02/09 CHƯƠNG 13. ĐỪNG ĐỂ MỨC SỐNG TĂNG NHANH HƠN TÀI SẢN Khi thu nhập tăng, hãy ưu tiên tăng tích lũy và tài sản thay vì chỉ tăng tiêu dùng. Có một cái bẫy tài chính rất khó nhận ra bởi vì nó thường xuất hiện dưới một hình thức rất dễ chịu: Bạn kiếm được nhiều tiền hơn, nhưng vẫn không cảm thấy mình giàu hơn. Khi mới đi làm, bạn có thể sống với một căn phòng nhỏ, một chiếc xe bình thường và những bữa ăn vừa túi tiền. Sau vài năm, thu nhập tăng. Bạn chuyển sang căn nhà tốt hơn. Đổi sang chiếc xe tốt hơn. Ăn ở những nơi đắt hơn. Mua sắm nhiều hơn. Đi du lịch thường xuyên hơn. Những thay đổi ấy đều có vẻ hợp lý. Bạn nghĩ: “Mình làm việc chăm chỉ thì xứng đáng được hưởng.” Điều đó không sai. Nhưng nếu cứ mỗi lần thu nhập tăng là mức sống lại tăng gần tương ứng, bạn có thể rơi vào một vòng tròn nguy hiểm: Kiếm nhiều hơn → tiêu nhiều hơn → cần nhiều tiền hơn → tiếp tục phải kiếm nhiều hơn. Cuối cùng, bạn có thể có mức lương rất cao nhưng vẫn không có cảm giác an toàn tài chính. Vấn đề không nằm ở việc hưởng thụ. Vấn đề là mức sống tăng quá nhanh so với tài sản. 1. Thu nhập tăng không đồng nghĩa với giàu lên Hãy tưởng tượng hai người cùng tăng thu nhập thêm 10 triệu đồng mỗi tháng. Người thứ nhất dùng toàn bộ 10 triệu để nâng cấp cuộc sống. Nhà tốt hơn. Xe tốt hơn. Ăn uống tốt hơn. Mua sắm nhiều hơn. Sau vài năm, mức sống của người này đã tăng đáng kể nhưng tài sản có thể chưa tăng tương ứng. Người thứ hai cũng muốn tận hưởng thành quả. Nhưng họ chỉ dùng 3 triệu để cải thiện cuộc sống và dành 7 triệu cho tiết kiệm, trả nợ hoặc tích lũy tài sản. Sau vài năm, hai người có thể có cuộc sống khá khác nhau. Người thứ nhất có thể trông giàu hơn. Nhưng người thứ hai có thể thực sự tự do hơn. Đây là một khác biệt quan trọng: Mức sống là những gì bạn đang tiêu dùng. Tài sản là những gì đang thuộc về bạn và có khả năng tạo ra giá trị trong tương lai. Một người có thể có mức sống cao nhưng tài sản thấp. Một người khác có thể có mức sống vừa phải nhưng tài sản ngày càng lớn. Nếu mục tiêu là xây dựng sự vững vàng tài chính, bạn cần quan tâm đến cả hai. 2. Cái bẫy của việc “mình xứng đáng” Sau một thời gian làm việc chăm chỉ, việc muốn tự thưởng là hoàn toàn tự nhiên.

Bạn vừa được tăng lương. Bạn nhận được tiền thưởng. Bạn ký được hợp đồng lớn. Bạn hoàn thành một dự án khó. Bạn nghĩ: “Mình xứng đáng với một chiếc điện thoại mới.” Sau đó: “Mình xứng đáng với một chuyến du lịch.” “Mình xứng đáng với chiếc xe tốt hơn.” “Mình xứng đáng sống ở nơi tốt hơn.” Không có gì sai với những điều đó. Nhưng có một câu hỏi đáng suy nghĩ: Bạn xứng đáng được hưởng thành quả hôm nay, hay bạn cũng xứng đáng có một tương lai tốt hơn? Nếu tất cả phần thưởng đều dành cho hiện tại, tương lai sẽ không được nhận phần của nó. Một cách tốt hơn là chia phần thưởng. Khi thu nhập tăng, hãy cho phép bản thân hưởng một phần. Nhưng hãy dành một phần khác để mua sự tự do trong tương lai. 3. Đừng nâng cấp mọi thứ cùng lúc Một trong những nguyên nhân khiến mức sống tăng nhanh là tâm lý: “Đã tăng thu nhập thì phải nâng cấp toàn bộ cuộc sống.” Lương tăng. Bạn chuyển nhà. Mua xe. Đổi điện thoại. Đổi laptop. Ăn nhà hàng thường xuyên. Tăng ngân sách du lịch. Tất cả xảy ra trong cùng một năm. Khi đó, phần thu nhập tăng thêm nhanh chóng biến mất. Thay vì vậy, hãy nâng cấp có chọn lọc. Bạn có thể chọn một hoặc hai thứ thực sự quan trọng với mình. Ví dụ: Nếu căn nhà hiện tại thực sự ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, hãy ưu tiên nhà ở. Nếu công việc cần phương tiện tốt hơn, hãy cân nhắc phương tiện. Nhưng không nhất thiết phải nâng cấp tất cả. Không phải thứ gì bạn có khả năng mua cũng là thứ bạn nên mua. Khả năng chi trả và sự cần thiết là hai chuyện khác nhau. 4. Hãy tạo “khoảng cách giàu có” Một trong những khái niệm quan trọng nhất trong quản lý tài chính là khoảng cách giữa thu nhập và chi tiêu. Nếu bạn kiếm 20 triệu và tiêu 20 triệu, khoảng cách bằng 0. Nếu kiếm 20 triệu và tiêu 15 triệu, khoảng cách là 5 triệu. Khoảng cách ấy chính là nơi tài sản được hình thành. Khi thu nhập tăng lên 30 triệu, điều quan trọng không phải là bạn có tiêu hết 30 triệu hay không. Nếu bạn vẫn giữ mức chi khoảng 15–17 triệu, phần chênh lệch sẽ lớn hơn rất nhiều. Đây là lúc thu nhập bắt đầu chuyển hóa thành tài sản. Vì vậy: Đừng chỉ cố tăng thu nhập. Hãy cố tăng khoảng cách giữa thu nhập và chi tiêu. Đó mới là thứ tạo ra sức mạnh tài chính thực sự. 5. Khi thu nhập tăng, hãy tự động tăng tỷ lệ tích lũy

Giả sử bạn đang kiếm 15 triệu đồng mỗi tháng và có thể tiết kiệm 2 triệu. Sau một thời gian, thu nhập tăng lên 20 triệu. Nếu bạn lập tức tăng chi tiêu thêm 5 triệu, tình trạng tài chính gần như không thay đổi. Nhưng nếu bạn giữ lại phần lớn lối sống cũ và tăng khoản tích lũy lên 5–6 triệu, tốc độ xây dựng tài sản sẽ thay đổi đáng kể. Bạn có thể áp dụng một nguyên tắc đơn giản: Mỗi khi thu nhập tăng, hãy dành một phần đáng kể của phần tăng thêm cho tương lai trước khi nâng mức sống. Không nhất thiết phải dùng một tỷ lệ cố định. Điều quan trọng là đừng để toàn bộ phần thu nhập tăng thêm tự động biến thành chi tiêu mới. 6. Lối sống càng đắt, bạn càng mất tự do Một căn nhà lớn hơn có thể đẹp hơn. Một chiếc xe tốt hơn có thể thoải mái hơn. Những chuyến du lịch đắt tiền có thể thú vị hơn. Nhưng mỗi nâng cấp đều có một mặt khác: Nó làm tăng chi phí duy trì cuộc sống. Một chiếc xe đắt hơn có thể kéo theo bảo dưỡng, bảo hiểm và nhiều chi phí khác. Một căn nhà lớn hơn có thể làm tăng tiền trả nợ, nội thất, bảo trì và tiện ích. Một mức sống cao hơn tạo ra những khoản chi mà trước đây bạn không có. Đây là lý do tại sao mức sống cao đôi khi trở thành một chiếc lồng vô hình. Bạn không còn cần kiếm nhiều tiền để giàu. Bạn cần kiếm nhiều tiền chỉ để duy trì những gì mình đã quen. Và nếu thu nhập giảm, bạn rất khó quay lại mức sống cũ. 7. Hãy để tài sản tăng nhanh hơn ham muốn Một mục tiêu tài chính đáng theo đuổi là: Tài sản tăng nhanh hơn mức sống. Điều đó không có nghĩa là bạn phải sống mãi như lúc mới đi làm. Bạn vẫn có thể nâng cấp cuộc sống. Nhưng hãy để tốc độ tăng tài sản đi trước. Ví dụ, khi thu nhập tăng 20%, bạn có thể không cần tăng chi tiêu 20%. Nếu chi tiêu chỉ tăng 5–10%, phần còn lại có thể được dùng để củng cố nền tảng tài chính. Sau nhiều năm, sự khác biệt sẽ rất lớn. Ban đầu, bạn có thể không cảm thấy nhiều. Nhưng tài sản có một đặc điểm đặc biệt: Nó có thể tạo ra thêm tài sản. Tiền tiết kiệm tạo ra vốn. Vốn có thể được sử dụng để đầu tư. Tài sản tạo ra dòng tiền hoặc tăng giá trị. Dòng tiền lại có thể được tái đầu tư. Một vòng tròn tích cực bắt đầu hình thành. 8. Đừng dùng tiêu dùng để chứng minh thành công Có một kiểu áp lực rất tinh vi: Bạn muốn người khác nhìn thấy mình đang thành công.

Thu nhập tăng. Bạn muốn có chiếc xe tương xứng. Muốn sống ở khu vực “xứng tầm”. Muốn mặc những thương hiệu đắt tiền. Muốn thường xuyên xuất hiện ở những nơi sang trọng. Nhưng hãy tự hỏi: Nếu không có ai nhìn thấy, tôi còn muốn những thứ này không? Câu hỏi ấy rất đáng giá. Bởi vì nếu một khoản chi chủ yếu nhằm gây ấn tượng với người khác, bạn đang dùng tiền của mình để mua một thứ rất mong manh: sự công nhận. Người thực sự hiểu về tài chính thường không cần chứng minh sự giàu có bằng mọi thứ họ sở hữu. Họ quan tâm nhiều hơn đến những gì không nhìn thấy: Quỹ dự phòng. Khoản tiết kiệm. Tài sản. Khả năng trả nợ. Dòng tiền. Và quyền được lựa chọn. 9. Hãy xây dựng “lạm phát lối sống” có kiểm soát Không thể và cũng không cần ngăn chặn hoàn toàn việc mức sống tăng lên. Khi thu nhập tăng, chất lượng cuộc sống nên có thể tốt hơn. Vấn đề là phải có giới hạn. Bạn có thể tự đặt nguyên tắc: Thu nhập tăng → tiết kiệm tăng trước → sau đó mới tăng tiêu dùng. Ví dụ, nếu thu nhập tăng thêm 5 triệu, bạn có thể dành 3 triệu cho mục tiêu tài chính và 2 triệu để cải thiện cuộc sống. Như vậy, bạn vừa tận hưởng hiện tại vừa xây dựng tương lai. Đây là cách tăng mức sống một cách lành mạnh. Không phải: “Tôi không được sống tốt hơn.” Mà là: “Tôi sẽ sống tốt hơn mà không hy sinh tương lai.” 10. Tài sản quan trọng hơn vẻ ngoài giàu có Một người sở hữu chiếc xe trị giá 2 tỷ đồng nhưng đang có khoản nợ rất lớn chưa chắc giàu hơn một người lái chiếc xe 500 triệu nhưng có tài sản ròng vài tỷ. Vẻ ngoài có thể đánh lừa. Tài sản ròng thì ít khi nói dối. Tài sản ròng có thể hiểu đơn giản là: Tổng tài sản – Tổng nợ. Đây là con số đáng theo dõi hơn nhiều so với việc bạn đang lái xe gì, sống ở đâu hay mua sắm thương hiệu nào. Nếu thu nhập tăng nhưng tài sản ròng không tăng, bạn cần xem lại. Nếu thu nhập tăng, tài sản tăng và nợ được kiểm soát, bạn đang đi đúng hướng. Mục tiêu dài hạn không phải là trông giàu. Mục tiêu là có nền tảng tài chính vững. 11. Đừng biến mọi khoản thu nhập bất thường thành tiêu dùng Tiền thưởng, tiền làm thêm, lợi nhuận kinh doanh, quà tặng hoặc những khoản thu nhập bất ngờ rất dễ bị tiêu nhanh. Bởi vì tâm lý thường cho rằng: “Đây là tiền ngoài dự kiến.” Nhưng tiền nào cũng là tiền.

Một khoản tiền bất thường có thể trở thành: Quỹ dự phòng. Khoản trả nợ. Khoản đầu tư. Vốn học tập. Vốn kinh doanh. Hoặc một trải nghiệm đáng nhớ. Bạn có thể chia nó thành nhiều phần. Một phần để tận hưởng. Một phần để xây dựng tài sản. Một phần để củng cố an toàn tài chính. Như vậy, mỗi khoản tiền bất ngờ không chỉ mang lại niềm vui trong hôm nay mà còn tạo ra lợi ích cho ngày mai. 12. Hãy xác định “mức sống đủ tốt” Nếu bạn không biết thế nào là đủ, thu nhập có tăng bao nhiêu cũng vẫn thấy thiếu. Hôm nay bạn muốn một chiếc xe tốt. Ngày mai muốn xe sang. Sau đó muốn xe cao cấp hơn. Hôm nay muốn căn hộ đẹp. Ngày mai muốn căn nhà lớn. Rồi lại muốn một căn nhà ở khu vực đắt hơn. Ham muốn không có điểm kết thúc tự nhiên. Vì vậy, mỗi người cần tự xác định: “Mức sống nào khiến tôi cảm thấy đủ tốt?” Không phải mức sống thấp nhất. Cũng không phải mức sống cao nhất mà bạn có thể mua. Mà là mức sống phù hợp với giá trị, hoàn cảnh và mục tiêu của bạn. Khi biết thế nào là đủ, bạn sẽ dễ dàng giữ lại phần thu nhập vượt quá mức cần thiết để xây dựng tài sản. 13. Hãy mua tự do thay vì chỉ mua tiện nghi Có một cách nhìn rất khác về tiền. Mỗi đồng bạn không tiêu hôm nay không đơn giản là một đồng nằm yên trong tài khoản. Nếu được tích lũy và sử dụng đúng cách, nó có thể mua cho bạn một thứ rất quý: quyền lựa chọn. Có tiền dự phòng, bạn có thể nghỉ việc khi môi trường không còn phù hợp. Có tài sản, bạn bớt phụ thuộc vào một nguồn thu nhập duy nhất. Có khoản tiết kiệm, bạn không cần vay nợ khi gặp biến cố. Có tài chính vững vàng, bạn có thể dành thời gian cho gia đình, học tập hoặc một dự án mình thực sự yêu thích. Đó là lý do tại sao việc không nâng cấp mức sống quá nhanh không phải là keo kiệt. Bạn đang chuyển một phần tiền từ tiện nghi hiện tại sang tự do tương lai. 14. Hãy để tài sản “đuổi kịp” mức sống Bạn không cần mãi sống dưới mức khả năng của mình một cách cực đoan. Hãy hình dung cuộc sống như hai đường chạy: Một đường là mức sống. Một đường là tài sản. Khi thu nhập tăng, mức sống có thể tăng. Nhưng hãy để tài sản chạy nhanh hơn hoặc ít nhất không bị bỏ lại quá xa.

Nếu tài sản đang tăng đều, quỹ dự phòng đầy đủ, nợ trong tầm kiểm soát và các mục tiêu dài hạn được đảm bảo, bạn có thể cho phép mình hưởng thụ nhiều hơn. Nhưng nếu mức sống đang tăng nhanh trong khi tài sản gần như đứng yên, đó là lúc cần dừng lại. Đừng đợi đến khi gặp khủng hoảng mới nhận ra rằng: Mình kiếm được nhiều nhưng chẳng giữ được bao nhiêu. KẾT CHƯƠNG Thu nhập tăng là một điều đáng mừng. Nhưng thu nhập tăng chỉ là cơ hội. Nó chưa phải là sự giàu có. Sự giàu có bắt đầu khi một phần thu nhập được chuyển thành tài sản và tiếp tục lớn lên theo thời gian. Vì vậy, lần tới khi được tăng lương, nhận tiền thưởng hoặc có một nguồn thu nhập mới, đừng chỉ hỏi: “Mình có thể mua gì tốt hơn?” Hãy hỏi thêm: “Mình có thể xây dựng được tài sản gì từ khoản tiền này?” Bạn có thể mua một chiếc xe tốt hơn. Nhưng bạn cũng có thể mua thêm sự an toàn. Bạn có thể chuyển đến một căn nhà đẹp hơn. Nhưng bạn cũng có thể xây dựng thêm một nền tảng tài chính vững chắc. Bạn có thể tiêu hết khoản tiền thưởng. Nhưng bạn cũng có thể biến nó thành một khoản vốn cho tương lai. Cuộc sống tốt hơn không nhất thiết phải là cuộc sống đắt tiền hơn. Đôi khi, cuộc sống tốt hơn là cuộc sống mà bạn ít bị tiền bạc chi phối hơn. Hãy tận hưởng thành quả của mình. Nhưng đừng để mọi khoản tăng thu nhập đều biến thành một khoản tăng chi tiêu. Hãy để một phần tiền phục vụ hiện tại. Một phần phục vụ những người bạn yêu thương. Và một phần âm thầm làm việc cho tương lai. Bởi vì một ngày nào đó, điều khiến bạn biết ơn nhất có thể không phải là những món đồ bạn đã mua. Mà là những tài sản bạn đã giữ lại. Đừng để mức sống tăng nhanh hơn tài sản. Bởi nếu làm được điều đó trong nhiều năm, bạn không chỉ kiếm được nhiều tiền hơn. Bạn đang từng bước mua cho mình thứ quý giá nhất: sự tự do.