HNI 26/8/2026: PHẦN II – CON NGƯỜI LÀ TRUNG TÂM

CHƯƠNG 6. PHÁT TRIỂN TƯ DUY CÔNG DÂN SỐ

Con người mới trong kỷ nguyên kết nối và trí tuệ nhân tạo

Mỗi thời đại đều tạo ra một hình mẫu công dân phù hợp với những điều kiện phát triển của thời đại đó.

Trong xã hội nông nghiệp, con người cần hiểu đất đai, mùa vụ và khả năng thích nghi với tự nhiên.

Trong xã hội công nghiệp, con người cần kỹ năng chuyên môn, kỷ luật lao động và khả năng vận hành máy móc.

Trong xã hội thông tin, con người cần biết tiếp cận, xử lý và sử dụng thông tin hiệu quả.

Và trong kỷ nguyên AI, con người cần một năng lực mới:

Tư duy công dân số.

Công dân số không chỉ là người biết sử dụng điện thoại thông minh, mạng xã hội hay các nền tảng trực tuyến.

Công dân số là người có khả năng sống, học tập, làm việc và đóng góp trong một xã hội được vận hành bởi dữ liệu, công nghệ và sự kết nối.

Đó là người hiểu rằng công nghệ không chỉ là công cụ bên ngoài, mà là một phần của môi trường sống mới.

Một quốc gia muốn xây dựng hệ sinh thái thịnh vượng trước hết cần xây dựng những công dân có tư duy phù hợp với thời đại.

1. Từ người sử dụng công nghệ đến người làm chủ công nghệ

Trong giai đoạn đầu của chuyển đổi số, nhiều người tiếp cận công nghệ với vai trò là người sử dụng.

Họ dùng Internet để tìm kiếm thông tin.

Họ dùng nền tảng số để giao tiếp.

Họ dùng ứng dụng để mua sắm, thanh toán và giải trí.

Đây là bước khởi đầu quan trọng.

Nhưng trong tương lai, chỉ biết sử dụng công nghệ sẽ không đủ.

Con người cần chuyển từ vị trí: Người tiêu dùng công nghệ

sang: Người làm chủ công nghệ.

Làm chủ công nghệ không có nghĩa là ai cũng phải trở thành kỹ sư hay chuyên gia AI.

Điều đó có nghĩa là mỗi người hiểu:

Công nghệ hoạt động như thế nào.

Công nghệ tạo ra cơ hội gì.

Công nghệ có những rủi ro nào.

Làm thế nào để sử dụng công nghệ có trách nhiệm.

Một người nông dân sử dụng dữ liệu để nâng cao năng suất.

Một giáo viên sử dụng AI để nâng cao chất lượng giảng dạy.

Một doanh nhân sử dụng nền tảng số để mở rộng thị trường.

Một sinh viên sử dụng công nghệ để học tập và sáng tạo.

Tất cả đều là những công dân số đang làm chủ công nghệ theo cách riêng của mình.

2. Những năng lực cốt lõi của công dân số

Một công dân số trong kỷ nguyên AI cần phát triển nhiều năng lực mới.

1. Năng lực tư duy số

Tư duy số là khả năng nhìn nhận vấn đề thông qua góc nhìn của dữ liệu, kết nối và công nghệ.

Người có tư duy số không chỉ hỏi: “Làm thế nào để làm nhanh hơn?”

Mà còn hỏi: “Làm thế nào để làm thông minh hơn?”

“Làm thế nào để công nghệ tạo ra giá trị lớn hơn?”

2. Năng lực học tập liên tục

Trong thời đại AI, kiến thức thay đổi nhanh.

Một kỹ năng có thể mất giá trị nếu con người không liên tục cập nhật.

Vì vậy, khả năng học tập suốt đời trở thành một năng lực sống còn.

Người thành công trong tương lai không nhất thiết là người biết nhiều nhất.

Đó là người có khả năng học nhanh nhất.

3. Năng lực sử dụng dữ liệu

Dữ liệu đang trở thành một trong những tài sản quan trọng nhất của nền kinh tế mới.

Công dân số cần hiểu: Dữ liệu đến từ đâu. Dữ liệu có giá trị như thế nào.

Cách bảo vệ dữ liệu cá nhân. Cách sử dụng dữ liệu để đưa ra quyết định tốt hơn.

4. Năng lực hợp tác trong môi trường số

Công việc tương lai ngày càng dựa trên mạng lưới.

Con người cần biết:

Kết nối với người khác. Làm việc qua nền tảng số.

Chia sẻ tri thức. Xây dựng cộng đồng.

5. Năng lực đạo đức số

Công nghệ càng mạnh, trách nhiệm của con người càng lớn.

Công dân số cần hiểu:

Tôn trọng quyền riêng tư.

Kiểm chứng thông tin.

Không lan truyền thông tin sai lệch.

Sử dụng AI một cách có trách nhiệm.

3. Văn hóa số: Nền tảng của xã hội kết nối

Công nghệ có thể tạo ra nền tảng.

Nhưng văn hóa quyết định cách con người sử dụng nền tảng đó.

Một xã hội số phát triển không chỉ cần nhiều thiết bị hơn.

Nó cần một văn hóa số lành mạnh.

Văn hóa đó bao gồm:

Sự tôn trọng trong môi trường trực tuyến

Không gian mạng vẫn là một phần của xã hội thật.

Cách chúng ta giao tiếp trên Internet phản ánh văn hóa của chúng ta.

Tinh thần chia sẻ : Trong nền kinh tế tri thức, chia sẻ kiến thức không làm giảm giá trị của cá nhân.

Ngược lại, người biết chia sẻ thường trở thành trung tâm của mạng lưới tri thức.

Tư duy hợp tác : Công nghệ giúp kết nối hàng triệu người.

Nhưng chỉ có tinh thần hợp tác mới biến kết nối thành giá trị.

4. Công dân số và cơ hội bình đẳng

Một trong những giá trị lớn nhất của chuyển đổi số là khả năng mở rộng cơ hội.