HNI 28-7

CHƯƠNG 2: TẠI SAO MỖI GIA ĐÌNH NÊN LÀ MỘT CÔNG TY ĐA NGÀNH

 

Nếu chương 1 giúp chúng ta nhìn thấy sự thay đổi của gia đình trong kỷ nguyên AI và kinh tế số, thì chương 2 sẽ đi sâu vào một câu hỏi quan trọng hơn: Tại sao mỗi gia đình nên được nhìn nhận như một công ty đa ngành? Đây không chỉ là một cách gọi mới, cũng không phải là việc biến gia đình thành một tổ chức chỉ biết tính toán lợi nhuận, mà là một phương pháp tư duy giúp mỗi gia đình chủ động quản trị những nguồn lực mình đang có, tạo ra nhiều giá trị hơn và chuẩn bị tốt hơn cho tương lai của nhiều thế hệ.

 

Trong cuộc sống hiện nay, mỗi gia đình thực chất đã có rất nhiều đặc điểm giống một doanh nghiệp, chỉ là chúng ta chưa nhìn nhận nó theo cách đó. Một gia đình có tài sản, có nguồn thu nhập, có chi phí, có con người, có thời gian, có các mối quan hệ, có kiến thức, có những mục tiêu cần đạt được và có những rủi ro phải đối mặt. Một doanh nghiệp muốn tồn tại phải biết quản lý dòng tiền, phát triển nhân lực, xây dựng chiến lược, đầu tư cho tương lai và kiểm soát rủi ro. Một gia đình cũng cần những điều đó nếu muốn phát triển ổn định và bền vững.

 

Điểm khác biệt lớn nhất là doanh nghiệp thường có hệ thống quản trị rõ ràng, còn phần lớn gia đình lại vận hành theo thói quen. Doanh nghiệp có kế hoạch kinh doanh, gia đình thường chỉ có kế hoạch chi tiêu. Doanh nghiệp quan tâm đến việc tạo ra nhiều nguồn doanh thu, gia đình thường phụ thuộc vào một hoặc hai nguồn thu nhập chính. Doanh nghiệp có chiến lược phát triển dài hạn, nhiều gia đình lại chỉ tập trung giải quyết những vấn đề trước mắt. Doanh nghiệp thường có cơ chế phân công trách nhiệm, trong gia đình nhiều khi mọi người cùng làm nhưng không ai thực sự chịu trách nhiệm đến cùng.

 

Tư duy “Mỗi gia đình là một công ty đa ngành” ra đời từ chính khoảng cách đó.

 

Hãy thử tưởng tượng một gia đình có năm thành viên. Người cha có chuyên môn kỹ thuật và đang làm việc trong một doanh nghiệp. Người mẹ có kinh nghiệm kinh doanh và giao tiếp tốt. Người con lớn đang học đại học và có khả năng công nghệ. Người con thứ có năng khiếu sáng tạo nội dung. Ông bà có nhiều kinh nghiệm sống và hiểu biết sâu sắc về nghề truyền thống của gia đình. Nếu mỗi người chỉ sống và làm việc hoàn toàn độc lập, gia đình sẽ có năm cá nhân với những năng lực khác nhau. Nhưng nếu các thành viên biết kết nối, gia đình có thể trở thành một tổ chức có nhiều năng lực bổ trợ cho nhau.

 

Người cha tạo ra thu nhập từ nghề nghiệp chính.

 

Người mẹ phát triển hoạt động kinh doanh hoặc thương mại.

 

Người con lớn phụ trách công nghệ và chuyển đổi số.

 

Người con thứ xây dựng truyền thông và thương hiệu.

 

Ông bà truyền lại tri thức, kinh nghiệm và những giá trị văn hóa của gia đình.

 

Khi đó, gia đình đã hình thành một mô hình đa ngành rất tự nhiên.

 

Điều quan trọng là mỗi người không nhất thiết phải bỏ công việc hiện tại để cùng nhau thành lập một công ty theo nghĩa pháp lý. Khái niệm “công ty đa ngành” trong cuốn sách này trước hết là một tư duy quản trị. Gia đình có thể có nhiều hoạt động tạo giá trị khác nhau, nhiều nguồn thu nhập khác nhau và nhiều loại tài sản khác nhau, nhưng tất cả cùng được định hướng bởi một tầm nhìn chung.

 

Một gia đình có thể có nguồn thu nhập từ tiền lương, kinh doanh, đầu tư, tài sản cho thuê, hoạt động trực tuyến, tiếp thị liên kết, sáng tạo nội dung hoặc những dự án phù hợp với năng lực của từng thành viên. Khi các nguồn thu nhập được xây dựng một cách có kế hoạch và kiểm soát rủi ro, gia đình sẽ giảm sự phụ thuộc vào một nguồn duy nhất.

 

Đây là một trong những lý do quan trọng nhất khiến mỗi gia đình cần tư duy theo mô hình đa ngành.

 

Trong nền kinh tế hiện đại, không có nguồn thu nhập nào được đảm bảo mãi mãi. Một công việc có thể thay đổi. Một ngành nghề có thể suy giảm. Một doanh nghiệp có thể gặp khó khăn. Một thị trường có thể biến động. Công nghệ mới có thể thay thế những công việc từng rất phổ biến. Nếu toàn bộ nền tảng tài chính của một gia đình chỉ phụ thuộc vào một nguồn thu nhập duy nhất, gia đình đó sẽ dễ bị tổn thương khi biến cố xảy ra.

 

Ngược lại, nếu gia đình có nhiều thành viên với nhiều năng lực khác nhau, có nhiều nguồn thu nhập hợp pháp và có khả năng hỗ trợ lẫn nhau, sức chống chịu sẽ cao hơn.

 

Tuy nhiên, đa ngành không có nghĩa là làm tất cả mọi thứ.

 

Đây là một nguyên tắc rất quan trọng.

 

Một doanh nghiệp đa ngành thành công không phải vì họ kinh doanh hàng trăm lĩnh vực cùng một lúc, mà vì họ biết lựa chọn những lĩnh vực phù hợp với năng lực, nguồn lực và chiến lược của mình. Gia đình cũng vậy. Không nên chạy theo mọi cơ hội xuất hiện trên thị trường. Không nên đầu tư chỉ vì nghe người khác nói rằng lĩnh vực đó đang sinh lời. Không nên vay nợ quá khả năng để mở rộng quá nhanh. Không nên biến gia đình thành một cuộc chạy đua kiếm tiền.

 

Mục tiêu của mô hình gia đình đa ngành là tạo ra sự đa dạng có kiểm soát.

 

Một gia đình có thể bắt đầu từ một lĩnh vực mà mình hiểu rõ. Sau đó, khi đã có nền tảng tài chính, kiến thức và kinh nghiệm, gia đình mới từng bước mở rộng sang những lĩnh vực khác. Mỗi bước đi cần dựa trên năng lực thực tế, thông tin đáng tin cậy và khả năng chịu rủi ro.

 

Tư duy này cũng giúp gia đình thay đổi cách nhìn về tài sản.

 

Một ngôi nhà là tài sản, nhưng nếu chỉ để ở thì giá trị chủ yếu nằm ở nhu cầu sử dụng. Một mảnh đất là tài sản, nhưng cần được quản lý và khai thác phù hợp. Một cửa hàng là tài sản, nhưng nếu không có khách hàng và hệ thống vận hành thì giá trị kinh doanh sẽ hạn chế. Một thương hiệu là tài sản, nhưng phải được xây dựng bằng thời gian và niềm tin. Một cộng đồng khách hàng là tài sản, nhưng cần được chăm sóc bằng chất lượng và sự tử tế.

 

Trong nền kinh tế số, tài sản của gia đình còn có thể là những tài sản vô hình như kiến thức, kỹ năng, thương hiệu cá nhân, dữ liệu hợp pháp, nội dung số, mạng lưới quan hệ và khả năng sáng tạo.

 

Vì vậy, nếu một gia đình muốn phát triển như một công ty đa ngành, việc đầu tiên không phải là đi tìm tiền ở bên ngoài, mà là nhìn lại những tài sản đang có trong chính gia đình mình.

 

Gia đình có những ai?

 

Mỗi người giỏi điều gì?

 

Ai có kinh nghiệm?

 

Ai có khả năng học nhanh?

 

Ai hiểu công nghệ?

 

Ai có khả năng giao tiếp?

 

Ai có khả năng quản lý?

 

Ai có thể tạo ra sản phẩm?

 

Ai có thể xây dựng thương hiệu?

 

Ai có thể chăm sóc khách hàng?

 

Khi những câu hỏi đó được đặt ra, gia đình sẽ bắt đầu nhận thấy rằng mình có nhiều nguồn lực hơn mình tưởng.

 

Một trong những sai lầm phổ biến của nhiều gia đình là chỉ đánh giá giá trị của một thành viên dựa trên số tiền người đó kiếm được. Nhưng trong một gia đình đa ngành, giá trị của mỗi người rộng hơn rất nhiều. Một người có thể không tạo ra thu nhập trực tiếp nhưng lại chăm sóc con cái để người khác có thể tập trung làm việc. Một người có thể đang học tập hôm nay nhưng đang xây dựng năng lực tạo ra giá trị cho gia đình trong tương lai. Một người lớn tuổi có thể không còn làm việc nhưng lại sở hữu kinh nghiệm mà cả gia đình có thể học hỏi.

 

Do đó, mô hình gia đình đa ngành phải bắt đầu bằng sự tôn trọng và phát huy thế mạnh của từng thành viên.

 

Mỗi người là một “phòng ban” đặc biệt.

 

Nhưng điều quan trọng hơn cả là phải có một “ban lãnh đạo” chung, đó chính là sự đồng thuận của gia đình.

 

Trong doanh nghiệp, nếu các bộ phận đi theo những hướng khác nhau, doanh nghiệp sẽ mất phương hướng. Trong gia đình cũng vậy. Nếu người cha muốn tiết kiệm nhưng người mẹ liên tục chi tiêu vượt khả năng, nếu cha mẹ muốn con học tập nhưng lại không dành thời gian đồng hành cùng con, nếu một người muốn đầu tư dài hạn nhưng người khác liên tục đưa ra những quyết định ngắn hạn thiếu tính toán, gia đình sẽ khó đạt được mục tiêu chung.

 

Vì vậy, gia đình cần có những cuộc trò chuyện nghiêm túc về tương lai.

 

Gia đình muốn trở thành ai?

 

Muốn sống như thế nào?

 

Muốn xây dựng tài sản ra sao?

 

Muốn con cái được giáo dục như thế nào?

 

Muốn để lại điều gì cho thế hệ sau?

 

Những câu hỏi tưởng chừng đơn giản ấy lại chính là nền móng của một chiến lược gia đình.

 

Khi có tầm nhìn chung, mỗi thành viên sẽ biết mình đang đóng góp cho điều gì. Khi có giá trị cốt lõi, gia đình sẽ biết điều gì nên làm và điều gì không nên làm. Khi có kế hoạch tài chính, gia đình sẽ biết tiền được sử dụng vào đâu. Khi có chiến lược phát triển, gia đình sẽ biết đâu là việc cần làm hôm nay và đâu là mục tiêu của mười năm sau.

 

Đó chính là lúc gia đình bắt đầu chuyển từ trạng thái “sống cùng nhau” sang “cùng nhau xây dựng tương lai”.

 

Trong hệ sinh thái HGroup, tư duy này có thể được mở rộng hơn nữa. Một gia đình không nhất thiết phải tự mình làm tất cả. Gia đình có thể kết nối với những gia đình khác, hợp tác trong các chuỗi giá trị và sử dụng những nền tảng số phù hợp để nâng cao hiệu quả. Một gia đình có thế mạnh về sản xuất có thể kết nối với gia đình có thế mạnh về thương mại. Gia đình có sản phẩm tốt có thể kết nối với gia đình có năng lực truyền thông. Gia đình có kiến thức công nghệ có thể hỗ trợ những gia đình đang trong quá trình chuyển đổi số.

 

Khi đó, sức mạnh không còn nằm ở từng gia đình riêng lẻ.

 

Sức mạnh nằm ở khả năng kết nối.

 

Một gia đình có thể nhỏ.

 

Một doanh nghiệp gia đình có thể nhỏ.

 

Nhưng một mạng lưới hàng nghìn gia đình biết tin tưởng và hợp tác với nhau có thể tạo thành một hệ sinh thái rất lớn.

 

Đó là nền tảng của kinh tế cộng đồng và cũng là một trong những hướng phát triển quan trọng của kinh tế số.

 

Tuy nhiên, để mô hình này thành công, mỗi gia đình cần hiểu rằng “công ty đa ngành” không đồng nghĩa với việc đặt lợi nhuận lên trên tình cảm. Trái lại, một gia đình mạnh phải biết cân bằng giữa kinh tế và con người, giữa tăng trưởng và hạnh phúc, giữa tài sản vật chất và giá trị tinh thần.

 

Một gia đình giàu có nhưng không có sự tin tưởng sẽ khó bền vững.

 

Một gia đình có nhiều tài sản nhưng không có tri thức quản trị có thể đánh mất tài sản.

 

Một gia đình kiếm được nhiều tiền nhưng không biết giáo dục thế hệ sau có thể tạo ra những vấn đề lớn trong tương lai.

 

Vì vậy, mục tiêu cuối cùng của “công ty gia đình đa ngành” không phải là kiếm được càng nhiều tiền càng tốt.

 

Mục tiêu là xây dựng một gia đình có năng lực tự chủ.

 

Tự chủ về tri thức.

 

Tự chủ về tài chính.

 

Tự chủ về công nghệ.

 

Tự chủ về khả năng tạo ra giá trị.

 

Tự chủ nhưng không tách biệt.

 

Mỗi gia đình tự phát triển nhưng vẫn biết kết nối với cộng đồng.

 

Mỗi gia đình tạo ra giá trị riêng nhưng vẫn biết chia sẻ.

 

Mỗi gia đình xây dựng tài sản cho mình nhưng đồng thời góp phần tạo ra giá trị cho xã hội.

 

Đó mới là ý nghĩa sâu xa của mô hình này.

 

Nếu mỗi gia đình biết quản trị tốt hơn, xã hội sẽ có những công dân có trách nhiệm hơn. Nếu mỗi gia đình biết giáo dục tài chính, thế hệ trẻ sẽ trưởng thành chủ động hơn. Nếu mỗi gia đình biết đầu tư vào tri thức, xã hội sẽ có nguồn nhân lực chất lượng hơn. Nếu mỗi gia đình biết hợp tác, cộng đồng sẽ có sức mạnh lớn hơn.

 

Và nếu hàng triệu gia đình cùng thay đổi tư duy, nền kinh tế cũng sẽ thay đổi theo.

 

Có thể hôm nay, ý tưởng “Mỗi gia đình là một công ty đa ngành” vẫn còn mới mẻ với nhiều người. Nhưng hãy thử nhìn lại chính cuộc sống của chúng ta. Gia đình đã và đang làm rất nhiều việc giống một tổ chức kinh tế. Chúng ta kiếm tiền, chi tiêu, tiết kiệm, đầu tư, mua bán, nuôi dưỡng con cái, xây dựng tài sản và lập kế hoạch cho tương lai. Vấn đề không phải là gia đình có phải là một doanh nghiệp hay không. Vấn đề là chúng ta có đang quản trị gia đình một cách có chiến lược hay không.

 

Nếu câu trả lời là chưa, thì đây chính là lúc bắt đầu.

 

Bắt đầu bằng một cuộc trò chuyện.

 

Bắt đầu bằng một bảng thu chi.

 

Bắt đầu bằng việc thống kê tài sản.

 

Bắt đầu bằng việc nhận diện năng lực của từng thành viên.

 

Bắt đầu bằng việc học một kỹ năng số.

 

Bắt đầu bằng việc thử nghiệm một nguồn thu nhập mới phù hợp.

 

Bắt đầu bằng việc xây dựng một kế hoạch năm năm.

 

Và quan trọng nhất, bắt đầu bằng việc cùng nhau thống nhất một tầm nhìn.

 

Bởi một gia đình không có tầm nhìn chung giống như một con thuyền có nhiều người chèo nhưng mỗi người chèo về một hướng. Có thể tất cả đều rất chăm chỉ, nhưng con thuyền vẫn không đi được xa.

 

Ngược lại, khi mọi người cùng nhìn về một hướng, mỗi người đóng góp một sức mạnh, mỗi thành viên giữ một vai trò và tất cả cùng hướng tới một mục tiêu chung, gia đình sẽ trở thành một lực lượng rất mạnh.

 

Đó chính là lý do chúng ta cần xây dựng tư duy:

 

Mỗi gia đình là một công ty đa ngành.

 

Không phải để biến gia đình thành một cỗ máy kiếm tiền.

 

Mà để biến gia đình thành một tổ chức biết tạo ra giá trị.

 

Không phải để mọi người chỉ quan tâm đến lợi nhuận.

 

Mà để mỗi thành viên biết phát huy năng lực và cùng nhau xây dựng tương lai.

 

Không phải để chạy theo sự giàu có bằng mọi giá.

 

Mà để hướng tới một cuộc sống tự chủ, thịnh vượng, có trách nhiệm và bền vững.

 

Và khi mỗi gia đình trở thành một tế bào kinh tế khỏe mạnh, khi các gia đình biết kết nối với nhau trong những mạng lưới hợp tác rộng lớn, chúng ta sẽ có nền tảng để hình thành một nền kinh tế cộng đồng mạnh mẽ hơn.

 

Đó chính là hành trình mà cuốn sách này sẽ tiếp tục mở ra trong những chương tiếp theo.

 

Từ tư duy về gia đình, chúng ta sẽ đi đến cách quản trị gia đình.

 

Từ quản trị gia đình, chúng ta sẽ đi đến xây dựng nhiều nguồn thu nhập.

 

Từ nhiều nguồn thu nhập, chúng ta sẽ đi đến quản trị tài sản và dòng tiền.

 

Và từ từng gia đình riêng lẻ, chúng ta sẽ cùng nhau hướng tới một mạng lưới những gia đình doanh nhân biết kết nối, hợp tác và cùng phát triển.

 

Bởi tương lai của nền kinh tế không chỉ thuộc về những công ty lớn.

 

Tương lai còn thuộc về những gia đình biết tổ chức lại chính mình.

 

Mỗi gia đình là một công ty đa ngành.

 

Mỗi thành viên là một nguồn lực.

 

Mỗi tài sản là một nền tảng.

 

Mỗi tri thức là một khoản đầu tư.

 

Mỗi sự kết nối là một cơ hội.

 

Và mỗi gia đình, nếu biết cùng nhau học hỏi, quản trị và hành động, đều có thể trở thành một phần quan trọng trong nền kinh tế số của tương lai.