HNI 04-9

CHƯƠNG 40. CÔNG NGHỆ VÀ SỨC KHỎE

Sử dụng điện thoại, ứng dụng, thiết bị đeo và dữ liệu cá nhân để hỗ trợ theo dõi thói quen

Công nghệ đang bước vào gần như mọi góc nhỏ của cuộc sống.

Ngày trước, muốn biết mình đã đi được bao nhiêu bước, ngủ bao lâu hay vận động trong ngày thế nào, chúng ta phải tự ghi chép hoặc ước lượng. Ngày nay, một chiếc điện thoại hoặc đồng hồ thông minh có thể hỗ trợ theo dõi rất nhiều thông tin về hoạt động hằng ngày.

 

Công nghệ vì thế có thể trở thành một người bạn đồng hành trong hành trình sống khỏe.

 

Nhưng công nghệ chỉ là công cụ.

 

Nó không thể thay chúng ta ăn uống lành mạnh, vận động, ngủ đủ hay xây dựng những mối quan hệ tốt đẹp.

 

Nếu sử dụng đúng cách, công nghệ giúp chúng ta hiểu thói quen của mình hơn. Nếu sử dụng thiếu kiểm soát, chính công nghệ lại có thể trở thành nguyên nhân khiến chúng ta ngồi lâu hơn, ngủ muộn hơn, ít giao tiếp trực tiếp hơn và luôn bị cuốn vào màn hình.

 

Vì vậy, câu hỏi quan trọng không phải là:

 

“Có nên dùng công nghệ để chăm sóc sức khỏe không?”

 

Mà là:

 

“Làm thế nào để công nghệ phục vụ sức khỏe thay vì sức khỏe phải phục vụ công nghệ?”

 

ĐIỆN THOẠI CÓ THỂ TRỞ THÀNH CÔNG CỤ NHẮC NHỞ

 

Một chiếc điện thoại có rất nhiều chức năng đơn giản nhưng hữu ích.

 

Có thể đặt lời nhắc uống nước.

 

Nhắc giờ vận động.

 

Nhắc thời gian nghỉ mắt.

 

Nhắc giờ đi ngủ.

 

Ghi lại bữa ăn.

 

Theo dõi cân nặng.

 

Lưu lịch khám.

 

Lưu lịch tiêm chủng.

 

Ghi chú những thói quen muốn xây dựng.

 

Những chức năng ấy đặc biệt hữu ích với người hay quên hoặc đang cố gắng hình thành một thói quen mới.

 

Ví dụ, một người muốn tạo thói quen đi bộ có thể đặt lời nhắc vào một khung giờ cố định mỗi ngày.

 

Khi điện thoại nhắc:

 

“Đã đến giờ vận động.”

 

Điều quan trọng không phải là nhìn vào thông báo rồi bỏ qua.

 

Mà là đứng lên và bước ra khỏi ghế.

 

Công nghệ chỉ tạo lời nhắc. Người thực hiện vẫn là chúng ta.

 

ỨNG DỤNG THEO DÕI THÓI QUEN

 

Hiện nay có rất nhiều ứng dụng hỗ trợ theo dõi sức khỏe và lối sống.

 

Một số ứng dụng giúp đếm bước chân.

 

Một số theo dõi hoạt động thể chất.

 

Một số ghi lại thời gian ngủ.

 

Một số hỗ trợ ghi nhật ký ăn uống.

 

Một số giúp theo dõi cân nặng hoặc các mục tiêu cá nhân.

Điều thú vị là khi nhìn lại dữ liệu trong nhiều ngày, chúng ta có thể phát hiện những thói quen mà trước đây mình không nhận ra.

 

Ví dụ:

 

“Mình tưởng mình vận động nhiều, nhưng thực tế phần lớn thời gian trong ngày là ngồi.”

 

“Mình tưởng mình ngủ sớm, nhưng thường xuyên vẫn sử dụng điện thoại đến gần nửa đêm.”

 

“Mình tưởng uống nhiều nước, nhưng thực tế lượng nước mỗi ngày không đều.”

 

Những con số ấy không phải để chúng ta tự trách mình.

 

Chúng giúp chúng ta nhìn thấy thực tế.

 

Khi nhìn thấy thực tế, chúng ta mới biết mình cần thay đổi điều gì.

 

THIẾT BỊ ĐEO – MỘT NGƯỜI BẠN NHẮC NHỞ

 

Đồng hồ thông minh, vòng đeo tay và những thiết bị theo dõi hoạt động có thể giúp ghi nhận một số dữ liệu như bước chân, thời gian hoạt động, nhịp tim hoặc giấc ngủ tùy thiết bị.

 

Chúng có thể rất hữu ích cho việc theo dõi xu hướng của bản thân.

 

Chẳng hạn, một người nhận ra rằng những ngày mình vận động đều đặn thì cảm thấy khỏe khoắn hơn.

 

Hoặc nhận ra rằng mình thường ngủ ít vào những ngày làm việc quá khuya.

 

Từ đó, người dùng có thể điều chỉnh thói quen.

 

Tuy nhiên, cần nhớ rằng dữ liệu từ thiết bị tiêu dùng không phải lúc nào cũng chính xác tuyệt đối và không nên được xem như một chẩn đoán y khoa.

 

Nếu thiết bị đưa ra một cảnh báo bất thường, đặc biệt khi có triệu chứng sức khỏe đi kèm, không nên tự chẩn đoán bệnh chỉ dựa trên con số của đồng hồ.

 

Hãy xem dữ liệu như một tín hiệu để quan sát và, khi cần thiết, trao đổi với nhân viên y tế.

 

ĐỪNG ĐỂ CON SỐ ĐIỀU KHIỂN CUỘC SỐNG

 

Công nghệ có một cái bẫy rất tinh tế.

 

Khi bắt đầu theo dõi sức khỏe, chúng ta dễ bị cuốn vào những con số.

 

Hôm nay phải đủ số bước.

 

Phải đạt mục tiêu calo.

 

Phải ngủ đúng số giờ.

 

Phải đạt thành tích cao hơn hôm qua.

 

Nếu không đạt thì cảm thấy thất vọng.

 

Nhưng sức khỏe không phải là một cuộc thi.

 

Có ngày chúng ta đi nhiều.

 

Có ngày chúng ta đi ít.

 

Có hôm ngủ ngon.

 

Có hôm công việc khiến giấc ngủ bị ảnh hưởng.

 

Một con số không thể mô tả toàn bộ tình trạng sức khỏe của một con người.

 

Vì vậy, hãy sử dụng dữ liệu để hiểu bản thân, không phải để trở thành nô lệ của dữ liệu.

 

CÔNG NGHỆ CŨNG CÓ THỂ GÂY HẠI

 

Chúng ta nói nhiều về việc công nghệ hỗ trợ sức khỏe, nhưng cũng phải nhìn thấy mặt trái.

Ngồi hàng giờ trước màn hình có thể khiến cơ thể ít vận động.

 

Sử dụng điện thoại quá lâu vào buổi tối có thể làm ảnh hưởng đến thói quen ngủ.

 

Thông báo liên tục có thể khiến tâm trí khó nghỉ ngơi.

 

Mạng xã hội có thể tạo ra sự so sánh, căng thẳng hoặc cảm giác mình luôn phải cập nhật.

 

Vì vậy, một nguyên tắc rất đáng nhớ là:

 

Không chỉ cần theo dõi thời gian vận động, chúng ta cũng cần theo dõi thời gian mình bất động trước màn hình.

 

Đặt điện thoại xuống đôi khi cũng là một hành động chăm sóc sức khỏe.

 

HÃY TẠO “GIỜ KHÔNG MÀN HÌNH”

 

Mỗi gia đình có thể thiết lập những khoảng thời gian không sử dụng thiết bị khi phù hợp.

 

Ví dụ, trong bữa ăn.

 

Trong lúc trò chuyện.

 

Trước giờ ngủ.

 

Khi đi dạo cùng nhau.

 

Hoặc trong một khoảng thời gian cuối tuần.

 

Không phải để chống lại công nghệ.

 

Mà để bảo vệ những điều công nghệ không thể thay thế:

 

Một ánh mắt.

 

Một cái bắt tay.

 

Một cuộc trò chuyện.

 

Một tiếng cười.

 

Một bữa cơm gia đình.

 

Một buổi đi bộ cùng người thân.

 

Sức khỏe con người không chỉ nằm trong dữ liệu. Nó còn nằm trong những kết nối thật giữa người với người.

 

BẢO VỆ DỮ LIỆU SỨC KHỎE CỦA CHÍNH MÌNH

 

Đây là vấn đề ngày càng quan trọng.

 

Khi sử dụng ứng dụng sức khỏe, chúng ta có thể cung cấp nhiều thông tin cá nhân như tuổi, cân nặng, hoạt động thể chất, giấc ngủ hoặc những dữ liệu khác.

 

Những thông tin ấy cần được xem là dữ liệu riêng tư.

 

Trước khi cài đặt một ứng dụng, hãy xem ứng dụng yêu cầu quyền truy cập gì.

 

Có thực sự cần cho phép ứng dụng truy cập vị trí không?

 

Có cần truy cập danh bạ không?

 

Có cần quyền sử dụng dữ liệu sức khỏe không?

 

Thông tin sẽ được lưu trữ và sử dụng như thế nào?

 

Hãy sử dụng mật khẩu mạnh, bật các lớp bảo vệ tài khoản khi có thể và hạn chế chia sẻ thông tin sức khỏe nhạy cảm công khai trên mạng xã hội.

 

Sức khỏe cần được bảo vệ, và dữ liệu về sức khỏe cũng cần được bảo vệ.

 

CÔNG NGHỆ KHÔNG THAY THẾ BÁC SĨ

 

Internet giúp chúng ta tiếp cận rất nhiều kiến thức.

 

Đây là một điều tuyệt vời.

 

Nhưng cũng chính vì có quá nhiều thông tin, chúng ta cần biết chọn lọc.

 

Không phải bài viết nào trên mạng cũng đúng.

Không phải video nào có hàng triệu lượt xem cũng đáng tin cậy.

Không phải một câu chuyện cá nhân có thể áp dụng cho tất cả mọi người.

Đặc biệt, không nên tự chẩn đoán hoặc tự thay đổi thuốc điều trị chỉ dựa vào thông tin trên mạng hay kết quả từ một thiết bị đeo.

Công nghệ có thể giúp chúng ta ghi nhận thông tin.

Nhưng việc đánh giá bệnh lý cần dựa trên chuyên môn y tế phù hợp.

HÃY DÙNG CÔNG NGHỆ ĐỂ TẠO THÓI QUEN, KHÔNG PHẢI TẠO ÁP LỰC

Một cách sử dụng công nghệ rất đơn giản là chọn một vài chỉ số thực sự có ý nghĩa.

Không cần theo dõi mọi thứ.

Có thể bắt đầu bằng:

Số ngày vận động trong tuần.

Thời gian ngủ.

Thời gian sử dụng màn hình.

 

Lượng nước uống theo nhu cầu phù hợp.

 

Số ngày ăn uống cân bằng.

 

Số lần dành thời gian cho gia đình.

 

Sau một tuần hoặc một tháng, hãy nhìn lại.

 

Điều gì đã tốt hơn?

 

Điều gì chưa tốt?

 

Điều gì có thể thay đổi?

 

Đó mới là giá trị thực sự của dữ liệu.

 

CÔNG NGHỆ TỐT LÀ CÔNG NGHỆ GIÚP CHÚNG TA SỐNG TỐT HƠN

 

Nếu chiếc đồng hồ nhắc chúng ta đứng lên và đi bộ, nó đang phục vụ sức khỏe.

 

Nếu điện thoại nhắc chúng ta đi ngủ, nó đang phục vụ sức khỏe.

 

Nếu ứng dụng giúp chúng ta nhận ra mình đang ít vận động, nó đang phục vụ sức khỏe.

 

Nhưng nếu chúng ta dành cả buổi tối chỉ để nhìn vào chiếc điện thoại nhằm kiểm tra xem hôm nay đã đạt bao nhiêu bước, thì có lẽ chúng ta đã đi quá xa.

 

Công nghệ nên giúp chúng ta rời khỏi màn hình để sống nhiều hơn, chứ không phải khiến chúng ta nhìn màn hình nhiều hơn.

 

Đó là một nghịch lý rất đáng suy nghĩ.

 

Một ứng dụng sức khỏe tốt không phải là ứng dụng khiến chúng ta mở nó nhiều nhất.

 

Mà là ứng dụng giúp chúng ta hình thành được những thói quen tốt đến mức không còn quá phụ thuộc vào nó.

 

BIẾN DỮ LIỆU THÀNH HÀNH ĐỘNG

 

Có dữ liệu mà không hành động thì dữ liệu cũng chỉ là những con số.

 

Biết mình ngồi nhiều nhưng không đứng lên.

 

Biết mình ngủ muộn nhưng vẫn thức khuya.

 

Biết mình ít vận động nhưng không thay đổi.

 

Biết mình dành quá nhiều thời gian cho điện thoại nhưng vẫn tiếp tục lướt.

 

Đó chưa phải là sống khỏe bằng công nghệ.

 

Hãy biến một thông tin thành một hành động.

 

Thấy ngồi lâu → đứng lên.

 

Thấy ngủ muộn → giảm thời gian màn hình buổi tối.

 

Thấy ít vận động → thêm một khoảng đi bộ.

 

Thấy quá nhiều thời gian trên mạng → dành thời gian cho gia đình.

 

Thấy thói quen chưa tốt → bắt đầu điều chỉnh từng bước.

Đó chính là lúc công nghệ thực sự trở thành người bạn đồng hành.

 

CÔNG NGHỆ PHỤC VỤ CON NGƯỜI

 

Chúng ta đang sống trong một thời đại mà công nghệ ngày càng thông minh.

 

Điện thoại thông minh hơn.

 

Đồng hồ thông minh hơn.

 

Ứng dụng thông minh hơn.

 

Trí tuệ nhân tạo ngày càng có nhiều khả năng hỗ trợ con người.

 

Nhưng dù công nghệ phát triển đến đâu, một nguyên tắc vẫn không thay đổi:

 

Không thiết bị nào có thể sống thay chúng ta.

 

Không chiếc đồng hồ nào có thể đi bộ thay đôi chân.

 

Không ứng dụng nào có thể ăn uống thay chúng ta.

 

Không chiếc điện thoại nào có thể ngủ thay chúng ta.

 

Không thuật toán nào có thể thay thế hoàn toàn sự quan tâm giữa người với người.

 

Công nghệ chỉ là công cụ.

 

Người sử dụng mới là người quyết định công cụ ấy tạo ra sức khỏe hay tạo thêm áp lực.

 

Hãy dùng công nghệ để hiểu mình hơn.

 

Dùng nó để nhắc mình vận động.

 

Dùng nó để xây dựng thói quen.

 

Dùng nó để lưu giữ những thông tin cần thiết.

 

Dùng nó để kết nối với kiến thức đáng tin cậy.

 

Nhưng cũng hãy biết lúc nào cần đặt điện thoại xuống.

 

Để bước ra ngoài.

 

Để hít thở không khí.

 

Để vận động.

 

Để ăn một bữa cơm trọn vẹn.

Để trò chuyện với người mình yêu thương.

Và để nhớ rằng:

Sống khỏe không phải là có thật nhiều thiết