HNI 03-9

CHƯƠNG 36. PHÒNG BỆNH CHỦ ĐỘNG

 

Khám sức khỏe phù hợp, tiêm chủng, vệ sinh, dinh dưỡng và nhận biết dấu hiệu bất thường

 

Có một cách chăm sóc sức khỏe rất đơn giản nhưng nhiều người thường bỏ quên: đừng chờ cơ thể lên tiếng thật lớn mới bắt đầu quan tâm.

 

Khi đau mới đi khám, khi mệt kéo dài mới nghỉ ngơi, khi bệnh mới bắt đầu tìm hiểu cách phòng ngừa… đó là cách chăm sóc sức khỏe bị động. Còn phòng bệnh chủ động là biết quan sát cơ thể, duy trì những thói quen tốt và kiểm tra sức khỏe phù hợp trước khi vấn đề trở nên nghiêm trọng.

 

Phòng bệnh không có nghĩa là lúc nào cũng lo lắng mình sẽ mắc bệnh. Ngược lại, đó là cách để chúng ta sống bình tĩnh hơn, bởi mình biết mình đang làm những điều cần thiết để bảo vệ bản thân.

 

SỨC KHỎE CẦN ĐƯỢC THEO DÕI TRƯỚC KHI CÓ BỆNH

 

Mỗi người có một cơ thể khác nhau. Tuổi tác, giới tính, tiền sử gia đình, công việc, môi trường sống và thói quen sinh hoạt đều ảnh hưởng đến sức khỏe.

 

Vì vậy, không có một lịch kiểm tra sức khỏe giống hệt nhau cho tất cả mọi người.

 

Khám sức khỏe định kỳ phù hợp giúp chúng ta có cơ hội nhìn lại tình trạng cơ thể, phát hiện những yếu tố nguy cơ và trao đổi với nhân viên y tế về những vấn đề cần quan tâm.

 

Điều quan trọng là không nên biến khám sức khỏe thành một cuộc chạy theo xét nghiệm.

 

Không phải cứ làm thật nhiều xét nghiệm là tốt hơn. Điều cần thiết là lựa chọn những kiểm tra phù hợp với tuổi, giới, tiền sử sức khỏe và nguy cơ cá nhân theo tư vấn của cơ sở y tế.

 

Có người cần chú ý huyết áp. Có người cần theo dõi đường huyết, mỡ máu. Có người cần quan tâm đến sức khỏe răng miệng, mắt, xương khớp hoặc những vấn đề phù hợp với độ tuổi.

 

Phòng bệnh tốt bắt đầu từ việc hiểu rằng: kiểm tra đúng thứ, đúng thời điểm và đúng nhu cầu quan trọng hơn kiểm tra thật nhiều.

 

TIÊM CHỦNG – MỘT HÀNH ĐỘNG PHÒNG BỆNH QUAN TRỌNG

 

Trong cuộc sống hiện đại, tiêm chủng là một trong những biện pháp phòng bệnh chủ động có giá trị đối với cá nhân và cộng đồng.

 

Trẻ em có lịch tiêm chủng riêng. Người trưởng thành và người lớn tuổi cũng có thể có những vaccine phù hợp tùy theo tuổi, tình trạng sức khỏe, nghề nghiệp, môi trường sống, tiền sử tiêm chủng và nguy cơ phơi nhiễm.

 

Vì vậy, thay vì nghe theo những lời truyền miệng trên mạng, mỗi người nên hỏi bác sĩ hoặc cơ sở y tế về lịch tiêm phù hợp với mình.

 

Một cuốn sổ nhỏ ghi lại những mũi đã tiêm cũng rất hữu ích.

 

Có những việc tưởng như rất nhỏ, nhưng khi được thực hiện đúng lúc lại tạo ra một lớp bảo vệ quan trọng cho sức khỏe.

 

VỆ SINH – VIỆC NHỎ NHƯNG KHÔNG HỀ NHỎ

 

Phòng bệnh không nhất thiết phải bắt đầu bằng những điều phức tạp.

 

Nó có thể bắt đầu từ đôi bàn tay.

 

Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch vào những thời điểm thích hợp, đặc biệt trước khi ăn, trước khi chuẩn bị thức ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi tiếp xúc với những nguồn có nguy cơ nhiễm bẩn, là một thói quen rất đáng duy trì.

 

Bên cạnh đó là giữ vệ sinh răng miệng, cơ thể, quần áo, nhà cửa và khu vực chế biến thức ăn.

 

Thực phẩm cũng cần được bảo quản và chế biến an toàn. Rau quả cần được làm sạch phù hợp. Thịt, cá, trứng cần được xử lý và nấu chín đúng cách. Thực phẩm sống và chín nên được tách biệt để hạn chế nguy cơ nhiễm chéo.

 

Nguồn nước sử dụng trong sinh hoạt cũng cần bảo đảm an toàn.

 

Những điều này nghe rất bình thường. Nhưng chính những việc bình thường được làm đều đặn mới tạo nên một nền tảng sức khỏe lâu dài.

 

ĂN UỐNG CŨNG LÀ PHÒNG BỆNH

 

Một bữa ăn không thể quyết định toàn bộ sức khỏe, nhưng cách ăn uống trong nhiều năm có thể tạo ra sự khác biệt rất lớn.

 

Hãy hướng đến những bữa ăn đa dạng và cân bằng, ưu tiên rau, củ, quả, các nguồn protein phù hợp, ngũ cốc và thực phẩm ít chế biến; đồng thời hạn chế việc sử dụng quá nhiều đường tự do, muối và chất béo không có lợi.

 

Đừng biến dinh dưỡng thành một cuộc chạy đua theo những món ăn được quảng cáo là “thần dược”.

 

Không có một loại thực phẩm nào có thể thay thế cho một chế độ ăn uống cân bằng và lối sống lành mạnh.

 

Cũng đừng tự ý sử dụng thực phẩm bổ sung với suy nghĩ “càng nhiều càng tốt”. Một số sản phẩm có thể không cần thiết, thậm chí có thể gây vấn đề nếu sử dụng không phù hợp hoặc tương tác với thuốc.

 

Nếu đang điều trị bệnh hoặc sử dụng thuốc thường xuyên, việc hỏi ý kiến nhân viên y tế trước khi thay đổi chế độ ăn hoặc dùng thêm sản phẩm bổ sung là điều nên làm.

 

BIẾT LẮNG NGHE NHỮNG THAY ĐỔI CỦA CƠ THỂ

 

Cơ thể luôn gửi cho chúng ta những tín hiệu.

 

Một cơn mệt sau một ngày làm việc có thể chỉ là dấu hiệu cần nghỉ ngơi. Nhưng nếu tình trạng mệt mỏi kéo dài, tái diễn hoặc đi kèm những biểu hiện bất thường khác, chúng ta không nên chủ quan.

 

Tương tự, một cơn đau mới xuất hiện có thể không đáng lo, nhưng một triệu chứng bất thường kéo dài, tăng dần hoặc ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt cần được đánh giá.

 

Đặc biệt, nếu xuất hiện những dấu hiệu cấp cứu như đau ngực dữ dội, khó thở nghiêm trọng, ngất, yếu liệt đột ngột, nói khó, lú lẫn đột ngột hoặc chảy máu nhiều, cần tìm kiếm sự trợ giúp y tế khẩn cấp.

 

Nguyên tắc rất đơn giản:

 

Không hoảng sợ trước một triệu chứng, nhưng cũng không coi thường một dấu hiệu bất thường.

 

Quan sát bình tĩnh. Ghi nhận thời điểm xuất hiện, mức độ, diễn biến và những yếu tố liên quan. Khi cần, hãy trao đổi với nhân viên y tế.

 

ĐỪNG QUÊN NHỮNG YẾU TỐ PHÒNG BỆNH RẤT ĐỜI THƯỜNG

 

Ngủ đủ và đều đặn.

 

Vận động thường xuyên.

 

Không hút thuốc.

 

Hạn chế hoặc tránh rượu bia.

 

Giữ cân nặng phù hợp.

 

Quản lý căng thẳng.

 

Giữ vệ sinh cá nhân.

 

Giữ môi trường sống thông thoáng.

 

Duy trì những mối quan hệ tích cực.

 

Đó đều là những “liều thuốc” theo nghĩa rộng của một lối sống lành mạnh, dù chúng không phải thuốc điều trị bệnh.

 

Phòng bệnh chủ động không đòi hỏi chúng ta phải sống hoàn hảo.

 

Có ngày chúng ta ăn chưa tốt. Có ngày ngủ muộn. Có ngày công việc quá bận nên không vận động được.

 

Không sao cả.

 

Điều quan trọng là ngày hôm sau chúng ta quay lại với những lựa chọn tốt.

 

MỖI NGƯỜI HÃY CÓ MỘT “HỒ SƠ SỨC KHỎE” CỦA RIÊNG MÌNH

 

Một cách rất thực tế để phòng bệnh là ghi lại những thông tin sức khỏe quan trọng.

 

Có thể lưu:

 

Tiền sử bệnh.

 

Thuốc đang sử dụng.

 

Dị ứng nếu có.

 

Lịch tiêm chủng.

 

Kết quả khám và xét nghiệm quan trọng.

 

Các vấn đề sức khỏe cần theo dõi.

 

Tiền sử bệnh của gia đình.

 

Những thay đổi bất thường từng xuất hiện.

 

Khi đi khám, những thông tin này giúp chúng ta trao đổi với nhân viên y tế rõ ràng hơn.

 

Đặc biệt với người lớn tuổi hoặc người đang sử dụng nhiều loại thuốc, việc quản lý thông tin sức khỏe càng có ý nghĩa.

 

PHÒNG BỆNH LÀ TRÁCH NHIỆM VỚI CHÍNH MÌNH VÀ GIA ĐÌNH

 

Có một điều rất đẹp trong việc chủ động chăm sóc sức khỏe: chúng ta không chỉ chăm sóc cho bản thân.

 

Khi một người khỏe mạnh hơn, gia đình cũng bớt đi một nỗi lo.

 

Khi cha mẹ biết giữ gìn sức khỏe, con cái yên tâm hơn.

 

Khi mỗi thành viên trong gia đình cùng thực hiện những thói quen tốt, việc sống khỏe trở thành văn hóa chung chứ không còn là nhiệm vụ của riêng một người.

 

Hãy bắt đầu từ những điều rất nhỏ.

 

Một lần kiểm tra sức khỏe phù hợp.

 

Một mũi tiêm đúng lịch.

 

Một lần rửa tay đúng cách.

 

Một bữa ăn cân bằng.

 

Một buổi đi bộ.

 

Một đêm ngủ đúng giờ.

 

Một lần đi khám khi nhận thấy dấu hiệu bất thường.

 

Tất cả đều là những viên gạch nhỏ xây nên một nền móng lớn.

 

Phòng bệnh chủ động không phải là sống trong sợ hãi bệnh tật. Đó là sống có hiểu biết, có trách nhiệm và biết yêu quý cơ thể của mình.

 

Bởi sức khỏe không chỉ được tạo nên vào ngày chúng ta bị bệnh.

 

Sức khỏe được xây dựng từ từng lựa chọn nhỏ của mỗi ngày.

 

Lưu ý: Nội dung mang tính giáo dục và tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Lịch khám, tiêm chủng và các biện pháp dự phòng nên được cá nhân hóa theo tuổi, nguy cơ và tình trạng sức khỏe với sự tư vấn của nhân viên y tế.