03/09 CHƯƠNG 28. ĐỌC SÁCH ĐỂ THAY ĐỔI TƯ DUY Có những người đọc sách để giết thời gian. Có người đọc để biết thêm một vài thông tin. Có người đọc để hoàn thành một danh sách mục tiêu. Nhưng cũng có những người đọc sách để thay đổi chính cách mình nhìn thế giới. Sự khác biệt nằm ở chỗ đó. Một cuốn sách hay không chỉ cho bạn thêm kiến thức. Nó có thể khiến bạn đặt lại những câu hỏi mà trước đây bạn chưa từng nghĩ tới. Nó có thể khiến bạn nhận ra rằng điều mình từng tin là đúng chưa chắc đã hoàn toàn đúng. Nó có thể giúp bạn nhìn một vấn đề từ góc độ của một người sống ở một thời đại khác, một nền văn hóa khác hoặc một hoàn cảnh hoàn toàn khác. Đó là sức mạnh đặc biệt của sách. Một đời người chỉ có vài chục năm. Nhưng thông qua sách, chúng ta có thể học từ những người đã sống hàng trăm, hàng nghìn năm trước. Chúng ta có thể tiếp cận những bài học được trả bằng thất bại, thành công, chiến tranh, kinh doanh, tình yêu, mất mát và cả những sai lầm của nhiều thế hệ. Đọc sách là một cách mở rộng cuộc đời vượt ra ngoài giới hạn của chính cuộc đời mình. 1. Sách cho bạn cơ hội sống nhiều cuộc đời Nếu chỉ dựa vào trải nghiệm cá nhân, chúng ta sẽ học rất chậm. Một người chỉ có thể trải qua một số lượng hữu hạn công việc, gặp một số lượng hữu hạn con người và đối mặt với một số lượng hữu hạn vấn đề. Nhưng sách cho phép bạn bước vào hàng nghìn thế giới khác nhau. Bạn có thể đọc về một doanh nhân và hiểu cách họ xây dựng sự nghiệp. Bạn có thể đọc về một nhà khoa học và học cách họ đặt câu hỏi. Bạn có thể đọc về một người từng thất bại và hiểu những sai lầm mà mình chưa từng trải qua. Bạn có thể đọc về lịch sử để thấy những nền văn minh từng hưng thịnh rồi suy tàn. Bạn có thể đọc tiểu sử để hiểu rằng đằng sau một thành công thường là rất nhiều năm kiên trì mà người ngoài không nhìn thấy. Mỗi cuốn sách giống như một cuộc trò chuyện với một người có thể đã sống một cuộc đời hoàn toàn khác bạn. Và càng đọc, bạn càng có nhiều “cuộc đời” để tham khảo trước khi đưa ra quyết định cho cuộc đời mình. 2. Đọc sách không chỉ để có thêm kiến thức, mà để có thêm góc nhìn Kiến thức trả lời câu hỏi: “Điều gì đang xảy ra?” Nhưng tư duy giúp chúng ta hỏi: “Tại sao nó xảy ra?”

Và sâu hơn nữa: “Tôi nên làm gì với điều đó?” Một người chỉ tích lũy thông tin có thể biết rất nhiều nhưng vẫn ra quyết định kém. Một người có tư duy tốt có thể không biết mọi thứ, nhưng biết cách đặt câu hỏi, đánh giá thông tin và nhìn thấy những khả năng khác nhau. Sách có thể giúp chúng ta phát triển điều đó. Khi đọc nhiều tác giả có quan điểm khác nhau, bạn nhận ra rằng một vấn đề hiếm khi chỉ có một cách nhìn. Có người coi tiền là mục tiêu. Có người coi tiền là công cụ. Có người xem thất bại là dấu chấm hết. Có người xem thất bại là học phí. Có người tìm kiếm sự ổn định. Có người chấp nhận rủi ro để tìm kiếm tự do. Bạn không nhất thiết phải đồng ý với tất cả. Điều quan trọng là bạn bắt đầu hiểu rằng cách mình nhìn thế giới chỉ là một trong rất nhiều cách nhìn có thể tồn tại. Đó chính là lúc tư duy bắt đầu mở rộng. 3. Một cuốn sách hay có thể thay đổi một quyết định Không phải cuốn sách nào cũng thay đổi cuộc đời bạn. Nhưng đôi khi chỉ một ý tưởng đúng xuất hiện đúng thời điểm cũng đủ thay đổi một quyết định quan trọng. Một người đang tiêu tiền thiếu kiểm soát có thể đọc được một câu khiến họ bắt đầu tiết kiệm. Một người đang chán công việc có thể đọc được một câu chuyện khiến họ mạnh dạn học một kỹ năng mới. Một người đang sợ thất bại có thể nhận ra rằng thất bại không đáng sợ bằng việc sống cả đời mà không dám thử. Một người đang nóng giận có thể học được cách dừng lại trước khi nói điều mình sẽ hối tiếc. Một quyết định nhỏ có thể thay đổi một ngày. Một chuỗi quyết định tốt có thể thay đổi một năm. Và một cách tư duy tốt được duy trì trong nhiều năm có thể thay đổi cả cuộc đời. Vì vậy, giá trị của một cuốn sách không nhất thiết nằm ở số lượng kiến thức bạn nhớ. Đôi khi, giá trị lớn nhất nằm ở một ý tưởng bạn thực sự áp dụng. 4. Đọc sách giúp bạn suy nghĩ dài hạn Cuộc sống hiện đại khiến chúng ta dễ bị cuốn vào những thứ xảy ra ngay lập tức. Một tin nhắn. Một video. Một thông báo. Một xu hướng. Một món đồ đang giảm giá. Một cơ hội kiếm tiền nhanh. Chúng ta dễ bị kéo vào những điều cấp bách mà quên mất những điều quan trọng. Đọc sách, đặc biệt là đọc sâu, buộc bạn phải chậm lại. Bạn ngồi yên. Bạn tập trung.

Có người tự hào vì mỗi năm đọc hàng trăm cuốn sách. Nhưng đọc nhiều không đồng nghĩa với hiểu nhiều. Bạn có thể đọc mười cuốn sách về cùng một chủ đề nhưng không nhớ nổi một ý tưởng quan trọng nào. Ngược lại, một cuốn sách có thể khiến bạn suy nghĩ trong nhiều năm. Đọc sâu nghĩa là không vội vàng. Khi gặp một ý tưởng quan trọng, hãy dừng lại. Tự hỏi: Điều này có đúng với thực tế của mình không? Tôi có đang làm ngược lại không? Tôi có thể áp dụng nó vào đâu? Điều gì sẽ thay đổi nếu tôi thực sự tin vào nguyên tắc này? Đọc như vậy khiến sách trở thành một cuộc đối thoại. Bạn không chỉ tiếp nhận lời của tác giả. Bạn đang tranh luận với tác giả trong đầu mình. Bạn đồng ý ở đâu? Không đồng ý ở đâu? Tại sao? Chính quá trình đó mới làm tư duy trưởng thành. 5. Đọc sách giúp bạn nhận ra những giới hạn trong tư duy của mình Một trong những điều nguy hiểm nhất là tin rằng mình đã hiểu mọi thứ. Khi chúng ta còn ít trải nghiệm, chúng ta thường có những kết luận rất chắc chắn. “Tiền không quan trọng.” “Tiền là tất cả.” “Người giàu đều may mắn.” “Chỉ cần chăm chỉ là sẽ thành công.” “Thành công chỉ dành cho người có tài năng.” “Không có vốn thì không thể kinh doanh.” Nhưng càng đọc và càng trải nghiệm, chúng ta càng nhận ra cuộc sống phức tạp hơn những câu nói đơn giản. Sách giúp chúng ta nhìn thấy những ngoại lệ, những nguyên nhân phía sau và những góc khuất mà trải nghiệm cá nhân chưa cho phép chúng ta nhìn thấy. Điều này không khiến bạn trở nên thiếu quyết đoán. Ngược lại, nó khiến bạn thận trọng hơn trong cách kết luận. Một người trưởng thành về tư duy không phải là người luôn chắc chắn. Đó là người biết lúc nào mình có thể đúng và lúc nào mình cần tiếp tục học. 6. Không phải cuốn sách nào cũng đáng đọc đến trang cuối Đọc sách là tốt. Nhưng đọc mọi cuốn sách từ đầu đến cuối không phải lúc nào cũng là cách sử dụng thời gian tốt nhất. Có những cuốn sách rất hay nhưng không phù hợp với bạn ở thời điểm hiện tại. Có những cuốn chứa một vài ý tưởng giá trị nhưng phần còn lại lặp lại. Có những cuốn được viết hấp dẫn nhưng nội dung không thực sự sâu. Vì vậy, hãy cho phép mình bỏ qua một cuốn sách không còn tạo ra giá trị.

Bạn không cần phải đọc hết một cuốn sách chỉ vì đã đọc được một nửa. Thời gian của bạn có giới hạn. Điều quan trọng không phải là số trang đã đọc mà là giá trị bạn nhận được từ thời gian đọc. Hãy lựa chọn sách một cách có chủ đích. 7. Đọc ít nhưng đọc sâu “Đọc ít nhưng đọc sâu” nghĩa là không cố đọc thật nhiều sách, mà chọn ít tài liệu nhưng dành đủ thời gian để hiểu, suy ngẫm và áp dụng điều mình đọc. Ví dụ: Đọc nhiều: Một tháng đọc 10 cuốn, nhớ được vài ý chính của mỗi cuốn rồi chuyển sang cuốn khác. Đọc sâu: Một tháng chỉ đọc 1–2 cuốn, nhưng đọc chậm, ghi chú, đặt câu hỏi, liên hệ với thực tế và quay lại những đoạn quan trọng. Đọc sâu thường gồm 5 bước 1. Đọc chậm Không nhất thiết phải đọc từng chữ thật chậm, mà là không chạy theo số trang. Gặp ý quan trọng thì dừng lại. 2. Hỏi “Tại sao?” và “Ý này có nghĩa gì?” Đừng chỉ tiếp nhận thông tin. Hãy cố hiểu lập luận phía sau nó. 3. Tự diễn đạt lại Sau một chương, thử đóng sách và nói: “Nếu phải giải thích chương này cho một người khác trong 2 phút, mình sẽ nói gì?” Nếu không giải thích được, có thể bạn đã đọc nhưng chưa hiểu sâu. 4. Liên hệ và phản biện Hỏi: Điều này có đúng không? Vì sao tác giả lại nghĩ như vậy? Có trường hợp nào ngoại lệ? Nó liên quan gì đến những thứ mình đã biết? 5. Áp dụng Đây là phần quan trọng nhất. Một ý tưởng chỉ thực sự “đi vào đầu” khi nó thay đổi cách bạn suy nghĩ hoặc hành động. Đọc nhiều giúp bạn biết nhiều. Đọc sâu giúp bạn hiểu nhiều. Và “đọc ít” không có nghĩa là đọc lười. Một cuốn sách khó có thể mất vài tuần hoặc vài tháng để tiêu hóa hoàn toàn — nhưng giá trị nhận được có thể lớn hơn việc đọc lướt 10 cuốn. 8. Hãy đọc nhiều loại sách để tránh tư duy một chiều Nếu chỉ đọc một loại sách, bạn có nguy cơ nhìn thế giới qua một chiếc kính duy nhất. Nếu chỉ đọc sách làm giàu, bạn có thể nhìn mọi thứ dưới góc độ tiền bạc. Nếu chỉ đọc sách kinh doanh, bạn có thể coi mọi mối quan hệ như một giao dịch. Nếu chỉ đọc sách phát triển bản thân, bạn có thể quá tập trung vào cá nhân mà quên mất hoàn cảnh xã hội. Vì vậy, hãy đa dạng hóa việc đọc. Đọc kinh tế để hiểu tiền. Đọc lịch sử để hiểu con người. Đọc tâm lý để hiểu hành vi. Đọc khoa học để hiểu thế giới.

Đọc văn học để hiểu cảm xúc. Đọc triết học để suy nghĩ về những câu hỏi lớn. Đọc tiểu sử để học từ cuộc đời thật. Mỗi lĩnh vực cho bạn một mảnh ghép. Khi các mảnh ghép kết hợp, bức tranh thế giới trở nên rộng hơn. Bạn theo dõi một ý tưởng qua hàng trăm trang. Bạn kiên nhẫn với một lập luận. Bạn bắt đầu quen với việc suy nghĩ theo chiều sâu thay vì chỉ phản ứng với những thông tin ngắn. Đây là một năng lực rất quan trọng. Bởi vì những thứ có giá trị lớn trong cuộc sống thường không được xây dựng trong một ngày. Sự nghiệp cần thời gian. Tài sản cần thời gian. Uy tín cần thời gian. Kiến thức cần thời gian. Các mối quan hệ tốt cũng cần thời gian. Người biết suy nghĩ dài hạn thường có khả năng đưa ra những quyết định khác với người chỉ nhìn vào kết quả trước mắt. 9. Đọc sách để hiểu con người Một trong những lợi ích lớn nhất của việc đọc không phải là hiểu thế giới bên ngoài, mà là hiểu con người. Tại sao con người tham lam? Tại sao chúng ta sợ mất mát? Tại sao người thông minh vẫn đưa ra quyết định sai? Tại sao một người có thể yêu thương nhưng cũng có thể làm tổn thương người khác? Tại sao con người dễ bị ảnh hưởng bởi đám đông? Những câu hỏi đó xuất hiện trong tâm lý học, lịch sử, văn học và rất nhiều lĩnh vực khác. Khi hiểu con người hơn, bạn cũng hiểu chính mình hơn. Bạn nhận ra rằng nhiều hành vi của bản thân không phải ngẫu nhiên. Bạn bắt đầu nhận diện những thiên kiến, nỗi sợ và thói quen đang ảnh hưởng đến quyết định của mình. Đó là một bước tiến lớn trong quá trình trưởng thành. 10. Sách giúp bạn tránh trả học phí cho mọi sai lầm bằng chính cuộc đời mình Không ai đủ thời gian để tự mình trải nghiệm tất cả. Bạn không thể sống hàng trăm cuộc đời để biết hàng trăm kiểu sai lầm. Nhưng bạn có thể đọc về những người đã mắc những sai lầm đó. Một doanh nhân có thể kể về lần phá sản. Một nhà đầu tư có thể kể về những quyết định sai. Một nhà lãnh đạo có thể kể về những bài học cay đắng. Một người từng mất tất cả có thể cho bạn thấy những dấu hiệu mà họ đã bỏ qua. Nếu biết lắng nghe, bạn có thể tránh được một số hố sâu mà họ từng rơi xuống. Đó là một trong những lợi ích đáng giá nhất của sách: Bạn có thể học từ cái giá mà người khác đã trả.

11. Đừng biến đọc sách thành một hình thức trì hoãn hành động Đọc sách rất dễ tạo cảm giác mình đang tiến bộ. Bạn đọc về kỷ luật và cảm thấy có động lực. Đọc về tài chính và cảm thấy mình đang trở nên thông minh hơn. Đọc về kinh doanh và tưởng tượng mình sẽ thành công. Nhưng cảm giác tiến bộ không đồng nghĩa với tiến bộ thật. Nếu đọc mười cuốn sách về quản lý tiền mà vẫn tiêu hết thu nhập, bạn chưa thay đổi. Nếu đọc rất nhiều về sức khỏe nhưng không tập luyện, kiến thức chưa tạo ra kết quả. Nếu đọc về kinh doanh nhưng không bao giờ bắt đầu một dự án, bạn vẫn chỉ đang đứng ngoài sân. Hãy nhớ: Đọc sách là chuẩn bị. Hành động mới là cuộc thi. Mỗi cuốn sách nên để lại ít nhất một hành động. Đọc về tiết kiệm → lập ngân sách. Đọc về giao tiếp → thực hành lắng nghe. Một khả năng suy nghĩ độc lập có thể giúp bạn không bị cuốn theo đám đông. Và một con người không ngừng học hỏi sẽ luôn có cơ hội bắt đầu lại. Sách không trực tiếp thay đổi cuộc đời bạn. Nhưng những gì bạn nghĩ, những gì bạn làm và những quyết định bạn đưa ra sau khi đọc một cuốn sách có thể thay đổi cuộc đời bạn. Vì vậy, hãy đọc. Đọc chậm. Đọc sâu. Đọc đa dạng. Đọc bằng sự tò mò. Đọc bằng khả năng phản biện. Và sau mỗi cuốn sách, hãy tự hỏi: “Tôi sẽ sống khác đi như thế nào sau những điều mình vừa đọc?” Nếu câu hỏi ấy luôn đi cùng bạn, mỗi trang sách sẽ không chỉ nằm lại trong trí nhớ. Nó sẽ trở thành một phần của con người bạn. Đọc về nghề nghiệp → học một kỹ năng. Đọc về kinh doanh → thử bán một sản phẩm. Đọc về thói quen → thay đổi một hành vi. Khi đó, sách mới thực sự bước ra khỏi trang giấy và đi vào cuộc sống. 12. Hãy xây dựng một thư viện trong đầu, không chỉ trên kệ Có những người sở hữu rất nhiều sách nhưng không nhớ mình đã đọc gì. Một thư viện thực sự có giá trị không phải là nơi chứa nhiều sách. Đó là nơi chứa những ý tưởng có thể sử dụng khi cần. Bạn không cần nhớ từng câu chữ. Hãy cố nhớ những nguyên tắc. Những câu hỏi. Những mô hình tư duy. Những bài học. Những sai lầm. Những câu chuyện. Khi gặp một vấn đề trong cuộc sống, hãy thử hỏi: “Tôi đã từng đọc điều gì có thể liên quan đến vấn đề này?” Lúc đó, kiến thức bắt đầu hoạt động như một công cụ.

Bạn không còn đọc chỉ để nhớ. Bạn đọc để có thêm cách suy nghĩ khi đứng trước một lựa chọn khó. 13. Hãy đọc để trở thành người có tư duy độc lập Một trong những mục tiêu cao nhất của việc đọc không phải là khiến bạn tin vào tác giả. Mà là giúp bạn tự suy nghĩ. Một cuốn sách tốt không nhất thiết khiến bạn đồng ý với nó. Đôi khi, nó khiến bạn phản đối. Và nếu bạn có thể giải thích rõ tại sao mình phản đối, tư duy của bạn đã được rèn luyện. Đừng thần tượng hóa tác giả. Đừng coi một cuốn sách là chân lý tuyệt đối. Hãy kiểm chứng. So sánh. Đặt câu hỏi. Đối chiếu với thực tế. Bởi vì một người thực sự hiểu biết không phải là người có nhiều câu trả lời nhất. Đó là người biết đặt đúng câu hỏi và biết suy nghĩ độc lập. 14. Mỗi giai đoạn cuộc đời cần những cuốn sách khác nhau Có những cuốn sách bạn đọc ở tuổi hai mươi và thấy bình thường. Nhưng mười năm sau, đọc lại, bạn lại thấy một ý tưởng hoàn toàn khác. Không phải cuốn sách thay đổi. Bạn thay đổi. Khi còn trẻ, bạn có thể quan tâm đến thành công. Khi trưởng thành, bạn quan tâm đến sự cân bằng. Khi có gia đình, bạn quan tâm đến trách nhiệm. Khi trải qua mất mát, bạn bắt đầu hiểu giá trị của những điều trước đây từng xem là bình thường. Vì thế, đừng nghĩ rằng một cuốn sách chỉ nên đọc một lần. Có những cuốn sách đáng để đọc lại ở những giai đoạn khác nhau của cuộc đời. Bởi vì mỗi lần đọc lại, bạn mang theo một con người khác. 15. Hãy biến việc đọc thành một thói quen suốt đời Không cần đọc thật nhiều ngay từ đầu. Hãy bắt đầu nhỏ. Mười trang mỗi ngày. Hai mươi phút mỗi tối. Một cuốn sách mỗi tháng. Quan trọng nhất là duy trì. Một người đọc hai mươi trang mỗi ngày sẽ đọc được hàng nghìn trang trong một năm. Sau mười năm, số lượng kiến thức và góc nhìn tích lũy được có thể rất lớn. Nhưng lợi ích lớn nhất không nằm ở số lượng trang. Nó nằm ở sự thay đổi âm thầm trong cách bạn suy nghĩ. Bạn bắt đầu kiên nhẫn hơn. Bạn nhìn vấn đề sâu hơn. Bạn đặt câu hỏi tốt hơn. Bạn ít vội phán xét hơn. Bạn biết rằng một vấn đề có thể có nhiều mặt. Bạn hiểu rằng thành công hiếm khi đơn giản như những câu chuyện ngắn trên mạng. Và bạn bắt đầu đưa ra những quyết định trưởng thành hơn. KẾT LUẬN:

Đọc để trở thành một con người khác Có những khoản đầu tư làm tăng số tiền bạn sở hữu. Có những khoản đầu tư làm tăng địa vị. Có những khoản đầu tư làm tăng tài sản. Nhưng có một khoản đầu tư có thể làm thay đổi người đang sở hữu tất cả những thứ đó. Đó là đầu tư vào tư duy. Và sách là một trong những công cụ mạnh mẽ nhất để thực hiện điều đó. Một cuốn sách hay có thể cho bạn một kiến thức. Một kiến thức đúng có thể tạo ra một hành động. Một hành động tốt có thể tạo ra một thói quen. Một thói quen tốt có thể tạo ra một con người khác. Và một con người khác có thể tạo ra một cuộc đời khác. Vì vậy, đừng đọc chỉ để nói rằng: “Tôi đã đọc cuốn sách này.” Hãy đọc để một ngày nào đó bạn có thể nói: “Cuốn sách này đã khiến tôi suy nghĩ khác.” Đó mới là dấu hiệu của việc đọc có giá trị. Hãy đọc để hiểu tiền nhưng không bị tiền điều khiển. Đọc để hiểu thành công nhưng không đánh đổi tất cả để có nó. Đọc để hiểu người khác và cũng hiểu chính mình. Đọc để biết những gì mình chưa biết. Đọc để nhận ra những điều mình từng tin có thể chưa hoàn toàn đúng. Đọc để học từ những người đã đi trước. Đọc để nhìn xa hơn giới hạn của trải nghiệm cá nhân. Và quan trọng nhất: Đọc để trở thành một phiên bản sáng suốt hơn của chính mình. Bởi vì tài sản vật chất có thể mất đi. Nhưng một tư duy tốt có thể giúp bạn xây dựng lại. Một kiến thức đúng có thể giúp bạn tránh một sai lầm lớn. Một góc nhìn rộng có thể giúp bạn nhìn thấy một cơ hội mà người khác bỏ qua.