l

# HÒA BÌNH 2050

**CHIẾN LƯỢC KIẾN TẠO TRUNG TÂM KINH TẾ XANH – DU LỊCH – NÔNG NGHIỆP GIÁ TRỊ CAO – CÔNG NGHIỆP SẠCH CỦA TÂY BẮC**

**Tác giả: HENRY LÊ – LÊ ĐÌNH HẢI**

# CHƯƠNG 16: DU LỊCH CAO PHONG

* Từ thương hiệu cam đến điểm đến nông nghiệp xanh giàu bản sắc *

## 1. Tầm nhìn phát triển

Trong chiến lược Hòa Bình 2050, Cao Phong cần được nhìn nhận không chỉ như vùng sản xuất nông nghiệp mà còn là không gian du lịch trải nghiệm giàu tiềm năng. Những vườn cam, đồi núi, bản làng và nét văn hóa Mường tạo nền tảng để phát triển sản phẩm du lịch khác biệt, bổ trợ cho Hồ Hòa Bình, Mai Châu và Kim Bôi. Định hướng cốt lõi là chuyển lợi thế nông nghiệp thành giá trị dịch vụ mà không đánh mất chức năng sản xuất, môi trường sinh thái và sinh kế của người dân.

## 2. Cam Cao Phong – tài sản thương hiệu

Cam Cao Phong đã tạo được dấu ấn trên thị trường nhờ tên gọi gắn với vùng trồng. Đây là lợi thế để kể câu chuyện về đất đai, người trồng và hành trình làm ra sản phẩm. Tuy nhiên, thương hiệu nông sản không tự động trở thành thương hiệu du lịch. Muốn thu hút khách, địa phương cần xây dựng trải nghiệm có tổ chức, dịch vụ đáng tin cậy và thông tin minh bạch về mùa vụ.

## 3. Thiết kế tuyến trải nghiệm vườn

Các tuyến tham quan có thể kết nối vườn cam đủ điều kiện đón khách, điểm giới thiệu sản phẩm, không gian ẩm thực và làng nghề. Du khách được tìm hiểu quy trình chăm sóc cây, quản lý sâu bệnh, thu hoạch đúng mùa và phân loại quả. Hoạt động hái quả cần có hướng dẫn, khu vực cho phép và mức giá công khai.

## 4. Du lịch bốn mùa

Sự phụ thuộc vào mùa cam có thể khiến dòng khách biến động mạnh. Vì vậy, Cao Phong cần xây dựng lịch trải nghiệm quanh năm dựa trên các hoạt động thực sự sẵn có. Ngoài mùa thu hoạch, có thể tổ chức tìm hiểu canh tác, đi bộ ngắm cảnh, lớp chế biến thực phẩm, trải nghiệm văn hóa và hoạt động giáo dục môi trường.

## 5. Văn hóa Mường là chiều sâu

Cao Phong nằm trong không gian văn hóa Mường với nhiều giá trị về ẩm thực, tập quán và sinh hoạt cộng đồng. Các trải nghiệm văn hóa cần được đồng thiết kế với nghệ nhân và người dân, có thù lao công bằng, tôn trọng không gian riêng tư và những thực hành thiêng. Sản phẩm thủ công, câu chuyện địa phương và bữa ăn truyền thống có thể làm phong phú hành trình.

## 6. Liên kết nông nghiệp và chế biến

Du lịch Cao Phong có thể trở thành kênh giới thiệu trực tiếp nông sản, nước ép, sản phẩm sấy và quà tặng từ nguyên liệu địa phương. Hợp tác xã có thể tập hợp sản lượng, xây dựng điểm bán chung và kiểm soát chất lượng. Doanh nghiệp chế biến tạo thêm giá trị từ nguyên liệu; cơ sở lưu trú và nhà hàng mở rộng thị trường tiêu thụ.

## 7. Hạ tầng và dịch vụ

Du lịch nông nghiệp cần hạ tầng vừa đủ nhưng đồng bộ: đường tiếp cận an toàn, chỗ đỗ xe, nhà vệ sinh, biển chỉ dẫn, điểm nghỉ và phương án xử lý rác. Cơ sở đón khách cần công khai giá, thời gian hoạt động và điều kiện trải nghiệm. Đào tạo hướng dẫn viên địa phương về thuyết minh, sơ cứu, ứng xử và kỹ năng số sẽ nâng chất lượng dịch vụ.

## 8. Quản trị môi trường

Áp lực du lịch có thể làm tăng rác thải, tiêu thụ nước và tác động lên đất vườn. Vì vậy, cần phân loại rác, hạn chế nhựa dùng một lần, bố trí khu vệ sinh phù hợp và kiểm soát nước thải. Đánh giá sức chịu tải nên căn cứ diện tích vườn, mùa vụ và khả năng phục vụ thực tế.

## 9. Mô hình quản trị và chia sẻ lợi ích

Một điểm đến bền vững cần sự phối hợp giữa hộ trồng cam, hợp tác xã, doanh nghiệp du lịch và cơ quan quản lý. Các bên cần thống nhất tiêu chuẩn dịch vụ, nguyên tắc đặt lịch, phân chia doanh thu và quy trình xử lý phản ánh. Chỉ số đánh giá phải bao gồm thu nhập hộ dân, chi tiêu khách, mức hài lòng, tỷ lệ khách quay lại và chất lượng môi trường.

## 10. Lộ trình đến năm 2050

Giai đoạn 2026–2030 ưu tiên khảo sát tài nguyên, chuẩn hóa điểm tham quan thí điểm, đào tạo nhân lực và xây dựng bộ nhận diện. Giai đoạn 2031–2040 mở rộng những mô hình hiệu quả, kết nối Cao Phong với Hồ Hòa Bình và các điểm đến khác, phát triển sản phẩm bốn mùa. Giai đoạn 2041–2050 hướng đến điểm đến nông nghiệp xanh có khả năng cạnh tranh cao, vận hành bằng dữ liệu và giữ gìn bản sắc.

Cần bảo vệ quyền sử dụng đất và tiếng nói của cộng đồng.

## Kết luận

Du lịch Cao Phong không nên được đo bằng số lượng công trình xây mới mà bằng giá trị gia tăng trên nền sản xuất hiện hữu. Khi vườn cam, văn hóa Mường, dịch vụ và công nghệ được kết nối đúng cách, người dân có thể đa dạng thu nhập, doanh nghiệp mở rộng thị trường và du khách có trải nghiệm đáng nhớ. Giữ đất, giữ nghề, giữ cảnh quan chính là giữ năng lực cạnh tranh lâu dài.

**Thông điệp:** *Từ trái cam chất lượng đến trải nghi

ệm chân thực; từ liên kết cộng đồng đến thịnh vượng xanh.*