CHƯƠNG 42 :THẾ HỆ KIẾN TẠO

Trao cho thế hệ trẻ quyền được mơ, được thử và được xây dựng tương lai

Mỗi thế hệ đều đứng trên đôi vai của thế hệ đi trước.

Những con đường chúng ta đang đi, những ngôi trường chúng ta học, những thành phố chúng ta sống, những công nghệ chúng ta sử dụng và những giá trị chúng ta thừa hưởng đều là kết quả của biết bao thế hệ đã từng mơ ước, lao động, hy sinh và kiến tạo.

Nhưng cuộc đời không trao cho chúng ta những thành quả ấy để chúng ta chỉ biết giữ gìn.

Nó trao cho chúng ta để tiếp tục xây dựng.

Và rồi sẽ đến lúc thế hệ hôm nay phải trao lại ngọn đuốc cho những người trẻ hơn.

Câu hỏi quan trọng không phải là: “Thế hệ trẻ sẽ làm gì cho chúng ta?”

Mà là:

“Chúng ta sẽ trao cho thế hệ trẻ những gì để họ có thể tạo nên một tương lai tốt đẹp hơn?”

1. Trao cho người trẻ quyền được mơ

Mọi công trình lớn đều từng là một giấc mơ.

Một chiếc máy bay từng là giấc mơ bay lên bầu trời. Một chiếc máy tính từng là ý tưởng xa lạ. Những thành phố hiện đại từng chỉ tồn tại trong bản vẽ của những con người dám tưởng tượng.

Thế hệ trẻ cũng cần được phép mơ những điều lớn lao.

Đừng vội nói với họ rằng:

“Điều đó không thể.”

“Con còn quá trẻ.”

“Trước đây chưa ai làm được.”

“Con nên chọn con đường an toàn hơn.”

Đôi khi, điều một người trẻ cần nhất không phải là một lời cảnh báo, mà là một người nói:

“Hãy thử đi. Nếu thất bại, chúng ta sẽ cùng tìm cách đứng dậy.”

Một xã hội không biết nuôi dưỡng ước mơ của người trẻ sẽ sớm trở thành một xã hội chỉ biết lặp lại quá khứ.

2. Cho phép họ được thử

Không ai trưởng thành chỉ bằng cách nghe người khác kể về cuộc sống.

Con người trưởng thành qua trải nghiệm.

Người trẻ cần được thử, được làm, được va chạm với thực tế và đôi khi được phép thất bại.

Thất bại trong một dự án nhỏ có thể trở thành bài học cho một sự nghiệp lớn.

Một lần nói sai có thể dạy con người cách giao tiếp.

Một ý tưởng không thành công có thể mở ra một hướng đi mới.

Một quyết định chưa đúng có thể giúp một người hiểu mình thực sự muốn gì.

Vì vậy, thay vì chỉ hỏi:

“Nếu thất bại thì sao?”

Hãy hỏi:

“Nếu không thử, chúng ta sẽ mất đi cơ hội nào?”

Một thế hệ chỉ được dạy cách tránh sai lầm sẽ rất khó trở thành thế hệ có khả năng tạo ra những điều mới mẻ.

3. Trao công cụ, không chỉ trao lời khuyên

Người trẻ không chỉ cần lời động viên.

Họ cần kiến thức, kỹ năng, cơ hội và môi trường để biến ý tưởng thành hành động.

Hãy cho họ quyền tiếp cận giáo dục tốt.

Hãy dạy họ cách tư duy thay vì chỉ ghi nhớ.

Hãy dạy họ cách đặt câu hỏi.

Hãy dạy họ cách giải quyết vấn đề.

Hãy dạy họ cách hợp tác.

Hãy dạy họ cách sử dụng công nghệ nhưng đồng thời cũng phải biết làm chủ công nghệ.

Quan trọng hơn, hãy dạy họ rằng tri thức không phải thứ để khoe khoang, mà là công cụ để tạo ra giá trị.

Một cuốn sách có thể mở ra một ý tưởng.

Một người thầy có thể mở ra một con đường.

Một người cố vấn có thể giúp một người trẻ nhìn thấy khả năng mà chính họ chưa nhận ra.

Đôi khi, món quà lớn nhất chúng ta trao cho thế hệ sau không phải là tiền bạc.

Đó là năng lực để họ tự xây dựng tương lai của mình.

4. Đừng áp đặt tương lai của mình lên tương lai của họ

Mỗi thế hệ sinh ra trong một thế giới khác nhau.

Những gì đúng với chúng ta ngày hôm qua chưa chắc còn đúng với họ ngày mai.

Công việc thay đổi.

Công nghệ thay đổi.

Thị trường thay đổi.

Cách con người giao tiếp, học tập và sáng tạo cũng thay đổi.

Vì vậy, yêu thương thế hệ trẻ không có nghĩa là bắt họ sống giống chúng ta.

Yêu thương họ là trao cho họ nền tảng đủ vững để tự tìm ra con đường của mình.

Chúng ta có thể truyền lại những giá trị cốt lõi, nhưng không nên biến kinh nghiệm của mình thành chiếc khuôn nhốt tương lai của họ.

Hãy trao cho họ la bàn, thay vì chỉ cho họ một con đường duy nhất.

5. Xây dựng môi trường nơi tài năng được nở rộ

Một hạt giống tốt cần đất tốt.

Một tài năng trẻ cũng cần môi trường tốt.

Một người có khả năng nhưng luôn bị chế giễu sẽ dần mất tự tin.

Một người có ý tưởng nhưng luôn bị từ chối sẽ dần ngừng đề xuất.

Một người muốn khởi nghiệp nhưng không bao giờ được trao cơ hội sẽ không thể biết khả năng thật sự của mình đến đâu.

Bởi vậy, gia đình, nhà trường, doanh nghiệp và xã hội đều có trách nhiệm tạo ra những không gian nơi người trẻ có thể học hỏi và thử nghiệm.

Hãy tạo ra những cuộc thi để họ sáng tạo.

Những dự án để họ thực hành.

Những cộng đồng để họ kết nối.

Những người cố vấn để họ học hỏi.

Những cơ hội để họ được chứng minh năng lực.

Một thế hệ tài năng không tự nhiên xuất hiện.

Nó được nuôi dưỡng.

6. Dạy trách nhiệm cùng với quyền tự do

Trao quyền không có nghĩa là trao tự do không giới hạn.

Người trẻ cần được trao cơ hội, nhưng cũng cần được học cách chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

Tự do đi cùng trách nhiệm.

Quyền lực đi cùng đạo đức.

Thành công đi cùng sự tử tế.

Công nghệ đi cùng trách nhiệm xã hội.

Nếu chúng ta chỉ dạy thế hệ trẻ cách chiến thắng mà không dạy họ cách sử dụng chiến thắng để tạo ra giá trị, xã hội có thể tạo ra những con người rất giỏi nhưng chưa chắc tạo ra những con người tốt.

Một thế hệ kiến tạo thực sự không chỉ hỏi:

“Tôi có thể đạt được bao nhiêu?”

Mà còn hỏi:

“Tôi có thể tạo ra giá trị gì cho người khác?”

7. Đừng sợ một thế hệ vượt qua chúng ta

Có một nghịch lý rất đẹp trong cuộc đời:

Người thầy vĩ đại nhất không phải là người khiến học trò mãi mãi đứng sau mình.

Mà là người vui mừng khi học trò vượt qua mình.

Cha mẹ cũng vậy.

Nhà lãnh đạo cũng vậy.

Thế hệ đi trước cũng vậy.

Nếu thế hệ sau giỏi hơn chúng ta, đó không phải là thất bại.

Đó chính là thành công của chúng ta.

Nếu họ xây dựng những doanh nghiệp lớn hơn, phát minh những công nghệ tốt hơn, tạo ra những thành phố đáng sống hơn và giải quyết được những vấn đề mà chúng ta chưa giải quyết được, hãy tự hào.

Bởi đó là bằng chứng rằng ngọn lửa đã được truyền đi đúng cách.

8. Hãy trở thành người mở đường

Mỗi người trưởng thành đều có thể trở thành một cây cầu cho thế hệ trẻ.

Bạn có thể trao một lời khuyên.

Giới thiệu một cơ hội.

Chia sẻ một cuốn sách.

Dạy một kỹ năng.

Giúp một người trẻ tránh một sai lầm mà bạn từng mắc phải.

Hoặc đơn giản là nói với họ:

“Tôi tin bạn có thể làm được.”

Đừng bao giờ đánh giá thấp sức mạnh của một niềm tin được trao đúng lúc.

Có thể bạn không biết, nhưng một lời động viên hôm nay có thể trở thành động lực giúp một người trẻ kiên trì thêm mười năm.

Một cơ hội nhỏ hôm nay có thể trở thành một sự nghiệp lớn ngày mai.

Một bàn tay đưa ra đúng lúc có thể thay đổi cả một cuộc đời.

9. Thế hệ kiến tạo không chờ tương lai đến

Thế hệ kiến tạo không ngồi chờ ai đó xây dựng tương lai cho mình.

Họ đứng lên và bắt đầu.

Họ nhìn thấy vấn đề và tìm giải pháp.

Họ nhìn thấy điều chưa hoàn thiện và muốn cải thiện.

Họ không chỉ hỏi:

“Thế giới đang có gì?”

Họ hỏi:

“Thế giới có thể trở thành gì?”

Đó là tinh thần của người kiến tạo.

Không chấp nhận rằng mọi thứ phải luôn như cũ.

Không sợ những điều chưa từng được thử.

Không ngại bắt đầu từ con số nhỏ.

Và quan trọng nhất, không chờ đến khi mình hoàn hảo mới hành động.

10. Trao ngọn đuốc, không trao chiếc bóng

Cuối cùng, nhiệm vụ của thế hệ hôm nay không phải là bắt thế hệ mai sau bước đi đúng từng dấu chân của mình.

Nhiệm vụ của chúng ta là giúp họ nhìn thấy xa hơn.

Hãy trao cho họ kiến thức nhưng đừng lấy đi sự tò mò.

Trao cho họ kinh nghiệm nhưng đừng lấy đi quyền tự khám phá.

Trao cho họ nền tảng nhưng đừng xây chiếc lồng quanh họ.

Trao cho họ niềm tin nhưng cũng dạy họ trách nhiệm.

Và trên hết, hãy trao cho họ quyền được mơ một giấc mơ lớn hơn giấc mơ của chúng ta.

Bởi một ngày nào đó, chúng ta sẽ không còn ở đây.

Nhưng những điều chúng ta đã gieo sẽ tiếp tục lớn lên.

Một ý tưởng.

Một giá trị.

Một con người.

Một đội ngũ.

Một cộng đồng.

Một thế hệ.

Đó mới là di sản thật sự.

Thế hệ trước đã xây nền móng.

Thế hệ hôm nay tiếp tục xây dựng.

Và thế hệ trẻ sẽ nhìn thấy những chân trời mà chúng ta chưa từng nhìn thấy.

Hãy để họ bước đi.

Hãy để họ thử.

Hãy để họ sai.

Hãy để họ đứng dậy.

Hãy để họ sáng tạo.

Hãy để họ xây dựng.

Bởi tương lai không thuộc về những người chỉ nói về nó.

Tương lai thuộc về thế hệ dám kiến tạo nó.

Và có lẽ món quà lớn nhất mà một thế hệ có thể trao cho thế hệ tiếp theo chính là một câu nói giản dị:

“Con hãy mơ lớn hơn chúng ta. Hãy đi xa hơn chúng ta. Và hãy xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn thế giới mà chúng ta đã nhận được.”