CHUYÊN ĐỀ ĐÀO TẠO XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH NHÀ TRÊN NÚI

Tác giả: Henry Le – Lê Đình Hải

CHƯƠNG 30. GIÀN GIÁO, CỐP PHA VÀ CÔNG TÁC TRÊN CAO

1. Vai trò của giàn giáo và cốp pha trong xây dựng nhà trên núi

Giàn giáo, cốp pha và hệ thống chống đỡ là những hạng mục tạm thời nhưng có vai trò đặc biệt quan trọng đối với an toàn và chất lượng công trình. Giàn giáo tạo không gian làm việc cho người lao động; cốp pha định hình cấu kiện bê tông; hệ chống đỡ tiếp nhận tải trọng trong quá trình thi công. Nếu thiết kế, lắp dựng hoặc kiểm tra không đúng yêu cầu, các hệ thống này có thể bị lún, nghiêng, biến dạng hoặc sụp đổ.

Tại công trường miền núi, rủi ro càng lớn do mặt bằng chật hẹp, nền đất không đồng đều, độ dốc cao và thời tiết thay đổi nhanh. Vì vậy, công tác giàn giáo và cốp pha phải được tổ chức theo biện pháp thi công được phê duyệt, có người chịu trách nhiệm kiểm tra và chỉ cho phép sử dụng khi đáp ứng đầy đủ yêu cầu an toàn.

2. Kiểm tra nền đặt giàn giáo

Nền đặt giàn giáo phải có khả năng chịu tải, ổn định và hạn chế lún lệch trong suốt thời gian sử dụng. Trước khi lắp dựng, cần kiểm tra độ bằng phẳng, tình trạng đất nền, khả năng thoát nước và nguy cơ sạt trượt tại khu vực bố trí.

Không đặt chân giàn giáo trực tiếp lên đất bùn, đất đắp chưa được kiểm soát độ chặt hoặc bề mặt có dấu hiệu nứt, lún. Khi cần sử dụng tấm kê hoặc đế phân phối tải, phải lựa chọn phù hợp với tải trọng và điều kiện nền thực tế. Các biện pháp kê đỡ tạm bợ bằng gạch rời, vật liệu dễ vỡ hoặc cấu kiện không đủ khả năng chịu lực đều phải được loại bỏ.

Trên sườn dốc, việc tạo mặt bằng đặt giàn giáo cần được xem xét đồng bộ với ổn định mái dốc và thoát nước. Không được tự ý đào cắt chân taluy hoặc đắp nền nhỏ hẹp để đặt giàn giáo khi chưa đánh giá khả năng chịu tải và ổn định tổng thể.

3. Lắp dựng, chống đỡ và neo giữ

Giàn giáo phải được lắp dựng theo hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc hồ sơ thiết kế, bảo đảm đúng cấu hình, liên kết và khả năng chịu tải. Các bộ phận như chân đế, thanh đứng, thanh ngang, giằng chéo, khóa nối và điểm neo cần được kiểm tra về tình trạng vật liệu, độ chắc chắn và sự đồng bộ.

Hệ giàn giáo cao hoặc có điều kiện làm việc đặc biệt phải có phương án ổn định phù hợp, bao gồm giằng và neo giữ theo thiết kế. Không tự ý tháo bỏ thanh giằng, thay đổi vị trí neo hoặc bổ sung tải trọng vượt khả năng cho phép.

Đối với cốp pha và hệ chống đỡ bê tông, cần tính đến trọng lượng bản thân, trọng lượng bê tông tươi, tải trọng người và thiết bị, tác động trong quá trình đổ cũng như trình tự thi công. Hệ chống phải được bố trí trên nền đủ khả năng chịu lực và có liên kết ổn định. Trước khi đổ bê tông, phải nghiệm thu hệ thống và xác định rõ điều kiện tháo dỡ theo yêu cầu kỹ thuật.

4. Sàn thao tác, lan can và thiết bị chống rơi

Sàn thao tác phải được lắp chắc chắn, có bề mặt phù hợp, không bị cong vênh hoặc trơn trượt và không có khe hở gây nguy hiểm. Lối đi lên xuống cần thuận tiện, được bố trí riêng theo phương án thi công và không cản trở việc vận chuyển vật liệu.

Tại các mép sàn, vị trí có nguy cơ ngã cao và khu vực mở trên sàn, cần lắp lan can, thanh giữa và tấm chắn chân theo quy định áp dụng. Những vị trí không thể lắp lan can đầy đủ phải có biện pháp bảo vệ thay thế được đánh giá phù hợp.

Người lao động làm việc trên cao phải được huấn luyện, sử dụng thiết bị bảo vệ cá nhân phù hợp và được trang bị hệ thống chống rơi khi cần thiết. Dây đai an toàn phải được kết nối với điểm neo đủ khả năng chịu lực; không móc vào lan can, ống giàn giáo hoặc cấu kiện chưa được xác nhận phù hợp. Cần tổ chức phương án cứu hộ người bị treo trên dây sau khi ngã, tránh tình trạng chỉ trang bị thiết bị mà không có khả năng ứng cứu.

5. Kiểm tra trước khi sử dụng và sau mưa gió

Trước mỗi ca làm việc, người có trách nhiệm phải kiểm tra tình trạng giàn giáo, cốp pha, sàn thao tác, lan can, thang lên xuống, điểm neo và khu vực nền móng. Kết quả kiểm tra cần được ghi nhận theo quy trình quản lý của công trường.

Sau mưa lớn, gió mạnh hoặc khi xảy ra va chạm, lún nền và thay đổi tải trọng, phải kiểm tra lại toàn bộ hệ thống trước khi cho phép tiếp tục sử dụng. Đặc biệt, cần chú ý chân giàn giáo bị xói, điểm neo lỏng, thanh giằng biến dạng và cốp pha có dấu hiệu phình hoặc dịch chuyển.

Nếu phát hiện bất thường, phải khoanh vùng, ngừng sử dụng và tổ chức khắc phục theo biện pháp được phê duyệt. Chỉ người có thẩm quyền mới được xác nhận hệ thống đủ điều kiện đưa vào vận hành trở lại.

6. Tổ chức thi công an toàn và quản lý trách nhiệm

Nhà thầu cần phân công rõ người phụ trách lắp dựng, kiểm tra, nghiệm thu và giám sát công tác trên cao. Không cho phép người không có nhiệm vụ tự ý thay đổi kết cấu giàn giáo hoặc tháo dỡ các bộ phận bảo vệ.

Vật liệu và dụng cụ trên cao phải được sắp xếp gọn gàng, có biện pháp chống rơi. Khu vực bên dưới cần được rào chắn hoặc kiểm soát người qua lại. Khi điều kiện thời tiết không bảo đảm an toàn, công việc trên cao phải tạm dừng theo đánh giá rủi ro và quy trình của công trường.

Kết luận

Giàn giáo, cốp pha và công tác trên cao đòi hỏi sự kiểm soát liên tục, đặc biệt tại những công trình xây dựng trên địa hình miền núi. An toàn không chỉ phụ thuộc vào chất lượng thiết bị mà còn nằm ở nền đặt, phương pháp lắp dựng, kiểm tra và kỷ luật thi công.

Nguyên tắc cốt lõi là: nền phải ổn định, hệ chống phải chắc chắn, sàn thao tác phải an toàn và mọi hệ thống phải được kiểm tra trước khi sử dụng. Chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và xử lý đúng quy trình chính là giải pháp bảo vệ người lao động, chất lượng công trình và tiến độ xây dựng bền vững.