HÒA BÌNH 2050

CHIẾN LƯỢC KIẾN TẠO MỘT TRUNG TÂM KINH TẾ XANH – DU LỊCH – NÔNG NGHIỆP GIÁ TRỊ CAO – CÔNG NGHIỆP SẠCH CỦA TÂY BẮC

Tác giả: HENRY LÊ – LÊ ĐÌNH HẢI

CHƯƠNG 4

ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG KINH TẾ

Một chiến lược phát triển đến năm 2050 không thể chỉ bắt đầu bằng khát vọng. Muốn biết Hòa Bình có thể đi đến đâu, trước hết phải hiểu rõ nền kinh tế đang đứng ở đâu, đang sở hữu những nguồn lực gì, đâu là động lực tăng trưởng và những khoảng cách nào cần được thu hẹp.

Đánh giá hiện trạng vì vậy không nhằm liệt kê thành tích hay chỉ ra hạn chế một cách đơn thuần. Mục tiêu quan trọng hơn là xác định nền tảng xuất phát cho một chu kỳ phát triển mới.

Trong bối cảnh không gian hành chính và liên kết vùng đang thay đổi, Hòa Bình trong cuốn sách này được tiếp cận như một không gian kinh tế – sinh thái – văn hóa có bản sắc riêng, gắn chặt với vùng Thủ đô và Tây Bắc.

1. Một nền kinh tế đang chuyển đổi

Cấu trúc kinh tế Hòa Bình đã và đang chuyển dịch từ nền tảng nông nghiệp truyền thống sang mô hình đa ngành hơn với sự tham gia ngày càng rõ của công nghiệp, xây dựng, thương mại, dịch vụ và du lịch.

Đây là xu hướng tích cực.

Tuy nhiên, chuyển dịch cơ cấu chưa đồng nghĩa với chuyển đổi chất lượng.

Một nền kinh tế hiện đại không chỉ cần tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ mà phải nâng được năng suất, giá trị gia tăng, hàm lượng công nghệ và thu nhập của người dân.

Vì vậy, câu hỏi chiến lược không phải chỉ là ngành nào đang tăng trưởng nhanh.

Cần hỏi ngành nào có khả năng trở thành động lực dài hạn và tạo ra giá trị bền vững đến năm 2050.

2. Nông nghiệp: tiềm năng lớn nhưng cần nâng chuỗi giá trị

Hòa Bình có nhiều điều kiện để phát triển cây ăn quả, nông sản đặc trưng, chăn nuôi, lâm nghiệp và dược liệu.

Một số sản phẩm đã tạo được nhận diện trên thị trường. Đây là nền tảng quan trọng để chuyển sang giai đoạn nông nghiệp giá trị cao.

Nhưng hạn chế phổ biến của nhiều vùng sản xuất vẫn nằm ở quy mô, tiêu chuẩn, chế biến và thị trường.

Nếu người nông dân chỉ bán nguyên liệu sau thu hoạch thì phần giá trị giữ lại tại địa phương còn hạn chế.

Chiến lược tương lai cần thay đổi phương trình:

Sản xuất nhiều → sang sản xuất đúng → chế biến sâu → xây dựng thương hiệu → bán giá trị cao.

Nông nghiệp Hòa Bình cần tiến tới quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng, thương mại điện tử, logistics lạnh và liên kết dài hạn với doanh nghiệp.

3. Công nghiệp: tăng trưởng phải đi cùng lựa chọn

Công nghiệp có vai trò quan trọng trong việc tạo việc làm, mở rộng nguồn thu và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Nhưng đối với Hòa Bình, câu hỏi quan trọng không phải là phát triển công nghiệp bằng mọi giá.

Một địa bàn sở hữu rừng, hồ, cảnh quan và tiềm năng du lịch lớn phải đặc biệt thận trọng với những ngành có nguy cơ gây ô nhiễm hoặc tiêu hao nhiều tài nguyên.

Hướng đi dài hạn nên tập trung vào công nghiệp sạch, công nghiệp chế biến sâu, công nghiệp hỗ trợ phù hợp và công nghệ xanh.

Đặc biệt, công nghiệp cần kết nối với thế mạnh địa phương.

Nông nghiệp tạo nguyên liệu.

Công nghiệp chế biến nâng giá trị.

Logistics đưa sản phẩm ra thị trường.

Du lịch và thương mại tạo thêm kênh tiêu thụ.

Khi đó, các ngành kinh tế không còn phát triển riêng lẻ mà hình thành hệ sinh thái.

4. Du lịch: tài nguyên mạnh, giá trị khai thác còn nhiều dư địa

Hồ Hòa Bình, Mai Châu, Kim Bôi, các vùng núi, bản làng và văn hóa Mường tạo cho Hòa Bình một hệ tài nguyên du lịch đặc biệt.

Đây là lợi thế có khả năng duy trì trong nhiều thập niên nếu được bảo tồn đúng cách.

Tuy nhiên, tài nguyên đẹp chưa tự động tạo thành ngành du lịch mạnh.

Giá trị kinh tế của du lịch phụ thuộc vào chất lượng sản phẩm, khả năng tiếp cận, dịch vụ, thương hiệu, thời gian lưu trú và mức chi tiêu của du khách.

Hòa Bình cần chuyển từ tư duy “có điểm đến” sang “có hệ sinh thái điểm đến”.

Một hành trình có thể kết nối nghỉ dưỡng hồ, văn hóa bản địa, ẩm thực, nông nghiệp trải nghiệm, thể thao, khoáng nóng và wellness.

Khi sản phẩm phong phú, khách ở lâu hơn và giá trị kinh tế sẽ được phân bổ rộng hơn trong cộng đồng.

5. Hạ tầng đang trở thành biến số chiến lược

Những cải thiện về kết nối giao thông mở ra cơ hội mới cho không gian Hòa Bình.

Khi thời gian tiếp cận vùng Thủ đô giảm, thị trường du lịch, nông sản, công nghiệp và bất động sản sinh thái đều có thể được mở rộng.

Nhưng đường giao thông chỉ tạo ra cơ hội.

Muốn chuyển cơ hội thành tăng trưởng phải có quy hoạch kinh tế đi kèm.

Dọc những hành lang giao thông quan trọng cần xác định rõ đâu là khu vực phát triển đô thị, công nghiệp, logistics, thương mại và dịch vụ; đồng thời đâu là vùng phải bảo vệ nghiêm ngặt về sinh thái.

Nếu không, hạ tầng tốt có thể kéo theo phát triển tự phát và làm giảm giá trị cảnh quan.

6. Doanh nghiệp địa phương cần lớn mạnh hơn

Một nền kinh tế bền vững không thể chỉ phụ thuộc vào các dự án lớn từ bên ngoài.

Hòa Bình cần xây dựng được một thế hệ doanh nghiệp địa phương đủ khả năng tham gia vào chuỗi giá trị mới.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ sản xuất và các dự án khởi nghiệp cần được hỗ trợ về quản trị, công nghệ, vốn, thương hiệu và thị trường.

Mục tiêu phải là tạo ra nhiều doanh nghiệp có khả năng biến tài nguyên địa phương thành sản phẩm có giá trị cao.

Khi doanh nghiệp địa phương mạnh, lợi ích kinh tế có khả năng được giữ lại và tái đầu tư tại địa phương nhiều hơn.

7. Nguồn nhân lực là khoảng cách cần thu hẹp

Hạ tầng có thể xây dựng trong vài năm.

Một khu công nghiệp có thể hình thành trong một chu kỳ đầu tư.

Nhưng nguồn nhân lực chất lượng cần thời gian dài để phát triển.

Nếu Hòa Bình muốn thu hút công nghiệp sạch, du lịch chất lượng cao, nông nghiệp công nghệ và kinh tế số, lực lượng lao động cũng phải thay đổi tương ứng.

Đào tạo nghề cần gắn trực tiếp với nhu cầu doanh nghiệp.

Thanh niên địa phương cần được trang bị kỹ năng số, ngoại ngữ, dịch vụ, kỹ thuật, quản trị và khởi nghiệp.

Mục tiêu của giáo dục không chỉ là đưa người lao động đi tìm việc.

Cần tiến tới đào tạo con người có khả năng tạo ra việc làm và giá trị mới ngay trên quê hương mình.

8. Tài nguyên thiên nhiên là vốn kinh tế

Rừng, hồ, nguồn nước và cảnh quan của Hòa Bình thường được nhìn chủ yếu dưới góc độ môi trường.

Trong chiến lược 2050, cần nhìn rộng hơn.

Đây là vốn tự nhiên.

Rừng tốt tạo giá trị sinh thái.

Nguồn nước sạch hỗ trợ đời sống và sản xuất.

Cảnh quan đẹp tạo du lịch.

Môi trường trong lành tạo sức hấp dẫn đối với cư dân, chuyên gia và nhà đầu tư.

Vì vậy, bảo vệ thiên nhiên không đối lập với phát triển kinh tế.

Ngược lại, thiên nhiên chính là một phần của năng lực cạnh tranh dài hạn.

9. Khoảng cách giữa tiềm năng và giá trị

Điểm đáng chú ý nhất khi đánh giá hiện trạng Hòa Bình là khoảng cách giữa những gì đang sở hữu và giá trị kinh tế có thể tạo ra.

Có cảnh quan nhưng cần sản phẩm du lịch tốt hơn.

Có nông sản nhưng cần chế biến và thương hiệu mạnh hơn.

Có vị trí gần Hà Nội nhưng cần logistics và hạ tầng đồng bộ hơn.

Có văn hóa đặc sắc nhưng cần biến văn hóa thành ngành công nghiệp sáng tạo và trải nghiệm.

Có lao động nhưng cần nâng kỹ năng.

Có doanh nghiệp nhưng cần những doanh nghiệp đầu tàu.

Chính khoảng cách này là không gian phát triển lớn nhất của Hòa Bình trong những thập niên tới.

10. Từ hiện trạng đến mô hình kinh tế mới

Hòa Bình không bắt đầu hành trình 2050 từ con số không.

Nền tảng đã tồn tại: thiên nhiên, văn hóa, nông nghiệp, công nghiệp, hạ tầng, doanh nghiệp, cộng đồng và vị trí chiến lược.

Việc cần làm là tái cấu trúc những nguồn lực ấy thành một hệ thống tạo giá trị cao hơn.

Từ nông nghiệp sang nông nghiệp giá trị cao.

Từ khai thác cảnh quan sang kinh tế du lịch xanh.

Từ sản xuất đơn thuần sang công nghiệp sạch và chế biến sâu.

Từ giao thông sang hành lang kinh tế.

Từ bảo vệ môi trường sang kinh tế dựa trên vốn tự nhiên.

Từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển.

Đó chính là bước chuyển quan trọng của Hòa Bình 2050.

Một nền kinh tế mạnh không phải nền kinh tế khai thác nhiều tài nguyên nhất, mà là nền kinh tế biết tạo ra nhiều giá trị nhất từ mỗi nguồn lực đang sở hữu, đồng thời bảo tồn được nguồn lực ấy cho các thế hệ tiếp theo.

Đánh giá đúng hiện trạng vì thế là điểm xuất phát của mọi thay đổi.

Bởi muốn kiến tạo tương lai, trước hết phải hiểu chính xác hôm nay.

Và khi hiểu được mình đang có gì, đang thiếu gì và có thể trở thành gì, Hòa Bình sẽ có cơ sở để lựa chọn con đường phát triển phù hợp nhất cho hành trình đến năm 2050:

Xanh hơn – giàu hơn – hiện đại hơn – đáng sống hơn, nhưng vẫn giữ được bản sắc văn hóa và hệ sinh thái tự nhiên.