HNI 03/11/2026:

CHƯƠNG 28: NÓI VỀ CẢM XÚC

Dạy trẻ và người lớn gọi tên, chia sẻ và quản lý cảm xúc.

Có một điều rất đặc biệt trong mỗi gia đình: chúng ta có thể sống cùng nhau dưới một mái nhà, ăn cùng một mâm cơm, chia sẻ cùng một không gian, nhưng chưa chắc đã thực sự hiểu những gì đang diễn ra trong trái tim của nhau.

Một đứa trẻ có thể khóc nhưng không biết vì sao mình buồn. Một người cha có thể im lặng vì áp lực công việc. Một người mẹ có thể nổi nóng chỉ vì một chuyện rất nhỏ, nhưng đằng sau cơn giận ấy là sự mệt mỏi đã tích tụ từ nhiều ngày. Có những người con muốn được cha mẹ quan tâm nhưng lại thể hiện bằng sự chống đối. Có những bậc cha mẹ rất yêu thương con nhưng không biết cách diễn đạt tình yêu bằng lời nói.

Tất cả những điều đó cho thấy cảm xúc là một phần không thể thiếu trong đời sống gia đình.

Một gia đình hạnh phúc không phải là gia đình không có buồn giận, thất vọng hay bất đồng. Đó là gia đình mà mọi thành viên được phép có cảm xúc, được lắng nghe và được hướng dẫn cách thể hiện cảm xúc một cách lành mạnh.

Biết nói về cảm xúc chính là học cách hiểu mình, hiểu người và xây dựng những mối quan hệ sâu sắc hơn.

1. Cảm xúc nào cũng có lý do tồn tại

Vui, buồn, giận dữ, sợ hãi, thất vọng, ghen tị, lo lắng hay cô đơn đều là những cảm xúc tự nhiên của con người.

Không có cảm xúc nào tự nó là xấu. Điều quan trọng không nằm ở việc chúng ta cảm thấy gì, mà nằm ở cách chúng ta phản ứng với cảm xúc đó.

Khi trẻ tức giận, cha mẹ không nên vội vàng kết luận rằng con hư. Khi trẻ khóc, đừng vội nói con yếu đuối. Khi trẻ sợ hãi, đừng chế giễu rằng con nhát gan.

Thay vì phủ nhận cảm xúc, hãy giúp trẻ hiểu rằng cảm xúc đang gửi đến mình một thông điệp.

Ví dụ:

Giận dữ có thể xuất hiện khi chúng ta cảm thấy bị đối xử bất công.

Buồn bã có thể xuất hiện khi chúng ta mất đi điều mình yêu quý.

Sợ hãi có thể xuất hiện khi chúng ta đối diện với điều chưa biết.

Ghen tị có thể xuất hiện khi chúng ta cảm thấy mình không được quan tâm.

Thất vọng có thể xuất hiện khi kết quả không như mong đợi.

Khi hiểu được điều này, trẻ sẽ dần nhận ra rằng cảm xúc không phải kẻ thù cần phải che giấu, mà là tín hiệu cần được nhận biết và điều chỉnh.

2. Dạy trẻ gọi đúng tên cảm xúc

Nhiều đứa trẻ không biết diễn đạt cảm xúc của mình bằng lời. Khi không biết nói mình buồn, trẻ có thể khóc. Khi không biết nói mình thất vọng, trẻ có thể cáu gắt. Khi không biết nói mình cần được quan tâm, trẻ có thể cố tình làm những việc khiến cha mẹ chú ý.

Vì vậy, một trong những món quà quý giá cha mẹ có thể trao cho con là vốn từ về cảm xúc.

Hãy thường xuyên trò chuyện với con bằng những câu hỏi đơn giản:

Hôm nay con cảm thấy vui hay buồn?

Điều gì khiến con lo lắng?

Có chuyện gì làm con thất vọng không?

Khi đó con mong muốn điều gì?

Bố mẹ có thể giúp con như thế nào?

Cha mẹ cũng có thể làm gương bằng cách chia sẻ cảm xúc của mình.

Chẳng hạn: “Hôm nay mẹ hơi mệt vì công việc nhiều. Mẹ cần nghỉ ngơi một chút, sau đó mẹ sẽ chơi với con nhé.”

Khi cha mẹ biết gọi tên cảm xúc, trẻ sẽ học được rằng nói ra điều mình đang cảm nhận là việc bình thường và đáng được tôn trọng.

3. Lắng nghe trước khi đưa ra lời khuyên

Một sai lầm phổ biến của cha mẹ là luôn muốn sửa chữa vấn đề ngay khi con vừa chia sẻ.

Khi con kể rằng hôm nay bị bạn bè trêu chọc, cha mẹ lập tức khuyên con phải mạnh mẽ. Khi con nói mình bị điểm kém, cha mẹ vội vàng phân tích lỗi sai. Khi con buồn, cha mẹ thường nói: “Có gì đâu mà buồn!”

Những lời nói ấy đôi khi xuất phát từ tình yêu thương, nhưng có thể khiến trẻ cảm thấy mình không được thấu hiểu.

Hãy thử thay đổi bằng cách lắng nghe trước.

Đôi khi, điều trẻ cần không phải là một bài học, mà chỉ là một người chịu ngồi xuống, nhìn vào mắt mình và nói: “Bố mẹ đang nghe con đây.”

Lắng nghe không có nghĩa là đồng ý với mọi suy nghĩ hay hành động của trẻ. Lắng nghe là công nhận rằng cảm xúc của trẻ đáng được quan tâm.

Khi được lắng nghe, trẻ sẽ dễ mở lòng, tin tưởng và chủ động chia sẻ hơn.

4. Không dùng lời nói để phủ nhận cảm xúc

Có những câu nói tưởng chừng rất bình thường nhưng lại khiến trẻ tổn thương:

“Con trai không được khóc!”

“Có thế mà cũng sợ!”

“Chuyện nhỏ xíu cũng làm quá lên!”

“Đừng có giận dỗi nữa!”

“Bố mẹ đã nói rồi, không được buồn!”

Những câu nói này có thể khiến trẻ học cách che giấu cảm xúc thay vì hiểu và điều chỉnh chúng.

Một đứa trẻ thường xuyên bị phủ nhận cảm xúc có thể lớn lên với suy nghĩ rằng những gì mình cảm nhận không quan trọng.