HNI 25/8

CHƯƠNG 4. NHỮNG CỘT MỐC CỦA CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI

1. Mở đầu – Đổi mới như một bước ngoặt lịch sử

Trong lịch sử phát triển hiện đại của Việt Nam, Đổi mới là một trong những bước ngoặt có ý nghĩa sâu sắc nhất. Đổi mới không chỉ là sự điều chỉnh một số chính sách kinh tế, mà là quá trình thay đổi tư duy phát triển, phương thức quản lý và cách thức huy động các nguồn lực của xã hội.

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1986 đánh dấu bước khởi đầu của công cuộc Đổi mới toàn diện. Từ đó, Việt Nam từng bước chuyển đổi mô hình kinh tế, mở rộng quan hệ đối ngoại, hoàn thiện thể chế, phát triển khu vực kinh tế tư nhân, thu hút đầu tư nước ngoài và hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế thế giới.

Nhìn lại gần bốn thập niên, có thể thấy Đổi mới không phải một sự kiện diễn ra trong một thời điểm, mà là một quá trình liên tục thích nghi, thử nghiệm, điều chỉnh và phát triển.

2. Bối cảnh trước Đổi mới

Sau khi đất nước thống nhất năm 1975, Việt Nam bước vào quá trình khôi phục và xây dựng đất nước trong điều kiện còn nhiều khó khăn.

Hậu quả chiến tranh rất nặng nề. Cơ sở hạ tầng bị tàn phá, nền sản xuất còn yếu, nguồn lực hạn chế. Trong khi đó, cơ chế quản lý kinh tế tập trung, bao cấp bộc lộ nhiều bất cập.

Sản xuất và lưu thông hàng hóa gặp khó khăn, hiệu quả sử dụng nguồn lực thấp, đời sống người dân chịu nhiều áp lực. Những hạn chế đó đặt ra yêu cầu phải tìm kiếm một phương thức tổ chức và quản lý nền kinh tế hiệu quả hơn.

Trong hoàn cảnh ấy, yêu cầu đổi mới tư duy trở thành một đòi hỏi khách quan của quá trình phát triển.

3. Năm 1986 – Đại hội VI và khởi đầu Đổi mới

Đại hội VI năm 1986 được xem là cột mốc mở đầu công cuộc Đổi mới.

Một trong những nội dung quan trọng là chuyển trọng tâm sang đổi mới kinh tế, từng bước xóa bỏ cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp và phát huy các thành phần kinh tế.

Điểm quan trọng của Đổi mới nằm ở việc thay đổi cách nhìn về thị trường và các nguồn lực xã hội.

Thay vì coi thị trường chỉ là một cơ chế phụ thuộc vào kế hoạch, tư duy mới từng bước thừa nhận vai trò của các quan hệ hàng hóa – tiền tệ, quyền chủ động sản xuất kinh doanh và động lực lợi ích kinh tế.

Đổi mới vì thế trước hết là đổi mới tư duy.