CHUYÊN ĐỀ 9. QUẢN LÝ HỢP ĐỒNG, CHI PHÍ, TIẾN ĐỘ, AN TOÀN LAO ĐỘNG VÀ GIÁM SÁT THI CÔNG

Giáo trình nền tảng xây dựng nhà ở trọn gói phi tập trung DRHOUSES Tác giả: Henry Lê – Lê Đình Hải

1. Vai trò của quản lý thi công

Quản lý thi công là hoạt động điều phối toàn bộ nguồn lực, con người, vật tư, tài chính và thời gian nhằm bảo đảm công trình được xây dựng đúng thiết kế, đúng chất lượng, phù hợp ngân sách và an toàn. Một công trình có thiết kế tốt nhưng thiếu kiểm soát hợp đồng, tiến độ và chi phí vẫn có thể phát sinh tranh chấp, chậm bàn giao hoặc giảm chất lượng.

Trong mô hình DRHOUSES, quản lý thi công cần được tổ chức theo nguyên tắc minh bạch, có kế hoạch, có người chịu trách nhiệm và có bằng chứng kiểm tra. Mọi quyết định quan trọng phải được ghi nhận, giúp chủ đầu tư, nhà thầu, đơn vị giám sát và các bên liên quan phối hợp hiệu quả.

2. Quản lý hợp đồng và trách nhiệm các bên

Hợp đồng xây dựng là căn cứ xác định phạm vi công việc, chất lượng, giá trị, tiến độ, phương thức thanh toán và trách nhiệm của các bên. Trước khi ký kết, cần làm rõ công việc nào đã bao gồm trong giá hợp đồng, công việc nào chưa bao gồm, chủng loại vật liệu, điều kiện nghiệm thu và quy trình xử lý phát sinh.

Đối với công trình nhà ở, cần quy định cụ thể trách nhiệm cung cấp vật tư, nhân công, thiết bị, điện nước phục vụ thi công, bảo vệ công trường, xử lý chất thải và khắc phục khiếm khuyết.

Chủ đầu tư có trách nhiệm cung cấp thông tin, phối hợp quyết định và thực hiện nghĩa vụ thanh toán theo thỏa thuận. Nhà thầu có trách nhiệm tổ chức thi công, quản lý nhân lực, sử dụng vật tư đúng cam kết và tuân thủ yêu cầu an toàn. Đơn vị giám sát thực hiện kiểm tra theo phạm vi được giao, ghi nhận sai lệch và kiến nghị biện pháp xử lý.

Không nên dựa hoàn toàn vào thỏa thuận miệng. Những thay đổi về thiết kế, vật liệu, khối lượng hoặc thời gian cần được lập thành văn bản, có xác nhận của người có thẩm quyền trước khi triển khai, trừ trường hợp khẩn cấp phải xử lý ngay để bảo đảm an toàn theo quy định.

3. Quản lý chi phí, khối lượng và vật tư

Ngân sách công trình cần được phân chia theo nhóm công việc như phần móng, kết cấu, xây tô, hệ thống kỹ thuật, hoàn thiện, thiết bị và chi phí quản lý. Mỗi nhóm phải có dự toán, khối lượng dự kiến, đơn giá và kế hoạch giải ngân.

Trong quá trình thi công, cần đối chiếu khối lượng thực tế với bản vẽ, hợp đồng và biên bản nghiệm thu. Không thanh toán chỉ dựa trên đề nghị của nhà thầu nếu chưa có căn cứ xác nhận công việc đã hoàn thành.

Vật tư nhập công trường phải được kiểm tra về chủng loại, số lượng, chất lượng và chứng từ liên quan. Việc cấp phát cần có phiếu hoặc dữ liệu ghi nhận; vật tư dư thừa, hư hỏng và thất thoát phải được thống kê để xác định nguyên nhân.

Khi phát sinh chi phí, cần làm rõ lý do, khối lượng bổ sung, đơn giá, ảnh hưởng đến tiến độ và nguồn ngân sách. Việc phê duyệt phải tuân thủ hợp đồng và thẩm quyền đã thống nhất. Quản lý tốt không có nghĩa là cắt giảm mọi khoản chi, mà là chi đúng việc, đúng giá trị và tạo ra chất lượng tương xứng.

4. Lập và kiểm soát tiến độ thi công

Tiến độ tổng thể cần chia thành các mốc chính: chuẩn bị mặt bằng, thi công móng, kết cấu, xây tô, hệ thống kỹ thuật, hoàn thiện và nghiệm thu. Mỗi công việc phải có thời lượng, nhân lực, vật tư đầu vào và điều kiện để bắt đầu.

Các công việc phụ thuộc lẫn nhau cần được sắp xếp hợp lý. Chẳng hạn, đường ống âm tường phải được kiểm tra trước khi trát kín; khu vực chống thấm cần được thử nghiệm trước khi lát hoàn thiện.

Hằng tuần, người quản lý cần so sánh tiến độ thực tế với kế hoạch, xác định công việc chậm và nguyên nhân. Biện pháp khắc phục có thể gồm bổ sung nhân lực, điều chỉnh thứ tự thi công hoặc tăng cường cung ứng vật tư. Tuy nhiên, không được rút ngắn thời gian bằng cách bỏ qua các bước kiểm tra chất lượng và an toàn.

5. Nhật ký thi công và giám sát chất lượng

Nhật ký thi công là hồ sơ ghi lại diễn biến công trường, nhân lực, thiết bị, vật tư, thời tiết, công việc thực hiện, chỉ đạo kỹ thuật và các sự cố phát sinh. Nội dung cần được cập nhật kịp thời, rõ ràng, có người chịu trách nhiệm và lưu trữ theo quy định áp dụng.

Công tác giám sát phải kiểm tra sự phù hợp giữa thi công thực tế với thiết kế, yêu cầu kỹ thuật và hợp đồng. Những hạng mục quan trọng như cốt thép trước khi đổ bê tông, chống thấm trước khi che phủ và đường ống âm trước khi hoàn thiện cần được kiểm tra đúng thời điểm.

Nếu phát hiện sai lệch, phải lập ghi nhận, yêu cầu xử lý và kiểm tra lại trước khi chuyển bước. Hình ảnh, biên bản, kết quả đo kiểm và bản vẽ cập nhật là những bằng chứng hữu ích để giải quyết bất đồng.

6. An toàn lao động và trách nhiệm tại công trường

An toàn lao động phải được xem là điều kiện bắt buộc trong mọi hoạt động. Trước khi thi công, cần đánh giá rủi ro, phổ biến nội quy, trang bị phương tiện bảo hộ và kiểm tra máy móc, giàn giáo, hệ thống điện tạm cùng các lối đi.

Các công việc trên cao, nâng chuyển vật nặng, hàn cắt và làm việc gần nguồn điện cần có biện pháp kiểm soát phù hợp. Khu vực nguy hiểm phải được rào chắn, cảnh báo và hạn chế người không có nhiệm vụ tiếp cận.

Người quản lý phải tổ chức kiểm tra thường xuyên, ghi nhận nguy cơ và yêu cầu dừng công việc khi xuất hiện điều kiện không an toàn. Khi xảy ra sự cố, cần ưu tiên cứu người, cô lập nguy hiểm, thông báo cho người có trách nhiệm và thực hiện quy trình ứng phó phù hợp.

Kết luận

Quản lý hợp đồng, chi phí, tiến độ, an toàn và giám sát là hệ thống kiểm soát xuyên suốt vòng đời thi công. DRHOUSES cần chuẩn hóa biểu mẫu hợp đồng, dự toán, theo dõi khối lượng, nhật ký công trường, nghiệm thu và báo cáo an toàn để mỗi công trình có thể được kiểm tra minh bạch.

Một công trình thành công không chỉ được đo bằng ngày bàn giao hay tổng chi phí, mà còn bằng chất lượng thực tế, sự an toàn của người lao động, tính minh bạch trong quản lý và niềm tin của khách hàng.