HNI 01/11/2026:

CHƯƠNG 26: KHUYẾN KHÍCH NHAU

Gia đình nên là nơi nuôi dưỡng sự tự tin, khơi dậy tiềm năng và giúp mỗi thành viên trở thành phiên bản tốt đẹp hơn của chính mình.

1. Gia đình là nơi gieo mầm sự tự tin

Trong cuộc đời mỗi con người, gia đình là nơi đầu tiên hình thành cảm nhận về giá trị bản thân. Trước khi bước ra xã hội, trước khi được thầy cô đánh giá hay được bạn bè công nhận, mỗi đứa trẻ đã bắt đầu học cách nhìn nhận chính mình thông qua ánh mắt, lời nói và cách đối xử của cha mẹ.

Một đứa trẻ thường xuyên được khích lệ sẽ dần tin rằng mình có khả năng học hỏi, tiến bộ và vượt qua khó khăn. Ngược lại, một đứa trẻ thường xuyên bị chê bai, so sánh hoặc phủ nhận có thể lớn lên với tâm lý tự ti, sợ sai và luôn nghi ngờ năng lực của bản thân.

Khuyến khích nhau không có nghĩa là lúc nào cũng khen ngợi hay đồng tình với mọi hành động. Đó là cách chúng ta nhìn thấy những điểm tốt đẹp ở người khác, ghi nhận sự cố gắng và giúp họ có thêm động lực để phát triển.

Gia đình hạnh phúc không phải là nơi mọi người đều hoàn hảo, mà là nơi mỗi người được tin tưởng, được động viên và được trao cơ hội để hoàn thiện bản thân.

2. Ghi nhận nỗ lực thay vì chỉ chú trọng kết quả

Một sai lầm phổ biến trong giáo dục gia đình là cha mẹ thường chỉ khen con khi đạt điểm cao, giành giải thưởng hoặc làm được điều gì đó xuất sắc.

Trong khi đó, những nỗ lực thầm lặng như chăm chỉ học tập, kiên trì luyện tập, biết giúp đỡ người khác hay dám thử một việc khó lại ít được chú ý.

Chúng ta cần hiểu rằng thành công là kết quả của một quá trình, còn nỗ lực chính là nền tảng tạo nên thành công.

Thay vì chỉ nói: "Con giỏi quá, được điểm mười rồi!", cha mẹ có thể nói: "Bố mẹ thấy con đã rất chăm chỉ ôn bài. Sự cố gắng của con thật đáng quý!".

Sự thay đổi nhỏ trong lời khen sẽ giúp trẻ hiểu rằng giá trị của mình không chỉ nằm ở thành tích mà còn nằm ở thái độ, sự kiên trì và tinh thần học hỏi.

Người lớn cũng cần được ghi nhận. Một người chồng cố gắng làm việc, một người vợ âm thầm chăm sóc gia đình, một người con biết quan tâm đến cha mẹ đều xứng đáng nhận được lời cảm ơn.

Đừng đợi đến khi ai đó đạt được thành tựu lớn mới nói lời động viên. Hãy trân trọng cả những bước tiến nhỏ mỗi ngày.

3. Nói những lời tích cực mỗi ngày

Lời nói có sức mạnh rất lớn. Một câu động viên đúng lúc có thể giúp một người lấy lại niềm tin. Một lời chê bai thiếu suy nghĩ có thể khiến người khác tổn thương trong thời gian dài.

Trong gia đình, chúng ta thường dễ dàng nói những lời trách móc vì cho rằng người thân sẽ hiểu và thông cảm cho mình. Tuy nhiên, sự thân thiết không phải là lý do để chúng ta tùy tiện làm tổn thương nhau.

Hãy tập thay thế những câu nói tiêu cực bằng những lời khuyến khích:

• Thay vì nói: "Con chẳng làm được việc gì!", hãy nói: "Con thử lại nhé, bố mẹ tin con sẽ làm tốt hơn".

• Thay vì nói: "Anh lúc nào cũng vô trách nhiệm!", hãy nói: "Em mong lần sau chúng ta cùng chủ động giải quyết việc này".

• Thay vì nói: "Em làm gì cũng chậm!", hãy nói: "Anh thấy em đang cố gắng, chúng ta cùng tìm cách làm nhanh hơn nhé".

Lời nói tích cực không phải là che giấu khuyết điểm. Đó là cách góp ý mà vẫn giữ được phẩm giá và sự tự tin của người nghe.

Một gia đình nên có thói quen nói lời cảm ơn, xin lỗi, ghi nhận và động viên nhau mỗi ngày.

4. Không so sánh các thành viên trong gia đình

So sánh là một trong những nguyên nhân âm thầm làm tổn thương tình cảm gia đình.

Những câu nói như: "Sao con không giỏi như anh?", "Con nhà người ta ngoan hơn con", hay "Nhìn người khác mà học tập" tưởng như có tác dụng thúc đẩy nhưng thường tạo ra mặc cảm, ganh tị và khoảng cách.

Mỗi đứa trẻ có năng lực, tính cách, sở thích và tốc độ phát triển khác nhau. Có trẻ học toán tốt, có trẻ có năng khiếu nghệ thuật. Có trẻ mạnh dạn giao tiếp, có trẻ cần nhiều thời gian để thích nghi.

Ngay cả người trưởng thành cũng có những hành trình riêng. Không nên lấy thành công của người này làm thước đo để phủ nhận giá trị của người khác.

Cha mẹ cần giúp con hiểu rằng đối thủ quan trọng nhất không phải là anh chị em hay bạn bè, mà là chính mình của ngày hôm qua.

Hãy khuyến khích con tiến bộ từng ngày, thay vì buộc con phải trở thành bản sao của một người nào đó.

5. Tin tưởng và trao cơ hội để nhau trưởng thành

Khuyến khích không chỉ nằm ở lời nói mà còn thể hiện qua hành động tin tưởng.

Nếu cha mẹ luôn làm thay mọi việc, không cho con thử sức vì sợ con mắc lỗi, trẻ sẽ khó hình thành tính tự lập và niềm tin vào khả năng của mình.