

Bước 3: Tháo các bộ phận hoàn thiện. Thực hiện tháo cửa, trần, sàn gỗ, gạch ốp lát, lớp sơn và các vật liệu trang trí.

Bước 4: Tháo dỡ các cấu kiện theo phương án kỹ thuật. Đối với tường, sàn, mái hoặc những bộ phận có liên quan đến khả năng chịu lực, phải tuân thủ trình tự và biện pháp thi công đã được người có chuyên môn xác nhận.

Bước 5: Thu gom và làm sạch mặt bằng. Vận chuyển vật liệu tháo dỡ, kiểm tra hiện trạng và chuẩn bị cho giai đoạn thi công tiếp theo.

Không được phá dỡ đồng thời nhiều vị trí có thể làm thay đổi đường truyền lực của công trình khi chưa có phương án kiểm soát phù hợp.

4. Chống đỡ tạm và bảo vệ kết cấu hiện hữu

Chống đỡ tạm là giải pháp quan trọng nhằm duy trì sự ổn định của công trình trong quá trình tháo dỡ. Tại những vị trí có nguy cơ mất khả năng chịu lực, cần thiết kế hệ thống chống đỡ phù hợp với tải trọng, điều kiện nền và trình tự thi công.

Các thiết bị thường được sử dụng gồm hệ chống thép, giàn giáo, kích chuyên dụng, thanh chống và hệ khung đỡ tạm.

Việc bố trí chống đỡ phải bảo đảm khả năng chịu lực, độ ổn định và sự liên kết giữa các bộ phận. Không đặt chân chống trên nền yếu hoặc sàn không được kiểm tra khả năng chịu tải. Không tự ý tháo bỏ hệ chống khi cấu kiện thay thế chưa được hoàn thiện và xác nhận đủ điều kiện làm việc.

Đối với công trình cũ, nhà phố liền kề hoặc nhà có dấu hiệu lún nứt, cần đặc biệt quan tâm đến ảnh hưởng của hoạt động tháo dỡ đối với các công trình xung quanh.

5. Phân loại và thu hồi vật liệu sau tháo dỡ

Vật liệu tháo dỡ cần được phân loại ngay tại nguồn để giảm chi phí vận chuyển, hạn chế ô nhiễm và tận dụng những tài nguyên còn giá trị.

Có thể chia thành các nhóm:

• Nhóm tái sử dụng: Cửa, thiết bị vệ sinh, gạch nguyên vẹn, thiết bị điện và vật liệu còn chất lượng.
• Nhóm có thể tái chế: Sắt thép, nhôm, đồng, kính và một số loại nhựa.
• Nhóm phế thải xây dựng: Bê tông, gạch vỡ, vữa, gạch ốp lát và vật liệu không còn khả năng sử dụng.
• Nhóm chất thải đặc biệt: Sơn, dung môi, vật liệu nghi chứa amiăng hoặc những chất có nguy cơ gây hại.

Đối với vật liệu nghi chứa amiăng hoặc chất nguy hại, không được tự ý đập phá, nghiền nhỏ hay vận chuyển như phế thải thông thường. Cần tổ chức đánh giá và xử lý theo quy định chuyên ngành.

6. Vận chuyển phế thải và phòng ngừa sập đổ

Phế thải xây dựng phải được thu gom thường xuyên, vận chuyển bằng phương tiện phù hợp và đưa đến địa điểm tiếp nhận được phép.

Không ném vật liệu từ trên cao xuống đất, không chất đống phế thải trên sàn vượt quá khả năng chịu tải và không để vật liệu cản trở lối thoát hiểm.

Trong quá trình tháo dỡ, cần theo dõi các dấu hiệu bất thường như tiếng động kết cấu, vết nứt mới, độ võng tăng, tường nghiêng hoặc hệ chống biến dạng. Khi phát hiện nguy cơ mất ổn định, phải dừng thi công, sơ tán người khỏi khu vực nguy hiểm và triển khai đánh giá kỹ thuật trước khi tiếp tục.

Người lao động phải được trang bị mũ bảo hộ, kính, găng tay, giày bảo hộ, thiết bị bảo vệ hô hấp và dây an toàn khi làm việc trên cao. Khu vực phá dỡ phải có rào chắn, biển cảnh báo và người kiểm soát ra vào.

7. Kiểm tra, nghiệm thu sau tháo dỡ

Sau khi hoàn thành, nhà thầu cần kiểm tra toàn bộ khu vực để xác nhận rằng các hạng mục cần tháo dỡ đã được xử lý đúng phạm vi, những cấu kiện giữ lại không bị hư hỏng và hệ thống kỹ thuật đã được kiểm soát an toàn.

Hai bên cần ghi nhận hiện trạng sau tháo dỡ bằng hình ảnh, biên bản và các thông số kỹ thuật cần thiết. Nếu phát hiện vết nứt, hư hỏng hoặc sai khác so với phương án ban đầu, phải đánh giá và thống nhất biện pháp xử lý trước khi chuyển sang công đoạn tiếp theo.

Kết luận

Quy trình tháo dỡ và phá dỡ là nền tảng quyết định mức độ an toàn của toàn bộ dự án cải tạo nhà ở. Một nhà thầu chuyên nghiệp không được đánh giá bằng tốc độ phá bỏ nhanh đến đâu mà phải được đánh giá bằng khả năng kiểm soát rủi ro, bảo vệ kết cấu hiện hữu, thu hồi vật liệu hợp lý và tổ chức thi công đúng kỹ thuật.

Thông điệp cốt lõi: Phá dỡ đúng kỹ thuật là loại bỏ những gì không còn phù hợp mà không làm tổn hại đến những gì cần được bảo tồn. An toàn kết cấu phải luôn đứng trước tốc độ và chi phí thi công.