23/09 CHƯƠNG 18. NGƯỜI LÃNH ĐẠO VÀ NGƯỜI LAO ĐỘNG TRƯỚC THỜI GIAN Có một điều kỳ lạ trong cuộc đời. Khi còn trẻ, chúng ta nhìn thấy rất nhiều khoảng cách giữa con người với con người. Người có chức vụ cao. Người có chức vụ thấp. Người ngồi trong phòng máy lạnh. Người làm việc ngoài công trường. Người có một chiếc xe sang. Người đi một chiếc xe cũ. Người có hàng trăm nhân viên. Người cả ngày nhận chỉ thị từ người khác. Những khoảng cách ấy dường như rất lớn. Nhưng rồi thời gian đi qua. Một ngày nào đó, tất cả cùng chậm lại. Người lãnh đạo cũng bắt đầu có mái tóc bạc. Người công nhân cũng bước đi chậm hơn. Người từng ngồi ở tầng cao nhất của một tòa nhà cũng cần một người dìu khi bước xuống cầu thang. Người từng làm việc bằng đôi tay cũng có những ngày phải nghỉ ngơi vì sức khỏe. Và lúc ấy, chúng ta nhận ra một sự thật giản dị: Trước thời gian, con người bình đẳng hơn chúng ta tưởng. 1. Khi còn trẻ, chúng ta nhìn người khác bằng vị trí Tuổi trẻ thường có một cách nhìn rất rõ ràng về thành công. Ai đứng cao hơn thì được xem là thành công hơn. Ai có nhiều tiền hơn thì được xem là giỏi hơn. Ai có chức vụ cao hơn thì được kính trọng hơn. Ai làm công việc đơn giản thì thường bị xem nhẹ. Đó là cách xã hội vận hành. Và đôi khi chính chúng ta cũng vô thức chấp nhận cách nhìn ấy. Một người có thể cúi đầu trước cấp trên nhưng lại lạnh nhạt với người phục vụ. Có thể rất lịch sự với đối tác nhưng nói chuyện thiếu tôn trọng với người lao động. Có thể nhớ tên của một người nổi tiếng nhưng không nhớ tên người bảo vệ mỗi ngày mở cổng cho mình. Nhưng thời gian có một cách rất công bằng để sửa lại những nhận định ấy. Nó khiến tất cả chúng ta trở về với thân phận của một con người. 2. Người lãnh đạo cũng có một cơ thể cần được chăm sóc Khi còn ở đỉnh cao sự nghiệp, người lãnh đạo thường có cảm giác mình rất mạnh. Một cuộc gọi có thể giải quyết một vấn đề. Một chữ ký có thể thay đổi một kế hoạch. Một quyết định có thể khiến hàng trăm người hành động. Nhưng cơ thể không nghe theo chức danh. Nó không quan tâm chúng ta là tổng giám đốc hay người lao động. Nếu thiếu ngủ quá lâu, cơ thể vẫn mệt. Nếu làm việc quá sức, cơ thể vẫn kiệt quệ. Nếu không chăm sóc sức khỏe, tuổi tác vẫn đến.

Không có chức vụ nào miễn nhiễm với thời gian. Không có tài khoản ngân hàng nào mua được quyền trẻ mãi. Và không có chiếc ghế nào có thể ngăn một ngày chúng ta phải đứng dậy rời khỏi nó. Đó là lý do tuổi 60 thường khiến con người khiêm nhường hơn. Bởi chúng ta bắt đầu hiểu: Cơ thể là chiếc đồng hồ mà không ai có thể thương lượng. 3. Người lao động cũng mang trong mình một cuộc đời đáng được tôn trọng Có những công việc không xuất hiện trên báo chí. Người quét đường thức dậy rất sớm. Người công nhân đứng nhiều giờ trong nhà máy. Người xây dựng làm việc dưới nắng. Người tài xế đi hàng trăm cây số. Người bán hàng đứng cả ngày. Người nông dân cúi xuống đất từ sáng đến chiều. Có thể thu nhập của họ không cao. Có thể tên tuổi của họ không ai biết. Nhưng mỗi người đều đang mang một gia đình phía sau. Một người mẹ chờ con về. Một người cha lo tiền học. Một người vợ mong chồng khỏe mạnh. Một đứa trẻ cần một bữa cơm. Chúng ta không thể đo giá trị của một con người chỉ bằng mức lương trên bảng kê. Bởi đằng sau mỗi công việc là một cuộc đời. Và đằng sau mỗi cuộc đời là những hy vọng, nỗi sợ, trách nhiệm và tình yêu mà người ngoài không nhìn thấy. 4. Chiếc áo khác nhau, nhưng nỗi đau thì rất giống nhau Người giàu cũng có những đêm mất ngủ. Người nghèo cũng có những đêm mất ngủ. Người lãnh đạo lo lắng về doanh nghiệp. Người lao động lo lắng về tiền thuê nhà. Một người sợ công ty thất bại. Một người sợ ngày mai không có việc. Một người sợ mất tài sản. Một người sợ không đủ tiền chữa bệnh cho cha mẹ. Những nguyên nhân khác nhau. Nhưng cảm giác lo lắng của con người thì không xa nhau đến thế. Chúng ta thường nhìn vào hoàn cảnh của người khác rồi nghĩ họ sống một cuộc đời hoàn toàn khác. Thực ra, bên trong mỗi người đều có những cuộc chiến mà người ngoài không nhìn thấy. Bởi vậy, càng trưởng thành, chúng ta càng nên bớt phán xét. Ta không biết người đối diện đã phải đi qua những gì để có được ngày hôm nay. 5. Có những người từng đứng trên cao rồi cũng cần một bàn tay Một người lãnh đạo có thể từng giúp hàng trăm người có việc làm. Nhưng đến một ngày, chính họ có thể cần người khác đưa tay giúp mình bước xuống cầu thang. Một người từng chăm sóc cả gia đình có thể đến lúc cần con cái chăm sóc lại.

Một người từng đưa ra quyết định cho cả doanh nghiệp có thể phải nhờ người khác đưa mình đi khám. Đó không phải là thất bại. Đó là quy luật của đời người. Khi còn trẻ, chúng ta thích được người khác cần đến. Khi lớn tuổi, chúng ta phải học cách chấp nhận mình cũng cần người khác. Đây là một bài học khó. Bởi nó buộc cái tôi phải nhỏ lại. Nhưng cũng chính từ đó, lòng biết ơn trở nên sâu sắc hơn. 6. Người lao động không chỉ bán sức lao động, họ đang trao một phần đời mình Có những người đã dành 30 năm trong cùng một nhà máy. Có người lái xe hàng triệu cây số. Có người làm cùng một công việc lặp đi lặp lại mỗi ngày. Có người thức dậy lúc mọi người còn ngủ và trở về khi phố đã lên đèn. Đằng sau tiền lương là thời gian. Mà thời gian chính là thứ không thể mua lại. Khi trả lương cho một người, chúng ta không chỉ trả cho vài giờ họ làm việc. Họ đang trao một phần tuổi trẻ. Một phần sức khỏe. Một phần những buổi sáng không được ngủ thêm. Một phần thời gian lẽ ra có thể dành cho gia đình. Vì thế, biết tôn trọng người lao động không chỉ là vấn đề tiền bạc. Đó còn là sự tôn trọng thời gian sống của một con người. 7. Một người lãnh đạo được nhớ đến bởi cách họ đối xử với người yếu hơn mình Khi còn chức vụ, rất dễ được người khác đối xử tốt. Nhưng cách một người đối xử với người không có quyền lực mới nói nhiều về con người họ. Họ có nói chuyện tử tế với người bảo vệ không? Có quát mắng nhân viên cấp dưới không? Có giữ lời hứa với người lao động không? Có sẵn sàng lắng nghe một người không có tiếng nói không? Có đối xử công bằng khi không ai nhìn thấy không? Bởi người mạnh không được đo bằng cách họ đối xử với người mạnh hơn mình. Nhân cách thường được nhìn thấy rõ nhất trong cách một người đối xử với người không thể mang lại lợi ích cho họ. Đó là điều tuổi 60 giúp chúng ta hiểu sâu hơn. 8. Trước thời gian, chức vụ chỉ là một khoảng thời gian ngắn Hãy thử nhìn một đời người từ tuổi 60. Có thể chúng ta đã làm việc 35 hoặc 40 năm. Trong khoảng thời gian đó, có thể từng giữ nhiều chức vụ. Nhưng nếu nhìn toàn bộ cuộc đời, những chức vụ ấy chỉ là một đoạn. Trước đó là tuổi thơ. Sau đó là tuổi già. Và bên cạnh công việc còn có gia đình, tình bạn, tình yêu, sức khỏe, những mất mát và những niềm vui.

Một chức vụ có thể kéo dài mười năm. Nhưng một đời người có thể kéo dài tám hoặc chín thập kỷ. Đừng để một phần nhỏ của cuộc đời trở thành toàn bộ ý nghĩa của cuộc đời. Chức vụ là một chương. Con người mới là cả cuốn sách. 9. Đừng để địa vị tạo ra khoảng cách với những người từng đi cùng mình Có những người khi thành công bắt đầu quên những người đã cùng mình đi qua những ngày khó khăn. Họ đổi số điện thoại. Đổi bạn bè. Đổi cách nói chuyện. Không còn muốn ngồi cùng những người bạn cũ. Không còn muốn trở về nơi mình từng bắt đầu. Nhưng tuổi 60 thường khiến người ta nhìn lại. Ai đã ở bên mình khi chưa có gì? Ai từng cho mình một bữa cơm? Ai từng cho mình vay tiền? Ai từng động viên khi thất bại? Ai từng làm việc cùng mình trong những ngày khó khăn? Những con người ấy có thể không còn chức vụ gì trong cuộc đời hiện tại. Nhưng họ là một phần lịch sử của chúng ta. Đừng vì hôm nay đứng cao hơn mà quên ngày xưa mình đã đứng ở đâu. 10. Cuối cùng, mọi người đều cần một nơi để trở về Người lãnh đạo sau một ngày dài cũng muốn về nhà. Người công nhân sau một ca làm cũng muốn về nhà. Người giàu và người nghèo đều có một căn phòng mà họ muốn nhìn thấy ánh đèn. Có thể căn nhà khác nhau. Có thể bữa ăn khác nhau. Có thể tiện nghi khác nhau. Nhưng nhu cầu sâu xa lại giống nhau: Được yêu thương. Được thuộc về. Được gọi tên. Được có một người hỏi: “Hôm nay anh có mệt không?” Đó là lý do gia đình thường trở nên quan trọng hơn khi con người lớn tuổi. Bởi ngoài xã hội, chúng ta có thể là bất kỳ ai. Nhưng trong gia đình, chúng ta trở lại là chính mình. Không chức danh. Không cấp bậc. Không thành tích. Chỉ là một người cha. Một người mẹ. Một người chồng. Một người vợ. Một người ông. Một người bà. Một con người. 11. Tuổi 60 dạy chúng ta nhìn con người thay vì nhìn chức danh Có lẽ đây là một trong những sự trưởng thành đẹp nhất. Khi còn trẻ, ta nhìn người khác qua nghề nghiệp. Khi lớn hơn, ta bắt đầu nhìn qua tính cách. Khi trưởng thành hơn nữa, ta nhìn qua cách họ sống. Một người có thể không giàu nhưng rất tử tế. Một người có thể không nổi tiếng nhưng đáng tin. Một người có thể không có bằng cấp cao nhưng có kinh nghiệm sống sâu sắc. Một người có thể từng giữ chức vụ rất lớn nhưng vẫn khiêm nhường.

Khi ấy, chúng ta không còn hỏi: “Người này là ai?” theo nghĩa chức vụ. Chúng ta bắt đầu hỏi: “Người này đối xử với cuộc đời như thế nào?” Đó mới là câu hỏi quan trọng. 12. Sau cùng, thời gian không hỏi chúng ta từng đứng ở đâu Một ngày nào đó, tất cả chúng ta sẽ đứng trước cùng một cánh cửa. Không ai mang theo chức danh. Không ai mang theo danh thiếp. Không ai mang theo phòng làm việc. Không ai mang theo số lượng nhân viên mình từng quản lý. Thứ chúng ta mang theo chỉ là những gì đã trở thành một phần con người mình. Những ký ức. Những tình yêu. Những điều tốt đẹp đã làm. Những tổn thương đã gây ra. Những lời xin lỗi chưa nói. Những người mình từng thương. Và cách mình đã sử dụng những năm tháng được trao. Lúc ấy, có lẽ người lãnh đạo và người lao động không còn khác nhau quá nhiều. Cả hai đều là những con người đã đi qua một đời. Cả hai đều có những ngày vui và những ngày buồn. Cả hai đều từng hy vọng. Từng thất bại. Từng yêu thương. Từng mất mát. Từng cố gắng. Và cuối cùng, cả hai đều già đi. Đó là sự công bằng tuyệt đối của thời gian. Thời gian không quan tâm chúng ta từng ngồi ở chiếc ghế nào. Thời gian chỉ âm thầm hỏi chúng ta đã sống những năm tháng của mình như thế nào. Có lẽ vì vậy, càng bước gần về phía tuổi già, con người càng nên học cách nhìn nhau bằng ánh mắt bình đẳng hơn. Bớt cúi đầu trước người có quyền lực. Bớt coi thường người có ít tiền. Bớt đánh giá một con người qua nghề nghiệp. Bớt tự hào về những thứ vốn chỉ là tạm thời. Và biết cúi xuống trước một điều lớn hơn tất cả: phẩm giá của con người. Bởi đến cuối cùng, người lãnh đạo và người lao động đều chỉ có một cuộc đời để sống. Không ai được sống hai lần. Không ai có thể quay lại tuổi 30. Không ai có thể mua thêm một mùa xuân. Và không ai có thể thương lượng với thời gian. Vậy thì tại sao phải mất quá nhiều năm để chứng minh mình cao hơn người khác? Có lẽ điều đáng làm hơn là cùng nhau đi qua cuộc đời bằng sự tử tế. Bởi khi tóc đã bạc, khi bàn tay đã yếu, khi những chiếc ghế đã đổi người, điều còn lại không phải là chúng ta từng đứng cao đến đâu. Điều còn lại là trong hành trình đi qua cuộc đời, chúng ta đã làm cho cuộc đời của người khác tốt đẹp hơn hay chưa. Và đó có lẽ mới là thứ mà thời gian không thể lấy đi.